Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang được đặt lại theo một cách thực dụng hơn: không chỉ giảm thuế hay cắt thủ tục, mà phải giúp doanh nghiệp tạo ra năng lực sản xuất, tiếp cận thị trường và trở thành nhà cung ứng thực sự.

Tại phiên chất vấn sáng 12/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chính sách thời gian tới sẽ tập trung mạnh hơn vào liên kết doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, đặc biệt trong công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ.

Từ hỗ trợ chung sang hỗ trợ có đầu ra

Trước Quốc hội, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần gắn với mục tiêu, nhiệm vụ và kết quả đầu ra cụ thể.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội.

Đây cũng là hướng đang được thể hiện trong quá trình hoàn thiện chính sách về doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trước đó, tại phiên thảo luận ngày 29/10, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được thiết kế theo hướng không hỗ trợ dàn trải mà tạo môi trường, dẫn dắt doanh nghiệp phát triển.

Cách tiếp cận này cho thấy tiêu chí đánh giá chính sách không còn chỉ nằm ở số doanh nghiệp được hỗ trợ, mà phải nhìn vào việc doanh nghiệp có tăng năng lực, mở rộng quy mô, tiếp cận thị trường và tham gia được chuỗi cung ứng hay không.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi cho ý kiến về dự thảo Luật ngày 10/11 cũng tiếp tục yêu cầu các chính sách hỗ trợ phải thiết thực, có trọng tâm và được thiết kế theo hướng dễ tiếp cận hơn đối với doanh nghiệp.

Kéo doanh nghiệp nhỏ vào công nghiệp chế biến, chế tạo

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, cả nước hiện có khoảng 1,08 triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa, phần lớn hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ. Cơ cấu này đặt ra một vấn đề: nếu doanh nghiệp nhỏ chủ yếu tập trung vào thương mại, khả năng tham gia sâu vào chuỗi sản xuất của các tập đoàn lớn sẽ bị hạn chế.

Vì vậy, một hướng chính sách được nhấn mạnh là tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa đầu tư nhiều hơn vào công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo mối liên kết trực tiếp với doanh nghiệp FDI thông qua linh kiện, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật, logistics, bảo trì, thiết kế và các khâu hỗ trợ sản xuất.

Câu chuyện này cũng nối trực tiếp với bài toán mà Doanh nghiệp & Hội nhập từng đặt ra trong bài “Bài toán mới của FDI là giữ giá trị trong nền kinh tế Việt”: thu hút FDI chỉ thực sự tạo hiệu ứng lan tỏa khi doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, qua đó giữ lại nhiều giá trị gia tăng hơn trong nền kinh tế.

Samsung và bài học từ một chuỗi cung ứng

Tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn dẫn trường hợp Samsung như một ví dụ về mô hình liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt.

Theo Bộ trưởng, Samsung đã nhiều lần triển khai các chương trình kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước từ quản trị đến quy trình kiểm tra sản phẩm, đồng thời phối hợp với các viện nghiên cứu và trường đại học trong hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ.

Điều quan trọng ở đây không chỉ là có thêm một nhà cung ứng Việt.

Một doanh nghiệp muốn bước vào chuỗi của tập đoàn lớn phải vượt qua hàng loạt yêu cầu về chất lượng, năng suất, thời gian giao hàng, truy xuất nguồn gốc và khả năng kiểm soát chi phí.

Vì thế, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ không thể chỉ dừng ở vốn hoặc ưu đãi thuế. Hỗ trợ thực chất phải giúp doanh nghiệp nâng chuẩn sản xuất và đáp ứng yêu cầu đầu vào của khách hàng lớn.

Doanh nghiệp & Hội nhập từng phân tích trong bài “40,63 tỷ USD FDI vào Việt Nam mở thêm cửa nào cho doanh nghiệp Việt?” rằng dòng vốn ngoại tạo ra một thị trường nhà cung ứng rất lớn, nhưng cơ hội không tự đến nếu doanh nghiệp trong nước không nâng chuẩn để tham gia.

Giảm thuế, giảm thủ tục nhưng vẫn phải tạo thị trường

Liên kết chuỗi giá trị chỉ là một phần trong chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Nhà nước đang sử dụng đồng thời nhiều công cụ như miễn, giảm, giãn thuế, cắt giảm thủ tục hành chính, hỗ trợ mặt bằng sản xuất và cải thiện khả năng tiếp cận vốn.

Trước đó, khi giải trình về dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng cho biết chính sách mua sắm công cũng được xem như công cụ tạo thị trường cho doanh nghiệp. Gần 226.000 gói thầu dưới 20 tỷ đồng đã có hơn 12.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia, với giá trị doanh nghiệp tiếp nhận khoảng 126.000 tỷ đồng.

Các cải cách thủ tục hành chính cũng được đặt mục tiêu giảm thời gian và chi phí tuân thủ, qua đó giúp doanh nghiệp dành nguồn lực nhiều hơn cho sản xuất, đầu tư và thị trường thay vì thủ tục.

Ở một hướng khác, chính sách giảm thuế dành cho doanh nghiệp quy mô nhỏ cũng đã được Quốc hội thông qua, nhằm cải thiện dòng tiền và tăng khả năng tái đầu tư.

Nhìn tổng thể, tư duy hỗ trợ đang dần thay đổi từ “cho doanh nghiệp một ưu đãi” sang tạo điều kiện để doanh nghiệp có đầu ra, có thị trường và có khả năng nâng cấp.

Muốn vào chuỗi FDI, doanh nghiệp cũng phải tự nâng chuẩn

Chính sách có thể mở cửa, nhưng doanh nghiệp vẫn là người phải bước qua cánh cửa đó. Muốn trở thành nhà cung ứng cho doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhỏ phải giải quyết đồng thời bài toán công nghệ, quản trị, nhân lực, chất lượng và năng lực tài chính.

Đây cũng là lý do những chính sách mới đang nhấn mạnh nhiều hơn đến liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các tập đoàn lớn.

Một hệ sinh thái như vậy giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu thị trường ngay từ đầu, thay vì sản xuất trước rồi mới đi tìm đầu ra.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ hội từ FDI không nằm ở quy mô dòng vốn đầu tư nước ngoài bao nhiêu tỷ USD. Cơ hội thực sự nằm ở việc doanh nghiệp Việt có thể trở thành một phần của chuỗi sản xuất đó hay không.

Nếu chính sách hỗ trợ được thiết kế theo đầu ra, gắn với nhu cầu thật của doanh nghiệp lớn và đi cùng yêu cầu nâng chuẩn của doanh nghiệp nhỏ, khoảng cách giữa “được hỗ trợ” và “trở thành nhà cung ứng” mới có thể được thu hẹp.