Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, Lào Cai xác định kinh tế cửa khẩu, logistics và thương mại biên giới là những động lực quan trọng của tăng trưởng. Một trong những mục tiêu đáng chú ý là tổng giá trị xuất nhập khẩu qua lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược đạt khoảng 9 tỷ USD.

Đây không đơn thuần là một chỉ tiêu về kim ngạch. Đằng sau con số này là yêu cầu nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa, tổ chức lại hoạt động logistics và cải thiện chất lượng dịch vụ tại khu vực cửa khẩu. Theo Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 453/QĐ-TTg ngày 18/3/2026, đến năm 2030, năng lực vận chuyển hàng hóa qua hai lối thông quan Kim Thành và Bản Vược phấn đấu tăng gấp hai lần; chi phí logistics bình quân giảm 20–30% đối với doanh nghiệp sử dụng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn.

Như vậy, mục tiêu của Lào Cai không chỉ là đưa thêm hàng hóa qua biên giới, mà còn phải làm cho quá trình vận chuyển, kiểm tra, giao nhận và xử lý thủ tục trở nên nhanh hơn, thuận lợi hơn. Khi thời gian chờ đợi được rút ngắn, chi phí lưu kho, lưu bãi và vận tải có điều kiện giảm xuống, doanh nghiệp sẽ có thêm khả năng cạnh tranh về giá và thời gian giao hàng.

Đây cũng là thước đo quan trọng đối với năng lực điều hành kinh tế cửa khẩu. Một cửa khẩu hiện đại không chỉ được đánh giá bằng số lượng phương tiện hay kim ngạch hàng hóa, mà còn bằng mức độ thuận tiện của doanh nghiệp khi sử dụng dịch vụ.

Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics. (Ảnh minh họa)

Một trong những hướng đi đáng chú ý của Lào Cai là xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh tại Kim Thành và Bản Vược. Đề án đặt trọng tâm vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), phương tiện vận tải thông minh tự động hóa và hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý, vận hành hoạt động xuất nhập khẩu.

Điểm quan trọng của mô hình này là thay đổi phương thức tổ chức hoạt động cửa khẩu. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các khâu xử lý thủ công và sự phối hợp rời rạc giữa nhiều bộ phận, hệ thống công nghệ có thể hỗ trợ giám sát phương tiện, trao đổi dữ liệu, điều phối vận tải và rút ngắn quy trình xử lý hàng hóa.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được kết nối với hạ tầng thực tế. Một hệ thống thông quan hiện đại sẽ khó tạo ra chuyển biến lớn nếu đường kết nối chưa đồng bộ, kho bãi thiếu năng lực tiếp nhận, phương tiện phải chờ đợi hoặc các dịch vụ giao nhận chưa được tổ chức chuyên nghiệp.

Vì vậy, phát triển cửa khẩu thông minh cần được đặt trong tổng thể hệ sinh thái logistics, bao gồm trung tâm logistics, cảng cạn, kho hàng, bãi kiểm hóa, dịch vụ vận tải, giao nhận, bảo quản và phân phối hàng hóa. Đây cũng là hướng kết nối giữa hoạt động cửa khẩu với các tuyến giao thông chiến lược như cao tốc Nội Bài – Lào Cai và tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Khi các phương thức vận tải được kết nối hiệu quả, Lào Cai có thêm điều kiện phát triển dịch vụ logistics đa phương thức, giảm sự phụ thuộc vào vận tải đường bộ và nâng cao khả năng tổ chức các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Mục tiêu tăng gấp đôi năng lực vận chuyển hàng hóa và đưa kim ngạch xuất nhập khẩu qua Kim Thành, Bản Vược lên khoảng 9 tỷ USD sẽ kéo theo nhu cầu lớn về hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ.

Theo danh mục dự án thu hút đầu tư của tỉnh giai đoạn 2026–2030, khu vực kinh tế cửa khẩu có các dự án đáng chú ý như Trung tâm Logistics Kim Thành quy mô dự kiến 75 ha, Trung tâm Logistics Bản Vược khoảng 73 ha, Cảng cạn Kim Thành khoảng 50 ha và Cảng cạn Bản Vược khoảng 30 ha. Đây là những hạng mục có ý nghĩa đối với việc hình thành mạng lưới tiếp nhận, tập kết, lưu chuyển và phân phối hàng hóa.

Khi được triển khai đồng bộ, các dự án này có thể mở ra không gian kinh doanh cho nhiều nhóm doanh nghiệp: vận tải, kho bãi, giao nhận, đóng gói, bảo quản nông sản, kiểm định chất lượng, khai báo hải quan, công nghệ quản lý hàng hóa và dịch vụ thương mại xuyên biên giới.

Đáng chú ý, cơ hội không chỉ dành cho các doanh nghiệp quy mô lớn. Những doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương có thể tham gia vào các khâu cung ứng dịch vụ, vận tải chặng ngắn, cung cấp vật tư, bao bì, suất ăn, sửa chữa phương tiện và dịch vụ hỗ trợ người lao động trong khu vực cửa khẩu.

Vấn đề đặt ra là cần có cơ chế kết nối để doanh nghiệp địa phương tiếp cận thông tin dự án, tiêu chuẩn cung ứng và nhu cầu sử dụng dịch vụ của các nhà đầu tư lớn. Nếu thiếu sự kết nối này, các dự án hạ tầng dù được triển khai vẫn có thể chưa tạo ra nhiều cơ hội trực tiếp cho cộng đồng doanh nghiệp sở tại.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chi phí logistics không chỉ nằm ở cước vận chuyển. Đó còn là chi phí kho bãi, bốc xếp, lưu container, bảo quản hàng hóa, thủ tục, thời gian chờ đợi và những phát sinh khi lịch trình giao nhận bị thay đổi.

Với hàng nông sản, đặc biệt là các mặt hàng có thời hạn bảo quản ngắn, mỗi giờ chậm trễ đều có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Với hàng công nghiệp, linh kiện và nguyên liệu sản xuất, thời gian vận chuyển thiếu ổn định có thể tác động đến tiến độ giao hàng và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp.

Bởi vậy, mục tiêu giảm 20–30% chi phí logistics cần được cụ thể hóa bằng những chỉ số có thể đo lường: thời gian trung bình hoàn tất thủ tục, thời gian phương tiện chờ tại cửa khẩu, chi phí lưu kho bãi, chi phí vận chuyển trên từng tuyến và tỷ lệ hàng hóa được xử lý đúng tiến độ.

Cũng cần lưu ý, mức giảm 20–30% trong Quyết định 453/QĐ-TTg được xác định đối với doanh nghiệp sử dụng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn. Vì vậy, để lợi ích lan tỏa rộng hơn, cần tiếp tục cải thiện quy trình và chất lượng dịch vụ cho cả những doanh nghiệp chưa có điều kiện đầu tư phương tiện công nghệ cao.

Một hệ thống logistics hiệu quả phải giúp doanh nghiệp dự báo được thời gian, kiểm soát được chi phí và chủ động kế hoạch giao nhận. Khi đó, lợi ích từ hiện đại hóa cửa khẩu mới thực sự chuyển thành năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.

Lào Cai có lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cửa khẩu và khả năng kết nối với vùng Tây Nam Trung Quốc. Tuy nhiên, lợi thế vị trí chỉ trở thành giá trị kinh tế khi được chuyển hóa thành năng lực vận tải, dịch vụ và tổ chức chuỗi cung ứng.

Trong định hướng phát triển đến năm 2045, tỉnh Lào Cai hướng tới vai trò trung tâm kết nối giao thương giữa Việt Nam, ASEAN với khu vực Tây Nam Trung Quốc; đồng thời phát triển kinh tế cửa khẩu gắn với logistics, công nghiệp chế biến, thương mại và dịch vụ.

Để hiện thực hóa định hướng đó, bên cạnh đầu tư hạ tầng, Lào Cai cần chú trọng chất lượng nguồn nhân lực logistics, năng lực quản trị doanh nghiệp, khả năng ứng dụng công nghệ và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, đơn vị vận tải, doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Việc kết nối dữ liệu giữa các bên cũng cần được xem là điều kiện quan trọng để giảm thời gian xử lý và hạn chế những khâu trung gian không cần thiết.

Một yêu cầu khác là phát triển dịch vụ logistics phải gắn với sản xuất hàng hóa trong nước. Khi nông sản, sản phẩm công nghiệp và hàng hóa của doanh nghiệp địa phương được tổ chức thành các chuỗi cung ứng ổn định, cửa khẩu không chỉ là nơi hàng hóa đi qua mà còn trở thành mắt xích tạo giá trị cho sản xuất, chế biến và thương mại.

Mục tiêu 9 tỷ USD vào năm 2030 vì thế cần được nhìn nhận như một bài toán tổng hợp: mở rộng năng lực thông quan, giảm chi phí logistics, thu hút đầu tư và nâng cao khả năng tham gia của doanh nghiệp địa phương. Thành công không chỉ nằm ở lượng hàng hóa qua biên giới, mà còn ở phần giá trị kinh tế Lào Cai giữ lại được từ các hoạt động vận tải, kho bãi, chế biến, phân phối và dịch vụ.

Khi cửa khẩu được vận hành thông minh, hạ tầng logistics được kết nối đồng bộ và doanh nghiệp có thể tiếp cận những dịch vụ với chi phí hợp lý, lợi thế biên giới của Lào Cai sẽ có cơ hội chuyển hóa thành động lực tăng trưởng bền vững.