Israel trước lựa chọn chính trị then chốt và bài toán ổn định kinh tế

Ngày 27/10, cử tri Israel đã bắt đầu đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt đối với định hướng phát triển của đất nước. Không chỉ quyết định tương quan quyền lực trong Quốc hội, kết quả lần này còn có thể chi phối tiến trình cải cách thể chế, niềm tin xã hội và triển vọng phục hồi kinh tế trong những năm tới.

Đây là cuộc bầu cử đầu tiên kể từ sự kiện ngày 7/10/2023, với tâm điểm là cuộc cạnh tranh giữa liên minh cánh hữu do Thủ tướng Benjamin Netanyahu dẫn dắt và khối đối lập Do Thái tập hợp quanh đảng Yashar của cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel Gadi Eisenkot. Hai bên đại diện cho những cách tiếp cận khác nhau về an ninh, quản trị nhà nước và quan hệ giữa chính quyền với các thiết chế tư pháp.

Các cuộc thăm dò cho thấy cuộc đua sít sao, trong khi cả liên minh của ông Netanyahu lẫn phe đối lập đều khó giành đa số tuyệt đối tại Quốc hội nếu không điều chỉnh cam kết trước bầu cử về hợp tác với các đảng Arab của Israel. Vì vậy, khả năng hình thành chính phủ nhiều khả năng phụ thuộc vào các cuộc thương lượng hậu bầu cử dưới sự điều phối của Tổng thống Isaac Herzog.

Giới quan sát nhận định tiến trình này có thể kéo dài nhiều tuần, phản ánh sự phân cực sâu sắc trong đời sống chính trị Israel. Theo nhà thăm dò Shmuel Rosner, vấn đề cốt lõi của cuộc bầu cử không nằm ở một chính sách đơn lẻ mà liên quan đến cách xã hội Israel xác định bản sắc và mô hình phát triển trong giai đoạn mới.

Bích chương quảng bá tranh cử của Thủ tướng Benjamin Netanyahu (trái) và cựu tướng quân đội Gadi Eisenkot (phải) tại một địa phương ở Israel

Khác biệt về thể chế và quản trị

Liên minh của Thủ tướng Netanyahu tiếp tục theo đuổi chương trình nghị sự cánh hữu, trong đó có kế hoạch nối lại cải cách tư pháp từng gây tranh cãi và nhiều tháng biểu tình hồi năm 2023. Phe đối lập cam kết đảo ngược một số nội dung đã được luật hóa, thúc đẩy điều tra cấp nhà nước đối với những thiếu sót liên quan đến biến cố ngày 7/10 và xem xét lại cơ chế miễn nghĩa vụ quân sự dành cho cộng đồng Do Thái Chính thống giáo điều.

Trong khi đó, ông Netanyahu và các đồng minh phản đối việc thành lập ủy ban điều tra nhà nước, đồng thời chưa đạt đồng thuận về luật nghĩa vụ quân sự đối với người Do Thái Chính thống giáo điều. Những bất đồng này tiếp tục là phép thử đối với năng lực thỏa hiệp của các lực lượng chính trị và mức độ đồng thuận trong xã hội.

Ở chặng cuối chiến dịch, vấn đề an ninh vẫn được các bên sử dụng để củng cố thông điệp tranh cử. Ông Netanyahu nhấn mạnh kinh nghiệm điều hành và khả năng ứng phó với các thách thức bên ngoài, trong khi phe đối lập cho rằng an ninh cần được đặt trong khuôn khổ trách nhiệm giải trình, hiệu quả quản trị và sự phối hợp giữa các thiết chế.

Kinh tế trước sức ép bất định

Bất luận liên minh nào giành quyền thành lập chính phủ, nội các mới sẽ phải xử lý đồng thời nhiều sức ép kinh tế. Một tiến trình thương lượng kéo dài có thể làm gia tăng tâm lý thận trọng trên thị trường, trì hoãn quyết định đầu tư và khiến doanh nghiệp khó xây dựng kế hoạch trung hạn. Sự ổn định của môi trường chính sách vì thế trở thành yếu tố quan trọng đối với niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Bài toán ngân sách cũng được dự báo sẽ khó khăn hơn khi chính phủ phải cân đối giữa chi tiêu an ninh, an sinh xã hội, đầu tư hạ tầng và hỗ trợ phục hồi hoạt động sản xuất. Nếu bất ổn chính trị kéo dài, chi phí vốn và chi phí bảo hiểm rủi ro có thể tăng, qua đó gây thêm áp lực lên doanh nghiệp, tiêu dùng hộ gia đình và khả năng tạo việc làm.

Các lĩnh vực có độ mở cao như công nghệ, tài chính, du lịch và thương mại đặc biệt nhạy cảm với tín hiệu chính sách. Một chính phủ có nền tảng liên minh ổn định và lộ trình điều hành rõ ràng có thể hỗ trợ khôi phục niềm tin, duy trì dòng vốn và củng cố vị thế của Israel trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Ngược lại, tranh cãi kéo dài về tư pháp và quản trị có thể làm suy giảm tính dự báo của môi trường kinh doanh.

Kịch bản hậu bầu cử

Các thăm dò cuối cùng cho thấy khối của ông Eisenkot có thể giành khoảng 54 ghế, liên minh của ông Netanyahu khoảng 50 ghế, còn các đảng Arab và những lực lượng không liên kết nắm số ghế còn lại trong Quốc hội 120 ghế. Tuy nhiên, cán cân có thể thay đổi tùy việc các đảng nhỏ có vượt ngưỡng 3,25% để tham gia nghị trường hay không.

Tổng thống Herzog cho biết sẽ nỗ lực tránh lặp lại chu kỳ bầu cử bế tắc từng diễn ra giai đoạn 2019-2021. Trong trường hợp không bên nào tập hợp được đa số, phương án chính phủ đoàn kết giữa hai khối có thể được thúc đẩy; nếu thương lượng thất bại, Israel có thể phải tổ chức bầu cử lại.

Do đó, lá phiếu lần này không chỉ định hình đường hướng chính trị mà còn quyết định tốc độ khôi phục niềm tin, dư địa điều hành ngân sách và khả năng tạo lập một môi trường kinh tế ổn định hơn. Năng lực xây dựng liên minh và đạt thỏa hiệp sau bầu cử sẽ là thước đo quan trọng đối với triển vọng phát triển của Israel trong thời gian tới.