Cánh cửa đàm phán Ukraine hé mở, triển vọng hòa bình vẫn nhiều điều kiện

Ngày 21/10 (giờ Moskva), một quan chức Điện Kremlin cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhất trí nối lại khuôn khổ đàm phán ba bên với Mỹ và Ukraine, mở ra khả năng khôi phục nỗ lực ngoại giao nhằm tìm lối thoát cho cuộc xung đột.

Tổng thống Nga Vladimir Putin (phải) chấp nhận nối lại đàm phán hoà bình với người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky (giữa) và nhà lãnh đạo Mỹ Donald Trump (trái), dự kiến tổ chức vào tháng 11

Theo Cố vấn đối ngoại Điện Kremlin Yuri Ushakov, sau cuộc gặp giữa Tổng thống Putin và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại Sankt-Peterburg, nhà lãnh đạo Nga khẳng định về nguyên tắc rằng các cuộc thương lượng hòa bình có thể được nối lại sau ngày 10/11. Tuyên bố này cho thấy Moskva để ngỏ kênh đối thoại, song thời điểm và khuôn khổ cụ thể vẫn cần được các bên thống nhất.

Trước khi tới Nga để trình bày tài liệu với Tổng thống Putin, ông Witkoff đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cùng các nhà lãnh đạo châu Âu tại Oslo (Na Uy) hôm 20/10. Nội dung trao đổi tập trung rà soát một đề xuất gồm các bảo đảm an ninh dành cho Kyiv, nguồn lực phục hồi kinh tế và một số vấn đề liên quan.

Sau cuộc làm việc với Đặc phái viên Mỹ, ông Ushakov cho biết các cuộc đàm phán ba bên trong thời gian tới dự kiến dành trọng tâm cho việc “xây dựng một hệ thống an ninh cho Nga và Ukraine sau khi xung đột kết thúc”. Theo nguồn tin từng trao đổi với New York Post, nội dung này cũng đã được đề cập trong đề xuất hòa bình nói trên, qua đó cho thấy vấn đề bảo đảm an ninh có thể trở thành một trụ cột của tiến trình thương lượng.

Động thái mới được xem là sự điều chỉnh đáng chú ý trong lập trường của Moskva, sau thời gian Tổng thống Putin không tham gia các hội nghị thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về giải pháp chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm. Tuy nhiên, việc đồng ý trở lại bàn đàm phán mới chỉ là bước khởi đầu; khác biệt về an ninh, lãnh thổ và cơ chế thực thi thỏa thuận vẫn có thể chi phối tiến độ đối thoại.

Bối cảnh ngoại giao này cũng chịu tác động từ những bất đồng gần đây giữa Washington và Kyiv. Tuần trước, ông Trump đã bày tỏ không hài lòng về các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng của Nga, đồng thời nêu khả năng thay đổi thành phần đối thoại ba bên, theo hướng mời Trung Quốc và Nga thảo luận cùng Mỹ thay vì duy trì sự tham gia của Ukraine.

Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời cho rằng các cuộc tập kích bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu của Nga đã gây xáo trộn thị trường năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ông công bố ngày 9/10 một thỏa thuận với Tổng thống Putin, theo đó Mỹ sẽ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt và mua lại một phần khối lượng năng lượng xuất khẩu của Nga. Diễn biến này cho thấy hồ sơ năng lượng và trừng phạt có thể tiếp tục được sử dụng như đòn bẩy trong thương lượng.

Nếu các bên đạt được đồng thuận thực chất, kết quả trước mắt có thể là hình thành một lộ trình giảm căng thẳng, tạo điều kiện cho các thỏa thuận ngừng bắn hoặc các bước kiểm soát xung đột được triển khai. Một cơ chế bảo đảm an ninh có sự tham gia của các bên liên quan cũng có thể giúp thu hẹp khoảng trống lòng tin và đặt nền tảng cho tiến trình chính trị dài hạn.

Về kinh tế, một thỏa thuận khả thi có thể mở đường cho hoạt động phục hồi tại Ukraine, giảm bớt rủi ro đối với chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng, đồng thời tạo dư địa để các bên xem xét điều chỉnh biện pháp trừng phạt theo từng giai đoạn. Dù vậy, mức độ cải thiện sẽ phụ thuộc vào phạm vi cam kết, cơ chế giám sát và khả năng xử lý các vi phạm phát sinh.

Ở bình diện rộng hơn, thành công của đàm phán có thể tái định hình quan hệ giữa Nga, Mỹ, Ukraine và châu Âu, nhưng chưa đồng nghĩa với việc mọi bất đồng được giải quyết ngay lập tức. Tính bền vững của tiến trình hòa bình sẽ phụ thuộc vào việc các bên chuyển cam kết chính trị thành nghĩa vụ có thể kiểm chứng, duy trì đối thoại và bảo đảm rằng mọi thỏa thuận đều có cơ chế thực thi rõ ràng.