Bài 18: Luật mới sẽ mở thêm những cánh cửa nào cho doanh nghiệp nhỏ và vừa?

Không chỉ đổi tên từ “Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” thành "Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa", dự thảo luật đang được hoàn thiện còn thay đổi cách tiếp cận chính sách: hỗ trợ phải hướng đến kết quả, giúp doanh nghiệp nâng quy mô, cải thiện chất lượng và tham gia sâu hơn vào thị trường.

Quang cảnh Hôi nghị - Ảnh: quochoi.vn

Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách sáng 28/9, các đại biểu tiếp tục góp ý vào những chính sách có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Từ “hỗ trợ” sang tạo dư địa để doanh nghiệp lớn lên

Theo dự thảo được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Quốc hội, doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, có số lao động bình quân năm không quá 300 người, đồng thời đáp ứng một trong hai tiêu chí về tổng nguồn vốn không quá 150 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu năm trước liền kề không quá 400 tỷ đồng.

Một nguyên tắc đáng chú ý được đưa vào dự thảo là hỗ trợ có trọng tâm, có thời hạn và phù hợp khả năng cân đối nguồn lực. Chính sách cũng ưu tiên lộ trình nâng cấp doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp siêu nhỏ lên nhỏ, doanh nghiệp nhỏ lên vừa và doanh nghiệp vừa lên lớn.

Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu không dừng ở việc giảm bớt một khoản chi phí cho doanh nghiệp trong ngắn hạn, mà hướng tới việc tạo năng lực để doanh nghiệp phát triển về quy mô và chất lượng.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo xác định ba nguyên tắc là tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp phát triển cả về quy mô và chất lượng; đồng thời bảo đảm hài hòa với khả năng ngân sách nhà nước.

Miễn thuế 3 năm, tín dụng được mở theo dòng tiền

Một trong những chính sách có tác động trực tiếp nhất nằm tại Điều 9 dự thảo.

Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thông thường theo pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp. Đáng chú ý, doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành nội dung Phiên thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính tại Hội nghị - Ảnh: quochoi.vn

Dự thảo đồng thời đặt lại cách tiếp cận đối với tín dụng. Chính phủ được giao chính sách để các tổ chức tín dụng tăng dư nợ cho vay DNNVV, khuyến khích cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án sản xuất kinh doanh, dữ liệu, dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản và tài sản vô hình.

Đây là thay đổi đáng chú ý với nhóm doanh nghiệp có ít tài sản thế chấp nhưng có doanh thu, dòng tiền và đơn hàng tương đối rõ.

Dự thảo cũng định hướng phát triển các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi, công nghệ tài chính và thị trường vốn nhằm đa dạng hóa nguồn cung vốn cho DNNVV.

Voucher lần đầu được đưa vào dự thảo

Một điểm mới khác là “Phiếu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” - Voucher. Theo dự thảo, đây là phiếu cung cấp một khoản hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước để doanh nghiệp chi trả một phần chi phí sử dụng dịch vụ hỗ trợ. Hình thức này được đặt cạnh các phương thức như đặt hàng, giao nhiệm vụ và lựa chọn nhà thầu.

Bộ trưởng Bộ Tài chính giải thích voucher là một dạng chứng chỉ hỗ trợ, ghi rõ thời gian và không được chuyển nhượng. Tại phiên thảo luận sáng 28/9, vấn đề này được đại biểu quan tâm cùng với các cơ chế hỗ trợ thuế và mặt bằng sản xuất.

Về mặt thực tiễn, thiết kế này đặt ra yêu cầu quan trọng: chính sách phải đủ đơn giản để doanh nghiệp thực sự sử dụng được, thay vì tạo thêm một tầng thủ tục để tiếp cận hỗ trợ.

Mặt bằng sản xuất vẫn là điểm phải tháo gỡ

Dự thảo quy định hỗ trợ giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu đối với DNNVV trong một số trường hợp, đồng thời đặt ra cơ chế Nhà nước hoàn trả cho chủ đầu tư hạ tầng.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên đồng tình với quan điểm cần sử dụng chính sách thuế như một công cụ để khuyến khích khởi nghiệp, đầu tư và phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ quy định miễn thuế 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng hiện nay - Ảnh: https://quochoi.vn

Tuy nhiên, tại phiên thảo luận, đại biểu Lê Thanh Hoàn cho rằng cơ chế hoàn trả bằng tiền mặt có thể phát sinh quy trình ngân sách phức tạp và đề nghị nghiên cứu phương án khấu trừ nghĩa vụ tài chính.

Đại biểu Lã Thanh Tân cũng đề nghị cân nhắc cơ chế dành quỹ đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp cho DNNVV theo nhu cầu thực tế của từng địa phương, tránh tình trạng đất đã quy hoạch nhưng không được sử dụng trong khi doanh nghiệp thiếu mặt bằng sản xuất.

Những tranh luận này cho thấy một vấn đề quan trọng của dự luật: chính sách ưu đãi chỉ có giá trị khi doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng được trong thực tế.

Dự thảo hiện dự kiến trình Quốc hội xem xét, thảo luận tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026; dự kiến luật có hiệu lực từ 1/7/2027 nếu được thông qua theo tiến độ hiện tại.

Với cộng đồng doanh nghiệp, khoảng thời gian từ nay đến khi luật được xem xét và hoàn thiện sẽ quyết định nhiều chi tiết quan trọng: doanh nghiệp nào được hưởng, hưởng bằng cách nào, trong bao lâu và thủ tục tiếp cận ra sao.