Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phát huy giá trị Hiến pháp 1946, xây dựng Nhà nước vì Nhân dân

Sáng 6/11, tại Nhà Quốc hội, Quốc hội tổ chức trọng thể Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946 - 9/11/2026). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và có bài phát biểu quan trọng tại chương trình.

Cùng dự có các Ủy viên Bộ Chính trị: Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú; cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và đại biểu Quốc hội khóa XVI.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua Hiến pháp đầu tiên. Ảnh VGP/Nhật Bắc

Hiến pháp năm 1946 đặt nền móng cho nền lập hiến Việt Nam

Cách đây 80 năm, ngày 9/11/1946, tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa I đã thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là văn kiện chính trị - pháp lý có ý nghĩa lịch sử đặc biệt, đặt nền móng cho nền lập hiến Việt Nam, khẳng định độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; đồng thời thể hiện tư tưởng quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân và bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của công dân.

Phát biểu tại chương trình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, giá trị sâu xa của sự kiện Quốc hội thông qua Hiến pháp đầu tiên là gắn thành quả độc lập dân tộc với quyền làm chủ của Nhân dân và việc tổ chức bộ máy chính quyền bằng Hiến pháp.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc được kết tinh cùng nguyên tắc bình đẳng công dân, bảo đảm quyền dân chủ, tạo cơ sở pháp lý để tập hợp sức mạnh toàn dân trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

“Sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự Nhân dân”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, đồng thời nhấn mạnh chính quyền có năng lực hành động và chịu trách nhiệm là điều kiện bảo vệ quyền dân chủ; sự tin tưởng, tham gia và giám sát của Nhân dân tạo nên sức mạnh để Nhà nước hoàn thành trọng trách.

Đây cũng là di sản quan trọng của Hiến pháp năm 1946 đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

Hoàn thiện Hiến pháp, kiểm soát chặt chẽ quyền lực nhà nước

Đề cập những định hướng lớn trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu trước hết phải bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp. Các cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đối với Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, cần đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật; xem xét đầy đủ căn cứ hiến định trong quá trình thẩm tra, thảo luận và quyết định chính sách, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người và quyền công dân. Đồng thời, tăng cường giám sát việc tuân theo Hiến pháp, kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý yêu cầu kiểm soát quyền lực trong thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; làm rõ trách nhiệm, bảo đảm phối hợp thống nhất, khắc phục tình trạng vượt thẩm quyền hoặc né tránh trách nhiệm, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của Nhân dân.

Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Cơ quan được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình; tăng quyền chủ động không đồng nghĩa với tùy tiện trong thực thi quyền lực hoặc giảm trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, thực hiện định hướng tại Kết luận số 17 của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp. Quá trình này cần đánh giá cả những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025, xác định rõ những giá trị cần kế thừa và các vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Việc nghiên cứu phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy trí tuệ của Nhân dân, bảo đảm tính khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự quy định; đồng thời tiếp tục thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phát huy giá trị Hiến pháp 1946, xây dựng Nhà nước vì Nhân dân

Bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, nâng cao chất lượng quyết sách quốc gia

Định hướng thứ hai được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh là tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Theo đó, quyền làm chủ phải được thể hiện thực chất thông qua việc người dân tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp, pháp luật.

Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Vì vậy, trọng trách này phải được cụ thể hóa bằng những quyết sách vì lợi ích của Nhân dân và sự phát triển lâu dài của đất nước. Mỗi đại biểu Quốc hội cần gắn bó với cử tri, phản ánh trung thực nguyện vọng chính đáng, đồng thời theo dõi, giám sát kết quả giải quyết kiến nghị của người dân.

Cùng với đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội; các cơ quan nhà nước phải tiếp thu, giải trình rõ ràng ý kiến của Nhân dân, kịp thời chấn chỉnh hoạt động và khắc phục vi phạm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý, giá trị của các quyền hiến định phải được thể hiện bằng khả năng thực hiện quyền và sự bảo vệ hữu hiệu đối với mỗi người. Các chính sách về giáo dục, y tế, an sinh xã hội và phân bổ nguồn lực cần góp phần bảo đảm công bằng, mở rộng cơ hội phát triển, nhất là đối với nhóm yếu thế và đồng bào ở địa bàn khó khăn.

Các cơ quan tư pháp phải thực hiện đầy đủ trọng trách bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân; bảo đảm thẩm phán, hội đồng xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, nâng cao khả năng tiếp cận công lý, phòng ngừa oan sai. Mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân phải được xử lý theo quy định; quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân phải được bảo vệ, khôi phục.

Định hướng thứ ba là không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và các quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và sự liên kết giữa các lĩnh vực; tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không tạo ra những rào cản bất hợp lý đối với phát triển.

Đối với các quyết sách về ngân sách, đầu tư và sử dụng tài nguyên, Quốc hội cần xem xét đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội.

“Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Việc xây dựng, thẩm tra và thảo luận chính sách phải dựa trên căn cứ thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các lựa chọn và điều kiện thực hiện. Các cơ quan trình chính sách, cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, ngăn ngừa lợi ích cục bộ chi phối mục tiêu chính sách.

Quốc hội cũng cần tăng cường giám sát kết quả thực hiện các quyết sách lớn, việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm thực thi; kịp thời tổng hợp những vướng mắc từ thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án để kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Quốc hội tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng lập hiến, lập pháp

Nhấn mạnh trách nhiệm kế thừa di sản lập hiến, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ tin tưởng Quốc hội cùng các cơ quan trong bộ máy nhà nước sẽ tiếp tục phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, hoàn thành tốt trọng trách được giao.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tinh thần của Hiến pháp năm 1946 cần được thể hiện trong cách thực thi quyền lực, sự tận tâm phục vụ và cuộc sống ngày càng tốt đẹp của Nhân dân. Đó là sự tiếp nối xứng đáng di sản lập hiến, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Thay mặt Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trân trọng tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, trong hơn 80 năm phát triển, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật. Mỗi bản Hiến pháp, đạo luật, nghị quyết và quyết định của Quốc hội đều gắn với vận mệnh quốc gia, dân tộc, kết hợp ý Đảng với lòng Dân, phản ánh niềm tin và nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp Nhân dân.

Trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng xác định nhiệm vụ nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tiếp tục được đặt ra với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới tư duy và hành động, nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, chủ động nghiên cứu, quyết định những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ; hoàn thiện thể chế, mở đường cho đổi mới sáng tạo, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục nỗ lực, phát huy tinh thần trách nhiệm, dân chủ và sáng tạo, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.