Thứ hai 09/11/2026 16:06
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
 |
| Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội Mỹ: Chính sách đối ngoại của ông Trump sẽ thay đổi ra sao? |
Trong các vấn đề đối ngoại, cuộc chiến Mỹ - Iran có thể là phép thử lớn nhất đối với chính quyền Trump sau thất bại bầu cử.
Xung đột bắt đầu từ các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28.2.2026, sau đó mở rộng thành một cuộc đối đầu quân sự khu vực. Những nỗ lực ngừng bắn và đàm phán trước đây chưa đem lại một thỏa thuận lâu dài.
Một trong những hệ quả nghiêm trọng nhất là bất ổn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Ngày 5/11, Reuters tiếp tục đưa tin về những sự cố liên quan đến tàu chở dầu tại khu vực này, trong khi Qatar đang đóng vai trò trung gian thúc đẩy các cuộc trao đổi giữa Washington và Tehran. Những bất đồng về chương trình hạt nhân, lệnh trừng phạt và hoạt động phong tỏa vẫn chưa được giải quyết.
Đối với chính quyền Trump, đây là một bài toán khó vì nếu tiếp tục mở rộng chiến dịch quân sự, Nhà Trắng có thể phải đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ hơn từ Quốc hội, áp lực về ngân sách và những hệ lụy đối với giá năng lượng trong nước. Nếu lựa chọn đàm phán, Tổng thống Trump có cơ hội giảm thiểu tổn thất kinh tế, hạn chế nguy cơ xung đột lan rộng và tạo ra một thành tựu ngoại giao trước khi nhiệm kỳ kết thúc.
Đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ yêu cầu chính quyền giải trình về cơ sở pháp lý, mục tiêu và chi phí của cuộc chiến. Họ cũng có thể sử dụng quyền ngân sách để gây sức ép hạn chế việc tài trợ cho các hoạt động quân sự không được Quốc hội chấp thuận.
Một kịch bản đáng chú ý là Mỹ và Iran từng bước chuyển từ đối đầu quân sự sang một thỏa thuận giới hạn, tập trung vào chương trình hạt nhân, an ninh hàng hải, cơ chế giám sát quốc tế và giảm nhẹ một số biện pháp trừng phạt.
Tuy nhiên, không thể loại trừ khả năng Tổng thống Trump lựa chọn một chính sách cứng rắn hơn nhằm khẳng định sức mạnh và bảo vệ di sản chính trị của mình.
Đối với Mỹ, phương án có lợi nhất về dài hạn không nhất thiết là giành chiến thắng quân sự, mà là đạt được một thỏa thuận đủ mạnh để bảo vệ an ninh quốc gia, ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, bảo đảm tự do hàng hải và giảm nguy cơ Mỹ bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài.
Xung đột Nga - Ukraine sẽ tiếp tục là một trong những vấn đề phức tạp nhất trong quan hệ giữa Mỹ, châu Âu và Nga. Trong thời gian qua, chính sách của Tổng thống Trump đối với cuộc chiến này có xu hướng đặt trọng tâm vào việc đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột, đôi khi tạo ra sức ép đáng kể đối với Kyiv.
Trong khi đó, nhiều nước châu Âu vẫn lo ngại rằng một thỏa thuận thiếu các bảo đảm an ninh thực chất có thể khiến Ukraine phải chấp nhận những điều kiện bất lợi và tạo tiền lệ nguy hiểm cho an ninh châu Âu.
Chiến thắng của đảng Dân chủ tại Quốc hội có thể làm thay đổi tương quan chính trị trong vấn đề này. Đảng Dân chủ vốn có xu hướng ủng hộ mạnh hơn việc duy trì viện trợ an ninh cho Ukraine và gây sức ép kinh tế đối với Nga. Với quyền kiểm soát các ủy ban và ngân sách, Quốc hội mới có thể thúc đẩy thêm nguồn hỗ trợ cho Kyiv, tăng cường các biện pháp trừng phạt và yêu cầu Nhà Trắng giải trình về những nhượng bộ trong đàm phán với Moscow. Đặc biệt, việc duy trì cam kết của Mỹ đối với NATO và an ninh châu Âu có thể nhận được sự quan tâm lớn hơn.
Một diễn biến đáng chú ý là Mỹ dự kiến tổ chức vòng đàm phán ba bên với Nga và Ukraine tại Abu Dhabi trong hai ngày 10-11/11/2026, tập trung vào việc chấm dứt xung đột, các bảo đảm an ninh sau xung đột và những biện pháp giảm leo thang. Đây có thể là cơ hội ngoại giao quan trọng, nhưng khoảng cách giữa lập trường của Moscow và Kyiv vẫn còn lớn.
Kịch bản thứ nhất: Mỹ tiếp tục thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn, trong đó Ukraine được bảo đảm an ninh và Nga nhận được một số nhượng bộ có giới hạn. Đây là phương án có khả năng tạo ra kết quả ngoại giao trong ngắn hạn.
Kịch bản thứ hai: Quốc hội gia tăng viện trợ cho Ukraine, trong khi Nhà Trắng vẫn duy trì sức ép đàm phán. Khi đó, Kyiv có thêm vị thế thương lượng nhưng xung đột có thể kéo dài.
Kịch bản thứ ba: Đàm phán thất bại, chiến sự tiếp tục và quan hệ Mỹ - Nga - châu Âu trở nên căng thẳng hơn.
Điều quan trọng đối với Mỹ là không đánh đổi lợi ích an ninh dài hạn của châu Âu để lấy một thỏa thuận hòa bình ngắn hạn. Một nền hòa bình bền vững phải có sự tham gia và đồng thuận của Ukraine, cơ chế giám sát đáng tin cậy và những bảo đảm đủ sức ngăn ngừa xung đột tái diễn.
Nếu Iran là thách thức về an ninh quân sự và Nga - Ukraine là bài toán về trật tự an ninh châu Âu, thì Trung Quốc vẫn là đối thủ cạnh tranh chiến lược dài hạn quan trọng nhất của Mỹ.
Cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung không chỉ liên quan đến thuế quan và cán cân thương mại mà còn bao gồm chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ quốc phòng, khoáng sản chiến lược, năng lượng và ảnh hưởng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Trong năm 2026, hai nước đã có những bước đi nhằm giảm căng thẳng thương mại. Thỏa thuận đình chiến thương mại được gia hạn đến ngày 10/1/2027, đồng thời hai bên thống nhất một khuôn khổ cắt giảm thuế đối với một số nhóm hàng hóa không nhạy cảm, với quy mô thương mại dự kiến khoảng 30 tỉ USD hàng hóa mỗi bên. Tuy nhiên, đây mới là những bước điều chỉnh có giới hạn, không đồng nghĩa với việc chấm dứt cạnh tranh chiến lược.
Theo Reuters ngày 5/11, thất bại bầu cử của đảng Cộng hòa có thể khiến Tổng thống Trump thận trọng hơn trong việc phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại với Trung Quốc, bởi các biện pháp thuế quan có thể tiếp tục gây áp lực lên giá cả và người tiêu dùng Mỹ. Bắc Kinh có thể tận dụng khoảng thời gian này để tìm kiếm những nhượng bộ về thương mại, đồng thời mở rộng quan hệ kinh tế với các đối tác khác.
Tuy nhiên, không nên cho rằng đảng Dân chủ sẽ có chính sách mềm mỏng với Trung Quốc. Trên thực tế, nhiều nghị sĩ Dân chủ cũng ủng hộ việc bảo vệ công nghệ chiến lược của Mỹ, hạn chế sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc và duy trì sức mạnh cạnh tranh trong lĩnh vực bán dẫn, AI và quốc phòng.
Sự khác biệt có thể nằm ở phương pháp thực hiện: đảng Dân chủ có xu hướng chú trọng hơn đến việc phối hợp với đồng minh, sử dụng các cơ chế thương mại đa phương và tăng cường các tiêu chuẩn về lao động, môi trường và cạnh tranh công bằng.
Trong tương lai gần, có thể xuất hiện một mô hình mới trong quan hệ Mỹ - Trung: giảm nguy cơ đối đầu thương mại toàn diện nhưng tiếp tục cạnh tranh quyết liệt trong các lĩnh vực công nghệ và an ninh quốc gia. Đây có thể là lựa chọn có lợi hơn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ so với một cuộc chiến thuế quan không có điểm kết thúc.
Một trong những hệ quả quan trọng của cuộc bầu cử là các đồng minh của Mỹ có thể nhìn thấy cơ hội tái cân bằng quan hệ với Washington.
Trong những năm gần đây, các nước châu Âu đã phải đối mặt với sự bất định về cam kết an ninh của Mỹ, đặc biệt trong vấn đề NATO, viện trợ Ukraine và trách nhiệm chia sẻ chi phí quốc phòng. Việc đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội có thể tạo thêm một tiếng nói ủng hộ NATO, an ninh châu Âu và hợp tác xuyên Đại Tây Dương.
Tuy nhiên, không nên kỳ vọng quan hệ Mỹ - châu Âu sẽ lập tức trở lại trạng thái ổn định. Tổng thống Trump vẫn có quyền chủ động đáng kể trong các quyết định ngoại giao và quân sự. Ông cũng có thể tiếp tục yêu cầu các đồng minh châu Âu tăng chi tiêu quốc phòng và chia sẻ trách nhiệm an ninh. Điều có thể thay đổi là các đồng minh sẽ có thêm cơ sở để làm việc với Quốc hội Mỹ, thay vì chỉ phụ thuộc vào Nhà Trắng.
Đối với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và các đối tác tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, sự cân bằng mới trong Quốc hội Mỹ cũng có thể góp phần duy trì tính liên tục của các cam kết chiến lược. Đây là điều đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng mở rộng.
Chiến thắng của đảng Dân chủ cũng có thể tác động đến chính sách của Mỹ đối với Israel và Trung Đông.
Trong nội bộ đảng Dân chủ đang tồn tại những quan điểm khác nhau về việc hỗ trợ quân sự cho Israel, đặc biệt liên quan đến xung đột tại Gaza và những vấn đề nhân đạo. Quốc hội mới có thể gia tăng yêu cầu về điều kiện sử dụng viện trợ, tính minh bạch và trách nhiệm trong các hoạt động quân sự.
Đối với năng lượng, chính quyền Mỹ sẽ phải cân nhắc đồng thời ba mục tiêu: bảo đảm an ninh năng lượng, duy trì khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp và thực hiện các cam kết về môi trường. Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và quản lý các công nghệ chiến lược sẽ ngày càng trở thành những lĩnh vực quan trọng trong cạnh tranh giữa các cường quốc.
Một Quốc hội mới có thể thúc đẩy các quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu, trách nhiệm của các doanh nghiệp công nghệ, an toàn AI và khả năng kiểm soát những rủi ro do công nghệ mới tạo ra. Như vậy, cuộc bầu cử giữa kỳ không chỉ ảnh hưởng đến các cuộc chiến đang diễn ra mà còn có thể định hình những ưu tiên chiến lược của nước Mỹ trong thập niên tiếp theo.
Đối với Việt Nam, những thay đổi chính trị tại Washington cần được theo dõi một cách đặc biệt thận trọng. Mỹ là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam. Quan hệ kinh tế song phương không chỉ liên quan đến thương mại mà còn bao gồm đầu tư, công nghệ, giáo dục, chuỗi cung ứng và hợp tác chiến lược.
Khi chính quyền Trump phải đối mặt với một Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát, các chính sách thương mại có thể chịu sự giám sát và tranh luận nhiều hơn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa Mỹ sẽ lập tức giảm thuế hoặc thay đổi lập trường đối với Việt Nam. Trên thực tế, vấn đề thâm hụt thương mại, xuất xứ hàng hóa, chuyển tải bất hợp pháp và cạnh tranh với hàng hóa Trung Quốc vẫn có thể tiếp tục là những ưu tiên của Washington.
Reuters ngày 5/11 cho biết cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam chưa kỳ vọng có sự thay đổi đáng kể trong chính sách thương mại của Mỹ ngay sau bầu cử giữa kỳ. Các cuộc điều tra thương mại và những vấn đề liên quan đến xuất xứ hàng hóa vẫn có thể tiếp tục được triển khai. Dù vậy, Quốc hội mới có thể quan tâm nhiều hơn đến các tiêu chuẩn lao động, môi trường, tính minh bạch và sự công bằng trong quan hệ thương mại.
Đối với Việt Nam, điều cần thiết là chủ động nâng cao năng lực sản xuất, minh bạch hóa nguồn gốc hàng hóa, kiểm soát hoạt động chuyển tải bất hợp pháp và xây dựng chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng cao hơn. Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc tiếp tục cạnh tranh, Việt Nam có thể tận dụng cơ hội thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp công nghệ cao và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, Việt Nam cũng cần duy trì chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ quốc tế, tránh để mình trở thành điểm nóng trong cạnh tranh giữa các cường quốc.
Một nước Mỹ ổn định về thể chế, có quan hệ hợp tác tốt với các đồng minh và đối tác, đồng thời duy trì sự hiện diện có trách nhiệm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, sẽ tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho hòa bình, thương mại và phát triển của Đông Nam Á.
