Iran phát tín hiệu cứng rắn, Mỹ cân nhắc tấn công sau bầu cử giữa nhiệm kỳ: Qatar khẩn trương làm trung gian

Các nhà đàm phán Iran ngày 31/10 đã gặp đại diện Qatar tại Doha để thảo luận về những phương án nhằm chấm dứt cuộc chiến tại vùng Vịnh, trong bối cảnh giới ngoại giao khu vực đang đẩy mạnh nỗ lực ngăn chặn nguy cơ Mỹ nối lại các cuộc tấn công sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Đại diện ngoại giao Iran và Qatar gặp nhau, bàn thảo vấn đề chấm dứt chiến sự

Theo Reuters, một nguồn tin am hiểu tiến trình đàm phán cho biết cuộc gặp tại thủ đô Qatar diễn ra sau hơn 12 giờ thảo luận giữa các phái viên hai nước tại Tehran hôm 30/10. Các cuộc tiếp xúc được phối hợp thông qua những kênh liên lạc thường xuyên với Washington.

Những hoạt động ngoại giao dồn dập diễn ra khi các quốc gia trong khu vực lo ngại Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể quyết định nối lại chiến dịch quân sự nhằm vào Iran sau khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ kết thúc.

Trong những tuần gần đây, ông Trump đã tạm dừng các cuộc tấn công vào Iran trước thềm cuộc bầu cử có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì thế đa số mong manh của đảng Cộng hòa tại cả hai viện Quốc hội Mỹ. Tuy nhiên, khả năng Washington tiếp tục sử dụng biện pháp quân sự vẫn chưa được loại trừ.

Phát biểu ngày 31/10, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Tổng thống Trump chưa đưa ra quyết định cuối cùng về việc có tiến hành những cuộc tấn công mới nhằm vào Iran hay không. Theo ông Rubio, Nhà Trắng vẫn ưu tiên giải quyết cuộc xung đột thông qua con đường ngoại giao, nhưng đồng thời tin tưởng vào năng lực quân sự của Mỹ trong trường hợp cần triển khai các biện pháp mạnh hơn.

Ngoại trưởng Mỹ đưa ra những nhận định này khi tham dự cuộc họp ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn G20 tại Atlanta.

Ông Rubio không xác định thời hạn cụ thể cho tiến trình đàm phán do Qatar làm trung gian, song khẳng định Washington vẫn duy trì cả các kênh tiếp xúc trực tiếp lẫn gián tiếp với Tehran.

Theo người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ, những cuộc trao đổi giữa các bên thực tế vẫn được duy trì liên tục, bất chấp tình trạng căng thẳng quân sự và những bất đồng sâu sắc liên quan đến chương trình hạt nhân Iran.

Trong khi Mỹ phát tín hiệu để ngỏ giải pháp ngoại giao, Tehran tiếp tục đưa ra những cảnh báo cứng rắn trước khả năng bị tấn công. Iran nhiều lần tuyên bố sẽ đáp trả bất kỳ cuộc không kích mới nào của Mỹ bằng những đòn tấn công nhằm vào các mục tiêu của Mỹ và Israel tại những quốc gia láng giềng.

Ngày 31/10, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã ra chỉ thị yêu cầu các lực lượng vũ trang chuẩn bị sẵn sàng đối phó với mọi cuộc tấn công. Trong tuyên bố được đăng tải trên tài khoản Telegram chính thức, ông Khamenei nhấn mạnh Iran cần đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ đối với mọi hình thức đe dọa, đồng thời không tự giới hạn phạm vi địa lý của các hoạt động đáp trả.

Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei yêu cầu lực lượng vũ trang Iran sẵn sàng cho mọi tình huống mới

Sau tuyên bố này, quân đội Iran thông báo đang triển khai những biện pháp nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Theo ông Khamenei, các chỉ huy quân sự cấp cao đã báo cáo mức độ sẵn sàng cao của lực lượng Iran dọc bờ biển vùng Vịnh, tại khu vực eo biển Hormuz, vịnh Oman cũng như những tuyến biên giới phía tây bắc và đông nam đất nước.

Những động thái này cho thấy Tehran đang đồng thời chuẩn bị cho khả năng đối đầu quân sự và duy trì các kênh ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột.

Lãnh tụ tối cao Iran chưa xuất hiện công khai kể từ khi kế nhiệm cha mình – Ali Khamenei – người bị ám sát trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Cùng thời điểm, một tuyên bố từ giới chức an ninh Iran tiếp tục làm gia tăng sự chú ý đối với vấn đề hạt nhân.

Ông Mohsen Rezaei, một quan chức an ninh có ảnh hưởng tại Iran, cho biết Tehran đang thảo luận về khả năng xem xét lại lệnh cấm vũ khí hạt nhân được duy trì trong nhiều năm nếu chiến sự tiếp tục kéo dài. Tuy nhiên, ông Rezaei nhấn mạnh chưa có quyết định nào được đưa ra liên quan đến vấn đề này.

Những phát biểu trên xuất hiện khi chương trình hạt nhân Iran vẫn là một trong những bất đồng lớn nhất giữa Tehran và Washington.

Theo thông tin được Reuters dẫn lại, phía Iran tiếp tục đặt ra những điều kiện đối với khả năng nối lại đàm phán hạt nhân, trong khi Mỹ chưa đưa ra cam kết đáp ứng các yêu cầu của Tehran.

Tổng thống Trump, người cùng Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2, đã nhiều lần đề cập khả năng nối lại các cuộc tấn công. Tuần trước, nhà lãnh đạo Mỹ còn công khai bày tỏ mong muốn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiếp tục nắm quyền sau cuộc bầu cử tại Israel, qua đó tạo điều kiện để hai nhà lãnh đạo tiếp tục thực hiện những mục tiêu quân sự đã đề ra.

Dẫu vậy, song song với những tín hiệu cứng rắn, Washington gần đây cũng thực hiện một số bước đi được xem là nhằm thăm dò khả năng khôi phục tiến trình ngoại giao.

Đầu tuần, Phó Tổng thống Mỹ James David Vance đã gửi thư tới ông Mohsen Rezaei. Theo New York Times và Wall Street Journal, bức thư được xem là một nỗ lực nhằm xác định liệu Washington và Tehran có thể nối lại các cuộc đàm phán hay không.

Ông Vance từng dẫn đầu phái đoàn Mỹ tham gia những vòng thương lượng trước đó với Iran.

Dù vậy, Tổng thống Trump sau đó đã tìm cách giảm nhẹ ý nghĩa ngoại giao của bức thư. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, ông chỉ chấp thuận việc gửi thư nhằm trao đổi về khả năng cho phép đưa thêm vật tư y tế vào Iran để hỗ trợ những người đang cần chăm sóc sức khỏe.

Về phía Tehran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết Iran đang nghiên cứu nội dung bức thư của Phó Tổng thống Mỹ.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết đang nghiên cứu, xem xét các thông điệp Mỹ gửi đến, đồng thời kiên định với phương án giải quyết xung đột của Tehran

Trong khi đó, Qatar tiếp tục đóng vai trò trung gian quan trọng giữa hai bên, với những đề xuất cụ thể nhằm từng bước giảm căng thẳng. Theo một nguồn tin được thông báo về tiến trình thương lượng, khoảng một tuần trước, Qatar đã chuyển tới Tehran kế hoạch gồm bảy ngày, theo đó Mỹ và Iran sẽ thực hiện những bước đi hằng ngày nhằm xây dựng lòng tin trước khi tiến tới các cuộc đàm phán hòa bình toàn diện hơn.

Đề xuất này được kỳ vọng tạo ra lộ trình giảm căng thẳng theo từng giai đoạn, thay vì yêu cầu hai bên giải quyết ngay toàn bộ những bất đồng đang tồn tại.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Iran ngày 30/10 cho biết Tehran chưa coi kế hoạch do Qatar đưa ra là phương án thỏa đáng. Iran cũng đã đề xuất một kế hoạch bảy ngày của riêng mình từ tháng 9, nhưng đến nay vẫn chưa được Tổng thống Donald Trump chấp thuận.

Theo phương án của Tehran, Washington trước tiên phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng Iran, giải tỏa những tài sản đang bị đóng băng và chấp thuận tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz do Iran hậu thuẫn. Sau khi những điều kiện này được thực hiện, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại.

Đây là một trong những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng và hoạt động vận tải biển quốc tế, bởi eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược kết nối vùng Vịnh với các thị trường bên ngoài. Những bất đồng liên quan đến việc kiểm soát và lưu thông qua eo biển này tiếp tục là trở ngại đối với nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.

Trong phát biểu được Al Jazeera dẫn lại ngày 31/10, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định Tehran vẫn đang xem xét bức thư của Phó Tổng thống Mỹ James David Vance, đồng thời cho rằng kế hoạch do Iran đề xuất hiện là phương án duy nhất có thể tạo điều kiện mở lại eo biển Hormuz.

Các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa Iran và Qatar vì vậy diễn ra trong bối cảnh cả Washington lẫn Tehran đều chưa từ bỏ những yêu cầu cốt lõi của mình.

Trong khi Mỹ duy trì khả năng sử dụng sức mạnh quân sự và tiếp tục gây sức ép với Tehran, Iran cũng phát tín hiệu sẵn sàng đáp trả trên phạm vi rộng nếu bị tấn công. Việc hai bên vẫn duy trì liên lạc thông qua Qatar và những kênh ngoại giao khác cho thấy cơ hội thương lượng chưa hoàn toàn khép lại.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa các đề xuất, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân, các biện pháp phong tỏa và tương lai của eo biển Hormuz, vẫn đặt ra thách thức lớn đối với nỗ lực ngăn chặn một đợt leo thang quân sự mới tại Trung Đông sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ.