Nguồn lực đầu tư công quy mô lớn đang được tính toán để tháo gỡ những hạn chế về kết nối giao thông tại khu vực miền núi phía Bắc và miền Trung. Tuy nhiên, với ba dự án cao tốc có tổng vốn dự kiến lên tới 162.393 tỷ đồng, vấn đề không chỉ là hoàn thành công trình đúng tiến độ, mà còn phải bảo đảm mỗi đồng ngân sách được sử dụng hiệu quả.
Đầu tư hạ tầng phải gắn với hiệu quả phát triển vùng
Tại phiên họp Quốc hội sáng 7/11, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày đề xuất chủ trương đầu tư ba tuyến cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên, Bảo Hà – Lai Châu và Quảng Ngãi – Kon Tum.
 |
| Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đề cập về sự cần thiết về chủ trương đầu tư cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La - Ảnh: https://quochoi.vn |
Các tuyến có tổng chiều dài khoảng 430,5 km, quy mô bốn làn xe, tốc độ thiết kế 80–100 km/h.
Đây là những dự án được kỳ vọng cải thiện khả năng kết nối giữa các địa phương, từng bước hoàn thiện mạng lưới cao tốc quốc gia và mở rộng điều kiện tiếp cận thị trường cho các khu vực còn hạn chế về hạ tầng.
Đối với các địa phương miền núi, giao thông thuận lợi có ý nghĩa quan trọng trong vận chuyển nông sản, phát triển du lịch và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, chế biến.
Việc rút ngắn thời gian vận tải có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí logistics, mở rộng phạm vi phân phối hàng hóa và tăng khả năng liên kết với các trung tâm kinh tế.
Tuy nhiên, hiệu quả phát triển vùng còn phụ thuộc vào khả năng kết nối đồng bộ giữa đường cao tốc với các tuyến giao thông địa phương, khu sản xuất và trung tâm logistics.
Hơn 158.000 tỷ đồng vốn Trung ương, áp lực giải ngân lớn
Theo phương án Chính phủ trình, ba dự án được đề xuất đầu tư công với tổng vốn sơ bộ 162.393 tỷ đồng.
Trong đó, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 158.342 tỷ đồng, chiếm phần lớn nguồn vốn đầu tư. Ngân sách địa phương tham gia khoảng 4.051 tỷ đồng, phục vụ một phần công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại Lai Châu và Quảng Ngãi.
 |
| Phối cảnh cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La. |
Chính phủ đã dự kiến cân đối hơn 119.000 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương trong giai đoạn 2026–2030 để bảo đảm mục tiêu cơ bản hoàn thành các dự án vào năm 2030.
Lộ trình thực hiện gồm chuẩn bị đầu tư trong hai năm 2026–2027, triển khai giải phóng mặt bằng và khởi công năm 2027, đưa công trình vào khai thác năm 2031.
Để thuận lợi trong tổ chức thực hiện, ba dự án dự kiến được chia thành 14 dự án thành phần, bao gồm các hạng mục xây dựng và bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Quy mô đầu tư lớn cùng tiến độ triển khai đồng thời đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chủ quản, địa phương và đơn vị thi công.
Đặc biệt, công tác giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu xây dựng, năng lực nhà thầu và kiểm soát biến động chi phí sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoàn thành các dự án theo kế hoạch.
Cơ chế đặc thù không thể làm giảm tính cạnh tranh
Một nội dung được quan tâm tại phiên họp là đề xuất áp dụng năm nhóm cơ chế đặc thù nhằm đẩy nhanh triển khai dự án.
 |
| Sáng 7/11,Quốc hội nghe Chính phủ trình bày Tờ trình và cơ quan thẩm tra báo cáo về chủ trương đầu tư cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La - Ảnh: https://quochoi.vn |
Các cơ chế liên quan đến thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, bồi thường và tái định cư, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch và bố trí bãi đổ chất thải rắn xây dựng.
Thẩm tra đề xuất, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất về sự cần thiết đầu tư ba tuyến cao tốc.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ xem xét thận trọng các cơ chế đặc thù, xác định rõ phạm vi, điều kiện và trách nhiệm thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh thất thoát, lãng phí.
Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra đề nghị ưu tiên đấu thầu cạnh tranh đối với các gói thầu đủ điều kiện, chỉ áp dụng chỉ định thầu trong những trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết và đáp ứng quy định pháp luật.
Yêu cầu này có ý nghĩa trực tiếp đối với môi trường kinh doanh trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng. Cạnh tranh minh bạch không chỉ tạo cơ hội cho doanh nghiệp có năng lực tham gia dự án, mà còn góp phần kiểm soát giá thành và nâng cao chất lượng công trình.
Đối với những dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách lớn, cơ chế rút ngắn thủ tục cần đi cùng trách nhiệm giải trình và giám sát thực chất.
Bởi vậy, việc Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư ba tuyến cao tốc không chỉ mở ra triển vọng phát triển hạ tầng giao thông, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị đầu tư công.
Giá trị của hơn 162.000 tỷ đồng ngân sách sẽ được thể hiện không chỉ qua số kilômét cao tốc hoàn thành, mà còn ở hiệu quả kết nối vùng, cơ hội phát triển doanh nghiệp và lợi ích kinh tế - xã hội lâu dài.
