Anh tăng thuế để hỗ trợ chi phí sinh hoạt, triển vọng tăng trưởng còn nhiều thách thức

Ngày 28/10, theo giờ Anh, Bộ trưởng Tài chính John Healey công bố tăng thuế đối với các ngân hàng, người gửi tiết kiệm và chủ sở hữu bất động sản nhằm tài trợ cho gói hỗ trợ chi phí sinh hoạt có quy mô khiêm tốn, trong bối cảnh thu nhập khả dụng của các hộ gia đình giảm mạnh.

Bộ trưởng Tài chính Anh John Healey trình bày trước Hạ viện bản báo cáo ngân sách quốc gia, trong đó đề cập chính sách mới từ Chính phủ.

Trọng tâm của gói hỗ trợ là đề xuất trợ cấp năng lượng 100 bảng Anh cho 20 triệu hộ gia đình. Theo ông Healey, biện pháp này nhằm giúp người dân ứng phó với những khó khăn của kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, ngân sách đầu tiên của ông vấp phải chỉ trích rằng các điều chỉnh còn nhỏ, chưa tương xứng với những thách thức hiện nay.

Cơ quan giám sát tài chính của Anh cảnh báo triển vọng mức sống khá ảm đạm: đến cuối thập kỷ này, các hộ gia đình có thể hầu như không khá hơn so với thời điểm đại dịch Covid bắt đầu.

Trong khi đó, thị trường trái phiếu phản ứng bình tĩnh với gói ngân sách mà ông Healey cho là được xây dựng trên cơ sở kỷ luật tài khóa chặt chẽ. Ông kỳ vọng cải cách thị trường năng lượng, cắt giảm lãi suất cho doanh nghiệp nhỏ và hỗ trợ doanh nhân sẽ thúc đẩy tăng trưởng.

Dù vậy, một số lãnh đạo doanh nghiệp tỏ ra dè dặt. Bà Rain Newton-Smith, Giám đốc điều hành CBI, nhận định ngân sách thiếu những biện pháp đủ mạnh để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư, tuyển dụng và mở rộng hoạt động.

Các đảng đối lập cho rằng ông Healey mới chỉ điều chỉnh một số chính sách hoặc để các quyết định khó khăn sang năm sau. Những chỉ trích này được đưa ra khi dự báo mới cho thấy tăng trưởng kinh tế Anh năm 2027 chỉ đạt 1%, thu nhập hộ gia đình bị thu hẹp và gánh nặng thuế hướng tới mức kỷ lục.

Lãnh đạo Đảng Bảo thủ Kemi Badenoch và một số nghị sĩ Đảng Lao động cầm quyền cho rằng việc trì hoãn quyết định cắt giảm phúc lợi và bổ sung chi tiêu quốc phòng có liên quan đến khả năng Thủ tướng Andy Burnham cân nhắc tổ chức bầu cử sớm.

Ông Burnham bác bỏ nhận định này, đồng thời khẳng định sẽ không tổ chức tổng tuyển cử trong 12 tháng tới.

Tại cuộc họp riêng với ông Burnham và ông Healey, các nghị sĩ Đảng Lao động nhìn chung hoan nghênh ngân sách. Một nghị sĩ cho biết thông điệp cần tập trung vào hai nhóm thụ hưởng: 20 triệu hộ gia đình được hỗ trợ và 70.000 doanh nghiệp nhỏ sẽ không phải nộp thuế kinh doanh trong tương lai. Theo nghị sĩ này, đó là cách thể hiện nỗ lực của chính phủ thông qua chính sách.

Về triển vọng kinh tế, ông Healey nhấn mạnh Anh có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong nhóm G7. Tuy nhiên, các dự báo mới của Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR) cho thấy nền kinh tế vẫn đối diện nhiều thách thức.

OBR nâng dự báo tăng trưởng GDP năm nay từ 1,1% lên 1,2%, nhưng hạ dự báo năm tới xuống 1%. Cơ quan này cũng dự báo gánh nặng thuế của Anh sẽ đạt mức kỷ lục 38,6% vào năm tài chính 2031-2032.

Bà Helen Miller, Giám đốc Viện Nghiên cứu Tài chính (Institute for Fiscal Studies), nhận định ngân sách gồm nhiều biện pháp phức tạp nhưng khó tạo tác động đáng kể đến tăng trưởng. Trong khi đó, ông Healey cam kết công bố các cải cách nhằm giảm áp lực chi phúc lợi trước cuối năm nay. Theo OBR, chi tiêu phúc lợi sẽ tăng trung bình 16 tỷ bảng Anh mỗi năm cho đến năm tài chính 2031-2032, do chi phí hỗ trợ ốm đau và lương hưu gia tăng. Ông Healey cũng xác nhận kế hoạch nâng chi tiêu quốc phòng lên 3% GDP vào năm 2030.

Bộ trưởng Tài chính cho rằng ngân sách hướng tới người lao động sẽ giúp nước Anh ứng phó với khó khăn kinh tế toàn cầu trong ngắn hạn, đồng thời tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, xét về mức tăng thuế và chi tiêu, quy mô ngân sách đầu tiên của ông Healey nhỏ hơn nhiều so với các gói tài khóa gần đây. Bà Badenoch cho rằng các biện pháp được công bố chưa đủ mạnh.

Tổng cộng, các quyết định trong ngân sách bổ sung ngay 7,6 tỷ bảng Anh cho năm tài chính 2026-2027, tương đương chưa đến 0,25% GDP. Trong đó, khoản hỗ trợ 100 bảng Anh được dành cho các hộ sống tại nhà ở thuộc nhóm thuế hội đồng A đến D, nhằm giúp trang trải chi phí năng lượng dự kiến tăng hơn 450 bảng Anh vào tháng 1 tới. Tổng kinh phí của biện pháp này là 2,6 tỷ bảng Anh.

Đến năm tài chính 2029-2030, năm cuối nhiệm kỳ quốc hội, các biện pháp tăng thuế có giá trị 5,5 tỷ bảng Anh. Con số này thấp hơn nhiều so với 66 tỷ bảng Anh được công bố trong hai ngân sách đầu tiên của cựu Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves.

Để tài trợ cho gói hỗ trợ, ông Healey tăng thuế phụ thu đối với lợi nhuận ngân hàng từ 3% lên 6%. Mức tăng này thấp hơn dự đoán của ngành và chỉ áp dụng trong 15 tháng, kể từ tháng 1 tới. Biện pháp dự kiến mang lại 305 triệu bảng Anh trong năm nay và gần 1 tỷ bảng Anh vào năm tới.

Cổ phiếu ngân hàng Anh tăng sau thông tin này, khi mức tăng thuế không lớn như lo ngại. Tuy nhiên, JPMorgan cho rằng việc chỉ lựa chọn ngân hàng làm đối tượng tăng thuế thiếu cơ sở nguyên tắc.

Một biện pháp gây bất ngờ hơn là tăng thêm 2 điểm phần trăm thuế suất đối với thu nhập từ bất động sản và tiền tiết kiệm từ tháng 4 năm sau, bên cạnh mức tăng tương tự đã được công bố năm 2025. Biện pháp này dự kiến mang lại thêm 1 tỷ bảng Anh mỗi năm.

Chính phủ cũng dự kiến thu thêm hơn 1 tỷ bảng Anh mỗi năm thông qua cơ chế khấu trừ theo giá trị giảm dần của tài sản. Cơ chế này cho phép doanh nghiệp khấu trừ một tỷ lệ giá trị máy móc, thiết bị khỏi lợi nhuận chịu thuế hàng năm.

Ngoài trợ cấp năng lượng, ngân sách gia hạn việc giữ nguyên thuế nhiên liệu và giảm thuế giá trị gia tăng đối với hóa đơn điện. Đây là những biện pháp hỗ trợ chính khác dành cho hộ gia đình, với tổng giá trị hơn 1 tỷ bảng Anh mỗi năm trong hai năm tới. Dù vậy, gói hỗ trợ năng lượng của ông Healey nhỏ hơn nhiều so với gói dành cho hộ gia đình và doanh nghiệp được cựu Thủ tướng thuộc Đảng Bảo thủ Liz Truss công bố, có chi phí dự kiến ban đầu lên tới 150 tỷ bảng Anh.

Với cách tiếp cận thận trọng, ông Healey tập trung trấn an giới tài chính London và doanh nghiệp rằng chính phủ sẽ không chấp nhận rủi ro trong bối cảnh thị trường trái phiếu toàn cầu còn bất ổn và kinh tế Anh mới bước vào giai đoạn phục hồi.

Theo OBR, chi phí vay nợ của chính phủ tăng đã tạo ra khoảng thiếu hụt 14 tỷ bảng Anh trong ngân sách năm nay. Ông Healey quyết định sử dụng dư địa tài khóa để hấp thụ áp lực này, cho rằng đây chính là mục đích của khoản dự phòng.

Ông ghi nhận người tiền nhiệm Reeves đã tạo ra dư địa tài khóa 23,6 tỷ bảng Anh vào tháng 3. Khoản này dự kiến giảm còn 15 tỷ bảng Anh vào năm tài chính 2029-2030, thời điểm các kế hoạch của chính phủ được đánh giá theo quy tắc vay nợ. Trái phiếu chính phủ và đồng bảng Anh duy trì ổn định sau khi các dự báo được công bố.

Áp lực giá cả cũng tiếp tục đặt ra thách thức với các hộ gia đình. OBR nâng mạnh dự báo lạm phát lên 3,1% trong năm nay và 3,4% vào năm 2027.