Tổng thống Ukraine chỉ trích quyết định nới lỏng trừng phạt Nga của Mỹ

Ngày 17/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bày tỏ quan ngại trước quyết định của người đồng cấp Mỹ Donald Trump về việc miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt và thuế quan liên quan đến Nga, chỉ ít ngày trước thời điểm các biện pháp này dự kiến có hiệu lực.

Trong thông điệp đăng tải trên mạng xã hội X, nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng việc đình chỉ thực thi các biện pháp gây sức ép kinh tế đối với Moskva là quyết định không phù hợp, có thể mang lại lợi ích cho Nga và làm suy giảm hiệu quả những nỗ lực nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine.

Nhà lãnh đạo Ukraine quan ngại sâu sắc trước việc tạm hoãn trừng phạt của Nhà Trắng (phải) lên Điện Kremlin (trái)

Trước đó, tối 16/10 (giờ địa phương), Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp miễn áp dụng một số biện pháp trừng phạt và thuế quan quan trọng liên quan đến Nga, trong đó có thuế đối với hàng hóa và các biện pháp xử phạt liên quan đến hoạt động mua dầu mỏ, khí đốt của Nga.

Các biện pháp này dự kiến có hiệu lực trong tuần tiếp theo, theo quy định của đạo luật thường được gọi là Đạo luật Graham, được Tổng thống Trump ký ban hành vào tháng 9 vừa qua.

Theo Tổng thống Mỹ, quyết định miễn áp dụng các biện pháp nêu trên được đưa ra trên cơ sở cân nhắc lợi ích quốc gia của Washington.

Đạo luật Graham được xây dựng nhằm gia tăng sức ép kinh tế đối với Moskva liên quan đến cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng phát từ tháng 2/2022. Tuy nhiên, thời gian gần đây, Tổng thống Trump có những động thái thể hiện chủ trương cải thiện quan hệ với Nga, đồng thời nhiều lần công khai chỉ trích Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, trong đó có việc đề cập khả năng Ukraine cần thay đổi người đứng đầu đất nước.

Theo Tổng thống Zelensky, quyết định mới nhất của Washington có thể khiến Tổng thống Nga Vladimir Putin thêm tự tin trong việc tiếp tục các hoạt động quân sự tại Ukraine.

Nhà lãnh đạo Ukraine nhận định việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt không góp phần ngăn chặn xung đột, mà có nguy cơ tạo thêm động lực để Nga duy trì các cuộc tấn công. Ông đồng thời cho biết, trong ngày 16/10, các cuộc tập kích của Nga đã nhằm vào hơn 15 nhà máy điện và đường dây truyền tải điện trên lãnh thổ Ukraine.

Tổng thống Zelensky cũng cảnh báo về khả năng Nga đang chuẩn bị gia tăng cường độ các cuộc tấn công tại khu vực miền tây Ukraine. Theo đánh giá của ông, những diễn biến quân sự gần đây cho thấy Moskva có thể đang lên kế hoạch mở rộng phạm vi và quy mô các hoạt động tiến công.

Trong khi đó, Đặc phái viên của Tổng thống Nga về đầu tư và hợp tác kinh tế với nước ngoài Kirill Dmitriev hoan nghênh quyết định của Tổng thống Trump, coi đây là một bước ngoặt có ý nghĩa quan trọng đối với quan hệ kinh tế Nga-Mỹ. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X ngày 16/10, ông Dmitriev cho rằng, nếu các biện pháp trừng phạt theo Đạo luật Graham được triển khai đầy đủ, hoạt động hợp tác kinh tế giữa Nga và Mỹ có thể bị đình trệ trên diện rộng.

Quyết định của Tổng thống Trump được đưa ra trong bối cảnh nước Mỹ chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ, dự kiến diễn ra trong vài tuần tới. Đảng Cộng hòa đang đối mặt nhiều thách thức trong nỗ lực duy trì thế đa số sít sao tại cả Thượng viện và Hạ viện.

Theo nhận định của một số nhà phân tích, việc áp dụng các biện pháp trừng phạt mới đối với Nga có thể tạo thêm sức ép tăng giá dầu trên thị trường quốc tế, trong khi người tiêu dùng Mỹ đang phải đối mặt với chi phí sinh hoạt gia tăng, một phần đáng kể do tác động của cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.

Trước đó, vào giữa tháng 9, Tổng thống Trump đã ký ban hành Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran năm 2026, mang tên cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người giữ vai trò chủ chốt trong việc thúc đẩy dự luật tại Quốc hội Mỹ.

Ông Lindsey Graham, thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đại diện bang Nam Carolina, là một trong những chính trị gia tích cực ủng hộ việc gia tăng sức ép đối với Nga, đồng thời duy trì viện trợ và hỗ trợ của Washington dành cho Ukraine.

Theo các quy định của đạo luật, Mỹ có thể áp đặt mức thuế quan lên tới 100% trong thời hạn 30 ngày đối với hàng hóa nhập khẩu từ năm quốc gia mua dầu thô hoặc khí đốt lớn nhất của Nga.

Các biện pháp tương tự cũng có thể được áp dụng đối với những quốc gia cố tình tiếp tục mua dầu mỏ hoặc khí đốt của Nga trong vòng 30 ngày kể từ khi đạo luật được ban hành, cũng như năm quốc gia được xác định có vai trò lớn nhất trong việc hỗ trợ Nga né tránh các biện pháp trừng phạt.

Sau khi Thượng nghị sĩ Lindsey Graham qua đời vào tháng 7, em gái ông là bà Darline Graham được bổ nhiệm tiếp quản ghế Thượng nghị sĩ của bang Nam Carolina. Tổng thống Trump đã công khai ủng hộ bà Darline Graham tranh cử một nhiệm kỳ đầy đủ tại cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

Phát biểu với báo giới bên lề một hoạt động vận động tranh cử ngày 17/10, bà Darline Graham không trực tiếp chỉ trích quyết định của Tổng thống Trump, song cho biết nếu ở vị trí người ra quyết định, bà sẽ tiếp tục duy trì các biện pháp gây sức ép đối với Nga.

Theo các hãng thông tấn, bà Darline Graham nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp tục gây sức ép đối với Moskva, xuất phát từ quan điểm không tin tưởng Tổng thống Vladimir Putin cũng như các cam kết của phía Nga.

Trong khi đó, Trung Quốc và Ấn Độ, hai trong số những quốc gia nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất của Nga, trước đó đã bày tỏ quan ngại về những tác động có thể phát sinh từ việc thực thi Đạo luật Graham.

Phía Trung Quốc tái khẳng định lập trường phản đối việc áp dụng quyền tài phán ngoài lãnh thổ khi thiếu cơ sở trong luật pháp quốc tế. Về phần mình, Ấn Độ cảnh báo Washington rằng việc áp đặt các mức thuế quan mới có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ song phương Mỹ-Ấn Độ.

Theo quy định của Đạo luật Graham, Tổng thống Mỹ có thẩm quyền miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt nếu thông báo với Quốc hội về việc xác định các biện pháp đó không phục vụ lợi ích quốc gia.

Sắc lệnh hành pháp được Tổng thống Trump ký ngày 16/10 nêu rõ, quyết định miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt sẽ tiếp tục có hiệu lực cho đến khi Tổng thống Mỹ hoặc các quan chức cấp cao có thẩm quyền xác định cần triển khai những hành động tiếp theo.

Tuy nhiên, quyết định này đã vấp phải sự phản đối từ một số nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ.

Hạ nghị sĩ Don Beyer, đại diện bang Virginia, cho rằng động thái của Tổng thống Trump thể hiện sự nhượng bộ đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Trong tuyên bố đưa ra ngày 16/10, ông Beyer chỉ trích việc Washington tiếp tục nới lỏng các biện pháp gây sức ép đối với Moskva, đồng thời cho rằng quyết định này đi ngược mục tiêu mà Quốc hội Mỹ đặt ra khi thông qua đạo luật trừng phạt Nga liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine.

Cũng theo nghị sĩ Don Beyer, việc miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt có thể ảnh hưởng đến những cam kết của Mỹ đối với Ukraine, cũng như làm suy giảm hiệu quả chính sách gây sức ép kinh tế nhằm thúc đẩy giải pháp chấm dứt xung đột.

Về phía Ukraine, Tổng thống Zelensky tiếp tục nhấn mạnh vai trò của cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham trong việc thúc đẩy sự ủng hộ của Washington đối với Kyiv.

Tổng thống Ukraine đánh giá cao tầm quan trọng của Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham (phải) trong chiến lược hành động của Washington với Moskva, đồng thời bày tỏ sự tiếc nuối trước sự ra đi đột ngột của ông Graham hồi tháng 7

Theo ông Zelensky, việc Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật mang tên ông Graham từng tạo kỳ vọng về khả năng duy trì sự đồng thuận giữa hai đảng Dân chủ và Cộng hòa trong chính sách hỗ trợ Ukraine. Tuy nhiên, sau khi Thượng nghị sĩ Graham qua đời, nhà lãnh đạo Ukraine lo ngại chính quyền Tổng thống Trump sẽ tiếp tục điều chỉnh chính sách theo hướng nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với Nga.

Ông Zelensky nhận định thỏa thuận xuất khẩu dầu diesel được công bố hồi đầu tháng 10, cùng quyết định miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt theo Đạo luật Graham, có thể chưa phải là những động thái cuối cùng trong quá trình điều chỉnh chính sách của Washington đối với Moskva.

Tổng thống Ukraine đồng thời bày tỏ tiếc nuối trước sự ra đi của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, người được ông đánh giá cao về vai trò thúc đẩy quan hệ hợp tác Mỹ-Ukraine và vận động sự ủng hộ của Quốc hội Mỹ dành cho Kyiv.