Starlink và Starshield khôi phục hoạt động tại Ukraine sau hơn một tuần bị hạn chế

Ukraine cho biết mạng vệ tinh Starlink cùng phiên bản phục vụ quân sự Starshield đã trở lại trạng thái hoạt động đầy đủ sau hơn một tuần bị giới hạn tốc độ. Sự cố không chỉ làm gián đoạn một số nhiệm vụ trên chiến trường mà còn phơi bày thêm bất đồng giữa Kyiv, Washington và SpaceX về quyền kiểm soát hạ tầng liên lạc có vai trò ngày càng lớn trong xung đột.

Mạng vệ tinh Starlink giúp cho lực lượng Ukraine giành thế chủ động trên chiến trường

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau thông báo từ Kyiv, Giám đốc điều hành SpaceX Elon Musk cáo buộc quân đội Ukraine đã vi phạm điều khoản dịch vụ khi sử dụng Starlink cho các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Theo ông Musk, lỗ hổng cho phép hình thức sử dụng này đã được khắc phục từ tuần trước. Cả SpaceX lẫn Chính phủ Mỹ — bên vận hành Starshield trên nền công nghệ Starlink — đều không nhận trách nhiệm về quyết định áp dụng các hạn chế.

Phản hồi từ phía Ukraine cho thấy phạm vi sử dụng hệ thống vẫn là điểm gây tranh cãi. Cố vấn tổng thống Serhiy Beskrestnov cho biết nước này không thể dùng Starlink cho các hoạt động tấn công bằng máy bay không người lái tầm trung và tầm xa.

Bộ Tổng tham mưu và Bộ Quốc phòng Ukraine chưa đưa ra bình luận ngay lập tức về cáo buộc của ông Musk.

Tranh cãi diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Ukraine xuất hiện thêm sức ép. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó công bố một thỏa thuận mua dầu diesel của Nga, đồng thời thúc giục Kyiv dừng các cuộc tấn công vào hệ thống nhà máy lọc dầu của Moskva.

Theo các quan chức Ukraine, việc Starshield bị giới hạn ở tốc độ 160 km/h đã làm suy giảm khả năng đánh chặn máy bay không người lái tấn công của Nga, đồng thời khiến một số hoạt động phải hủy bỏ. Đây là tác động đáng kể bởi hệ thống kết nối vệ tinh đang giữ vai trò then chốt trong chỉ huy, liên lạc và vận hành thiết bị tại tiền tuyến.

Trước khi ông Musk lên tiếng, Tổng thống Volodymyr Zelensky thông báo Starlink và Starshield đã trở lại mức tốc độ như trước khi bị hạn chế, đáp ứng nhu cầu vận hành của Ukraine. Theo ông Zelensky, quá trình khôi phục bắt đầu từ ban đêm.

Bộ Quốc phòng Ukraine sau đó cho biết kết nối trong ngày thứ Bảy (24/10) vẫn ổn định khi các thiết bị di chuyển với tốc độ trên 400 km/h. Việc gỡ giới hạn vì vậy có ý nghĩa trực tiếp đối với những nền tảng cần duy trì liên lạc ở tốc độ cao.

Dù vậy, ông Beskrestnov nhấn mạnh Ukraine không phụ thuộc vào Starlink trong các chiến dịch máy bay không người lái tầm xa trên lãnh thổ Nga, bao gồm những cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu. Theo ông, các phương tiện này chỉ hoạt động ở tốc độ khoảng 70-90 km/h.

Tầm quan trọng lớn hơn của mạng vệ tinh nằm ở liên lạc tiền tuyến. Trong năm nay, việc triển khai các máy bay không người lái tấn công tầm trung, tốc độ cao được trang bị Starshield đã góp phần giúp Ukraine tạo lợi thế tại một số khu vực giao tranh.

Việc giới hạn dịch vụ đã gây phản ứng mạnh tại Ukraine, nhất là khi diễn ra cùng thời điểm các cảnh báo từ đồng minh về những đợt tấn công tên lửa sắp tới của Nga bị gián đoạn. Tuy nhiên, Kyiv sau đó khẳng định nước này vẫn tiếp tục nhận được thông tin tình báo từ Mỹ.

Vấn đề trách nhiệm đến nay chưa được làm rõ. Ông Musk và các quan chức Mỹ đều công khai cho rằng quyết định hạn chế Starlink và Starshield chỉ có thể do phía còn lại đưa ra, qua đó cho thấy cơ chế kiểm soát đối với hạ tầng này vẫn thiếu minh bạch.

Reuters dẫn các nguồn tin cho biết lệnh hạn chế Starshield xuất phát từ bên trong Nhà Trắng. Theo các nguồn này, các chính quyền Mỹ trước đây cũng nhiều lần yêu cầu SpaceX bật hoặc tắt Starlink tại nhiều quốc gia, cho thấy dịch vụ vệ tinh thương mại có thể chịu tác động trực tiếp từ những tính toán chính sách và an ninh.

Ngày 23/10, trái với tuyên bố trước đó rằng dịch vụ đã được khôi phục hoàn toàn, ông Trump cho biết sẽ can thiệp để xử lý nếu các vấn đề tiếp tục kéo dài. Diễn biến này cho thấy khả năng vận hành Starlink và Starshield tại Ukraine không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn gắn chặt với quan hệ giữa Kyiv, Washington và một doanh nghiệp tư nhân đang nắm giữ hạ tầng thiết yếu trên chiến trường.