ASEAN cần 7.100 tỷ USD phát triển hạ tầng: Áp lực vốn và cơ hội cho Việt Nam

Theo báo cáo mới công bố ngày 10/11 với tiêu đề “Thách thức 7.000 tỷ USD: Xây dựng ASEAN của ngày mai”, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) ước tính 11 quốc gia thành viên ASEAN cần đầu tư bình quân 476 tỷ USD mỗi năm cho cơ sở hạ tầng trong giai đoạn 2026-2040, tương đương 8,7% GDP toàn khu vực.

Tổng nhu cầu vốn trong giai đoạn này ước tính khoảng 7.100 tỷ USD. Tuy nhiên, với năng lực tài chính hiện nay, ngân sách chính phủ các nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 45%, để lại khoảng thiếu hụt 264 tỷ USD mỗi năm.

Thực tế này cho thấy phát triển hạ tầng ASEAN không chỉ đối mặt với áp lực về quy mô vốn mà còn đòi hỏi những cơ chế huy động nguồn lực hiệu quả hơn, đặc biệt là sự tham gia của khu vực tư nhân. Với Việt Nam, đây cũng là bài toán có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh nhu cầu năng lượng, kết nối giao thông và chuyển đổi số ngày càng gia tăng.

Hình ảnh tại hội nghị Bộ trưởng Năng lượng ASEAN với đối tác

Năng lượng và giao thông chiếm phần lớn nhu cầu đầu tư

Theo ADB, điện và giao thông vận tải là hai lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn nhất, lần lượt khoảng 3.600 tỷ USD và 2.500 tỷ USD đến năm 2040. Tổng cộng, hai lĩnh vực này chiếm khoảng 85% nhu cầu đầu tư hạ tầng của ASEAN.

Trong lĩnh vực năng lượng, nguồn vốn cần tập trung vào mở rộng công suất phát điện, phát triển hệ thống truyền tải, lưu trữ năng lượng và tăng cường kết nối điện xuyên biên giới thông qua Lưới điện ASEAN. Đây là những yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và nâng cao khả năng ứng phó trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi nhu cầu điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống tiếp tục tăng. Bên cạnh đầu tư các nguồn điện mới, việc phát triển đồng bộ hạ tầng truyền tải, lưu trữ và kết nối khu vực sẽ góp phần nâng cao tính ổn định, linh hoạt của hệ thống điện.

ADB cũng nhấn mạnh vai trò của thương mại điện xuyên biên giới. Sáng kiến Lưới điện Liên Á được ngân hàng này khởi động vào tháng 5/2026 hướng tới mở rộng thương mại điện năng và tăng cường kết nối điện tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trên nền tảng phát triển Lưới điện ASEAN.

Trong khi đó, lĩnh vực giao thông vận tải cần khoảng 2.500 tỷ USD vốn đầu tư, trong đó đường bộ chiếm tỷ trọng lớn nhất với gần 2.000 tỷ USD. Đường sắt và sân bay cũng là những hạng mục có nhu cầu vốn tăng nhanh.

Theo ADB, việc phát triển các mạng lưới giao thông tích hợp, tăng cường kết nối xuyên biên giới sẽ góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế trong khu vực.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam trong quá trình hoàn thiện mạng lưới cao tốc, đường sắt, cảng biển và sân bay, qua đó tăng cường kết nối các trung tâm kinh tế, khu công nghiệp và cửa ngõ giao thương quốc tế.

Khoảng trống vốn đặt ra yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư

Ngoài năng lượng và giao thông, hạ tầng số của ASEAN dự kiến cần khoảng 584 tỷ USD đến năm 2040. Nguồn vốn này chủ yếu phục vụ phát triển mạng băng thông rộng, cáp quang, cáp ngầm dưới biển và trung tâm dữ liệu.

Hạ tầng y tế cũng cần thêm khoảng 227 tỷ USD để xây dựng khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn là các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Những con số trên cho thấy nhu cầu đầu tư hạ tầng của ASEAN ngày càng đa dạng, gắn với yêu cầu phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng dịch vụ công và thúc đẩy chuyển đổi số. Tuy nhiên, trở ngại lớn không chỉ nằm ở khả năng huy động vốn mà còn ở chất lượng chuẩn bị và tính khả thi của các dự án.

ADB chỉ ra rằng, tình trạng thiếu các dự án được chuẩn bị đầy đủ, đáp ứng điều kiện để thu hút đầu tư tư nhân đang là một trong những điểm nghẽn đối với phát triển hạ tầng khu vực.

Trong bối cảnh ngân sách công khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu, việc mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp và các nhà đầu tư tư nhân trở thành giải pháp quan trọng để thu hẹp khoảng cách tài chính.

ADB khuyến nghị các quốc gia thành viên cải thiện chất lượng chuẩn bị dự án, hoàn thiện khung pháp lý theo hướng ổn định, có tính dự báo và tăng cường minh bạch trong hoạt động mua sắm, đấu thầu. Đây là những điều kiện cần thiết để giảm rủi ro, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Chủ tịch ADB Masato Kanda nhận định, triển vọng tăng trưởng của Đông Nam Á trong những năm tới phụ thuộc đáng kể vào năng lực phát triển hạ tầng. Theo ông, các nhà máy cần nguồn điện ổn định, doanh nghiệp cần khả năng tiếp cận thị trường nhanh chóng, an toàn hơn; đồng thời, các khoản đầu tư phải mang lại lợi ích lâu dài cho nền kinh tế và người dân.

Đối với Việt Nam, nhu cầu vốn hạ tầng hàng nghìn tỷ USD của ASEAN vừa phản ánh áp lực đầu tư ngày càng lớn, vừa mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào mạng lưới kết nối khu vực. Vấn đề cốt lõi không chỉ là huy động được bao nhiêu vốn, mà còn là lựa chọn đúng trọng tâm, chuẩn bị dự án có chất lượng và bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Việc cải thiện môi trường đầu tư, đa dạng hóa các kênh huy động vốn và tăng cường hợp tác công - tư (PPP) sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa các dự án hạ tầng từ kế hoạch sang triển khai thực tế. Qua đó, Việt Nam có thêm điều kiện nâng cao năng lực kết nối, củng cố sức cạnh tranh và khai thác tốt hơn các cơ hội phát triển trong không gian kinh tế ASEAN.