Hy Lạp phản đối thỏa thuận hàng hải Thổ Nhĩ Kỳ - Libya, kêu gọi bảo đảm an ninh tại Biển Đen

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Reuters ngày 29/10, nhân dịp Hy Lạp kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis cho rằng thỏa thuận hàng hải giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Libya không có giá trị pháp lý, đồng thời cáo buộc văn kiện này không tính đến những yếu tố địa lý liên quan đến việc xác định ranh giới biển tại khu vực phía đông Địa Trung Hải.

Hy Lạp phản đối thỏa thuận hàng hải Thổ Nhĩ Kỳ - Libya

Tranh cãi mới nhất xuất phát từ quyết định ngày 20/10 của Hạ viện Libya, có trụ sở tại Tobruk, miền đông nước này, phê chuẩn bản ghi nhớ phân định vùng biển được Thổ Nhĩ Kỳ và Chính phủ Hòa hợp Dân tộc Libya (GNA) ký kết năm 2019. Đây là chính phủ tiền nhiệm của Chính phủ Thống nhất Quốc gia (GNU) hiện đặt tại Tripoli.

Quyết định của Hạ viện Libya vấp phải sự phản đối của Hy Lạp cùng một số quốc gia trong khu vực. Athens cho rằng bản ghi nhớ không xem xét đầy đủ sự hiện diện của các đảo thuộc Hy Lạp, đặc biệt là đảo Crete, khi xác định các vùng biển liên quan.

Theo Thủ tướng Mitsotakis, việc phân định ranh giới biển cần tuân thủ luật pháp quốc tế, trong đó có các nguyên tắc của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS). Nhà lãnh đạo chính phủ Hy Lạp cáo buộc các bên ủng hộ bản ghi nhớ đang tìm cách tạo ra những thay đổi trên thực tế đối với trật tự hàng hải tại phía đông Địa Trung Hải.

Về phía Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Recep Tayyip Erdogan bác bỏ những ý kiến phản đối từ Liên minh châu Âu (EU) và các bên liên quan, cho rằng các phản ứng này thiếu cơ sở, đồng thời tiếp tục bảo vệ lập trường của Ankara đối với vấn đề phân định vùng biển ở phía đông Địa Trung Hải.

Bất đồng hàng hải giữa các bên diễn ra trong bối cảnh hoạt động thăm dò và khai thác năng lượng tại khu vực đang thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp quốc tế.

Hy Lạp đã cấp phép cho một liên danh do tập đoàn năng lượng Chevron của Mỹ đứng đầu tiến hành tìm kiếm khí đốt tại vùng biển ngoài khơi đảo Crete, đồng thời thúc đẩy đối thoại với Libya nhằm tìm kiếm giải pháp phân định ranh giới biển giữa hai nước.

Thủ tướng Mitsotakis khẳng định Athens không nhận thấy nguy cơ trực tiếp đối với các hoạt động thăm dò năng lượng đã được cấp phép. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc Hy Lạp và Libya tiến hành đàm phán trực tiếp trên tinh thần xây dựng, xuất phát từ vị trí địa lý và lợi ích chung của hai quốc gia láng giềng.

Bên cạnh những bất đồng tại Địa Trung Hải, nhà lãnh đạo Hy Lạp đặc biệt quan ngại về tình hình an ninh hàng hải tại Biển Đen sau vụ một tàu container thuộc sở hữu của Hy Lạp bị đánh chìm ngoài khơi Bulgaria ngày 28/10.

Theo thông tin được công bố, tàu bị tấn công bằng phương tiện không người lái trên biển trong bối cảnh các vụ việc nhằm vào tàu thương mại tại khu vực phía tây Biển Đen gia tăng. Hiện chưa xác định được bên thực hiện vụ tấn công.

Sự việc tiếp tục làm dấy lên lo ngại về những tác động của cuộc xung đột Nga - Ukraine đối với hoạt động vận tải thương mại, đặc biệt trên các tuyến hàng hải có vai trò quan trọng đối với xuất khẩu lương thực và năng lượng.

Thủ tướng Mitsotakis kêu gọi các bên liên quan khẩn trương thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn quốc tế gắn với việc bảo đảm quyền tự do hàng hải tại Biển Đen. Theo ông, việc duy trì các tuyến vận chuyển ngũ cốc từ khu vực ra thị trường thế giới cần được đặt ở vị trí ưu tiên.

Người đứng đầu chính phủ Hy Lạp cho rằng các doanh nghiệp vận tải biển của nước này sẵn sàng nối lại hoạt động thương mại tại Biển Đen, bao gồm vận chuyển hàng hóa từ Ukraine, khi những điều kiện an toàn cần thiết được bảo đảm.

Tuy nhiên, tình trạng mất an ninh hiện nay đã khiến chi phí thuê tàu và bảo hiểm vận tải biển tăng mạnh, gây thêm sức ép đối với các doanh nghiệp vận tải và chuỗi cung ứng quốc tế.

Hy Lạp hiện sở hữu và vận hành một trong những đội tàu thương mại lớn trên thế giới, đặc biệt trong lĩnh vực vận chuyển dầu thô. Do đó, những biến động tại Biển Đen không chỉ tác động đến lợi ích kinh tế của Athens mà còn ảnh hưởng đến hoạt động thương mại và lưu thông hàng hóa trong khu vực.

Đối với Ukraine, Thủ tướng Mitsotakis nhận định việc duy trì xuất khẩu nông sản có ý nghĩa quan trọng đối với nguồn thu và sự ổn định kinh tế. Theo ông, lượng ngũ cốc thu hoạch lớn nhưng chưa thể vận chuyển ra thị trường đang đặt ra nguy cơ thiệt hại kinh tế đáng kể.

Nhà lãnh đạo Hy Lạp đồng thời bày tỏ quan ngại về triển vọng đạt được những tiến triển thực chất trong các cuộc thảo luận liên quan đến an ninh hàng hải, cho rằng Nga hiện chưa thể hiện sự quan tâm đầy đủ đối với các sáng kiến được đề xuất.

Không chỉ tại Biển Đen, Hy Lạp còn kêu gọi EU tăng cường hiện diện nhằm bảo vệ các tuyến vận tải thương mại tại Biển Đỏ, nơi tình hình an ninh tiếp tục diễn biến phức tạp do các hoạt động của lực lượng Houthi tại Yemen.

Thủ tướng Mitsotakis đề nghị EU mở rộng quy mô Chiến dịch Aspides, được triển khai từ năm 2024 nhằm bảo vệ tàu thương mại trước nguy cơ bị tấn công tại Biển Đỏ và các vùng biển lân cận.

Theo ông, Hy Lạp, Italia và Pháp đã tham gia triển khai phương tiện và lực lượng phục vụ chiến dịch, song nguồn lực hiện có chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo đảm an ninh tại khu vực.

Các nguồn tin ngoại giao được Reuters dẫn lại cho biết, tính đến cuối tháng 9, có sáu tàu chiến tham gia hoạt động trong khuôn khổ chiến dịch.

Những diễn biến tại Biển Đỏ tiếp tục làm gia tăng quan ngại về nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Bab el-Mandeb, một trong những tuyến hàng hải quan trọng kết nối thương mại giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu.

Trong tuần, lực lượng Houthi tuyên bố đã tấn công máy bay quân sự của Saudi Arabia và đẩy lùi một cuộc tiến công của lực lượng được Riyadh hậu thuẫn gần eo biển Bab el-Mandeb. Những thông tin này xuất hiện trong bối cảnh căng thẳng khu vực tiếp tục tác động đến triển vọng ổn định nguồn cung năng lượng và hoạt động vận tải biển quốc tế.

Theo Thủ tướng Mitsotakis, EU cần tăng cường đóng góp nguồn lực để bảo vệ các tuyến đường hàng hải chiến lược, qua đó thể hiện cam kết đối với an ninh của các đối tác vùng Vịnh cũng như bảo đảm lợi ích thương mại của châu Âu.

Liên quan đến chính sách trừng phạt Nga, nhà lãnh đạo Hy Lạp tái khẳng định lập trường ủng hộ việc duy trì sức ép kinh tế đối với Moscow.

Trả lời câu hỏi về động thái của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến việc dỡ bỏ hạn chế đối với xuất khẩu dầu diesel của Nga, Thủ tướng Mitsotakis cho rằng các biện pháp trừng phạt kinh tế và tài chính cần tiếp tục được sử dụng nhằm thúc đẩy giải pháp chấm dứt xung đột tại Ukraine.

Theo ông, việc duy trì các biện pháp gây sức ép kinh tế sẽ góp phần thể hiện lập trường của các nước phương Tây đối với những hậu quả kinh tế phát sinh từ việc kéo dài xung đột.

Những tuyên bố của Thủ tướng Hy Lạp cho thấy Athens đang đồng thời thúc đẩy các ưu tiên về bảo vệ quyền lợi hàng hải tại phía đông Địa Trung Hải, duy trì an toàn vận tải thương mại tại Biển Đen và tăng cường an ninh trên các tuyến hàng hải chiến lược nối châu Âu với Trung Đông.

Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị tiếp tục tác động đến thị trường năng lượng, chi phí logistics và thương mại quốc tế, việc tăng cường đối thoại, tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo đảm an toàn hàng hải được xem là những yếu tố quan trọng đối với ổn định kinh tế và an ninh khu vực.