Sức ép năng lượng phủ bóng đàm phán Mỹ-Mexico

Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã thúc đẩy Mexico ký các thỏa thuận năng lượng với doanh nghiệp Mỹ, trong bối cảnh đàm phán thương mại giữa Washington và đối tác thương mại lớn nhất rơi vào bế tắc. Động thái này làm dấy lên quan ngại tại Mexico City, nơi đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực năng lượng vốn là vấn đề nhạy cảm.

Theo ba nguồn thạo tin, trong cuộc điện đàm với Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum hồi tháng trước, ông Trump nhấn mạnh sự cần thiết phải mở rộng các thỏa thuận và liên kết giữa doanh nghiệp năng lượng hai nước.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) được cho là đã thúc đẩy người đồng cấp Mexico Claudia Sheinbaum (phải) ký các thỏa thuận năng lượng với doanh nghiệp Mỹ

Một nguồn am hiểu nội dung cuộc gọi cho biết, ban đầu ông Trump đề cập khả năng Mexico bán tài sản cho Mỹ. Theo hai nguồn tin, hai nhà lãnh đạo cũng trao đổi về một thỏa thuận tương tự thỏa thuận Mỹ-Hàn Quốc ký năm ngoái, theo đó Seoul cam kết mua 100 tỷ USD sản phẩm năng lượng của Mỹ và đầu tư thêm hàng tỷ USD vào nước này.

Một quan chức Mỹ cho hay, hai nhà lãnh đạo đã thảo luận khả năng Mexico tăng nhập khẩu khí đốt tự nhiên từ Mỹ, nguồn cung hiện đáp ứng khoảng ba phần tư nhu cầu của quốc gia này. Nội dung trao đổi cũng tập trung vào việc thu hẹp thặng dư thương mại của Mexico với Mỹ. Kể từ khi nhậm chức năm ngoái, Tổng thống Trump đã áp thuế với nhiều quốc gia nhằm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ. Phần lớn hàng hóa Mexico vào thị trường Mỹ được miễn thuế theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), song Mexico City đang kỳ vọng đạt được mức thuế thấp hơn đối với ô tô, thép và nhôm.

Cuộc điện đàm diễn ra vào giữa tháng 9, hai tuần sau khi Mỹ nắm quyền kiểm soát một phần trữ lượng dầu mỏ của Venezuela, đồng thời sau nhiều năm chính phủ Mexico siết chặt đầu tư tư nhân vào lĩnh vực nhạy cảm này.

Trong thập niên 1930, Mexico quốc hữu hóa tài sản của các doanh nghiệp dầu mỏ Anh và Mỹ, đồng thời thành lập tập đoàn dầu khí nhà nước Pemex. Sự kiện này về sau trở thành một nền tảng của bản sắc chính trị hiện đại Mexico.

Đảng của Tổng thống Sheinbaum coi quyền kiểm soát nhà nước đối với lĩnh vực năng lượng là trọng tâm chương trình nghị sự. Dưới thời người tiền nhiệm của bà, đầu tư tư nhân mới sụt giảm mạnh, trong khi chính phủ xây dựng một nhà máy lọc dầu quy mô lớn. Năm 2022, dưới chính quyền Tổng thống Joe Biden, Washington từng cho rằng các quy định của Mexico gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ, song không yêu cầu thành lập hội đồng giải quyết tranh chấp.

Trong bối cảnh sản lượng dầu mỏ xuống mức thấp kỷ lục và nhiều thành phố đối mặt tình trạng mất điện do lưới điện quá tải, Tổng thống Sheinbaum đang thận trọng tìm cách khôi phục một số lĩnh vực đầu tư tư nhân vốn đình trệ.

Tuy nhiên, Pemex và Ủy ban Điện lực Liên bang Mexico (CFE) vẫn giữ vai trò chi phối. Chính quyền Tổng thống Sheinbaum đang nghiên cứu khả năng cho phép khai thác khí đá phiến, đồng thời tìm cách giảm phụ thuộc vào khí đốt tự nhiên nhập khẩu từ Mỹ.

Mexico và Mỹ từng dự kiến tổ chức một vòng đàm phán thương mại chính thức tại Washington vào tháng 9, nhưng cuộc họp bị hoãn rồi hủy. Theo hai nguồn tin, yêu cầu mới trong lĩnh vực năng lượng là một nguyên nhân khiến tiến trình chậm lại; đến nay, vòng đàm phán chưa được ấn định lại. Một quan chức Mỹ cho biết cuộc gặp gần nhất bị trì hoãn do Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard tới Milwaukee, bang Wisconsin, dự Hội nghị Bộ trưởng Thương mại G20 tuần trước.

Theo quan chức Mỹ, đàm phán diễn biến tích cực và hai đoàn vẫn duy trì liên lạc thường xuyên. Chính phủ Mexico từ chối bình luận.

Quan hệ thương mại Mỹ-Mexico có quy mô lớn nhất thế giới xét về giá trị. Trong khi đó, USMCA giữa Mỹ, Mexico và Canada đang đứng trước triển vọng rà soát thường niên nhiều bất định sau khi Tổng thống Trump từ chối gia hạn thỏa thuận.

Đến nay, các cuộc đàm phán chủ yếu diễn ra theo kênh song phương, sau khi Washington loại Canada khỏi tiến trình do Ottawa áp thuế trả đũa Mỹ. So với nước láng giềng phía Bắc của Mỹ, Mexico lựa chọn cách tiếp cận ít đối đầu hơn, một phần vì nguy cơ chịu tổn thất kinh tế nghiêm trọng nếu mất quyền tiếp cận thị trường miễn thuế.

Tổng thống Trump cũng gắn thỏa thuận thương mại với yêu cầu Mexico tăng cường hành động chống các băng đảng ma túy. Ông từng đánh giá cao bà Sheinbaum, song cho rằng nhà lãnh đạo Mexico chịu sức ép từ các nhóm tội phạm đang kiểm soát nhiều khu vực lãnh thổ nước này.

Một quan chức Nhà Trắng nhận định, quan hệ năng lượng lâu dài giữa Mỹ và Mexico còn nhiều dư địa phát triển trong khuôn khổ pháp luật Mỹ và Hiến pháp Mexico.

Quan chức này cho biết thêm, sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Sheinbaum, Mỹ và Mexico tiếp tục tiến hành các cuộc thảo luận hiệu quả liên quan việc rà soát USMCA.