Chính quyền Tổng thống Trump chuẩn bị phương án điều hành mới nếu Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội Mỹ

Theo một quan chức Nhà Trắng và hai nguồn tin am hiểu vấn đề, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã dành nhiều tháng chuẩn bị cho kịch bản Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Công tác chuẩn bị được triển khai nhằm bảo đảm Nhà Trắng có thể tiếp tục thực hiện những trọng tâm trong chương trình nghị sự của Tổng thống Trump thông qua các biện pháp hành pháp, ngay cả khi gặp khó khăn trong việc tìm kiếm sự ủng hộ của cơ quan lập pháp.

Các nguồn tin giấu tên cho biết, từ tháng 4, một số quan chức cấp cao, trong đó có Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller và Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russell Vought, đã phối hợp với Văn phòng Cố vấn pháp lý Nhà Trắng để rà soát những chính sách có thể được triển khai mà không cần Quốc hội thông qua các đạo luật mới.

Những lĩnh vực được xem xét bao gồm kiểm soát nhập cư, chính sách thuế quan, giảm chi phí nhà ở và quản lý chi tiêu ngân sách liên bang.

Theo một quan chức Nhà Trắng, Cố vấn pháp lý Nhà Trắng Will Scharf cùng các cộng sự đang đánh giá phạm vi thẩm quyền mà Tổng thống có thể sử dụng theo quy định pháp luật, những giới hạn có thể được xem xét mở rộng và cơ sở pháp lý để bảo vệ các quyết định hành pháp trước những thách thức tại tòa án.

Các hoạt động này diễn ra trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 có thể làm thay đổi tương quan lực lượng giữa hai đảng tại Quốc hội Mỹ.

Nếu giành được quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, Đảng Dân chủ sẽ có thêm điều kiện để tăng cường giám sát hoạt động của chính quyền, hạn chế việc thông qua các dự luật do Tổng thống Trump đề xuất và tác động đến những ưu tiên chi tiêu liên bang.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ vẫn nắm giữ những thẩm quyền hành pháp đáng kể trong các lĩnh vực thương mại, đối ngoại và quản lý bộ máy hành chính liên bang.

Đây là những công cụ đã được ông Trump sử dụng rộng rãi kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai vào tháng 1/2025.

Trong cuộc trao đổi với chương trình podcast Pod Force One của báo New York Post, được công bố một phần ngày 1/11, Tổng thống Trump đề cập khả năng sử dụng quyền phủ quyết đối với các dự luật trong giai đoạn đầu nếu Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, việc sử dụng quyền phủ quyết có thể kéo dài khoảng một đến hai tháng trước khi Nhà Trắng và Đảng Dân chủ tìm kiếm những thỏa thuận trên các vấn đề có thể đạt được đồng thuận.

Tổng thống Trump và nội các đã và đang chuẩn bị các phương án trong bối cảnh đảng Cộng hoà mất quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ 3/11.

Hiện Đảng Cộng hòa đang duy trì thế đa số mong manh tại Quốc hội, với 218 ghế so với 214 ghế của Đảng Dân chủ tại Hạ viện và 53 ghế so với 47 ghế tại Thượng viện, theo số liệu được nêu trước cuộc bầu cử.

Trong bối cảnh đó, Đảng Dân chủ cần giành thêm ít nhất bốn ghế tại mỗi viện để đảo ngược tương quan lực lượng hiện tại.

Đảng Dân chủ được dự đoán có nhiều khả năng kiểm soát Hạ viện Mỹ sau bầu cử giữa kỳ.

Các cuộc thăm dò được đề cập trong bài viết cho thấy Đảng Dân chủ có triển vọng giành quyền kiểm soát Hạ viện, trong khi cuộc cạnh tranh tại Thượng viện vẫn diễn ra quyết liệt và chưa có kết quả rõ ràng.

Trong tháng qua, Tổng thống Trump đã tham gia nhiều cuộc vận động tranh cử trên khắp nước Mỹ nhằm củng cố sự ủng hộ đối với các ứng cử viên Đảng Cộng hòa, qua đó duy trì quyền kiểm soát Quốc hội.

Song song với hoạt động vận động tranh cử, các trợ lý cấp cao của ông cũng chuẩn bị những phương án điều hành trong trường hợp tương quan lực lượng chính trị thay đổi từ năm 2027.

Về phía Nhà Trắng, các quan chức bác bỏ nhận định cho rằng Đảng Cộng hòa có thể thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời cho rằng một số thông tin trên truyền thông chưa phản ánh đúng tình hình.

Người phát ngôn Nhà Trắng Lauren Bis khẳng định chính quyền Tổng thống Trump và các nghị sĩ Đảng Cộng hòa sẽ tiếp tục ưu tiên bảo vệ biên giới, tăng cường thực thi pháp luật, cải thiện thu nhập của người lao động và triển khai các chính sách mang lại lợi ích thiết thực cho người dân Mỹ.

Theo một quan chức Nhà Trắng, các biện pháp đang được cân nhắc bao gồm áp dụng thuế quan mới đối với một số mặt hàng nhập khẩu như khoáng sản thiết yếu và tua-bin gió.

Chính quyền cũng xem xét khả năng siết chặt các quy định về thị thực dành cho sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài làm việc tạm thời tại Mỹ.

Ngoài ra, một số đề xuất hướng tới việc giảm chi phí nhà ở và xây dựng cũng đang được đánh giá nhằm xác định những biện pháp có thể thực hiện bằng thẩm quyền hành pháp hiện có.

Một nguồn tin am hiểu kế hoạch cho biết các cơ quan liên bang đã gửi tới Nhà Trắng những đề xuất chính sách cùng các bản đánh giá pháp lý về khả năng triển khai các quyết định mà không cần sự phê chuẩn bổ sung của Quốc hội.

Trong lĩnh vực ngân sách, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russell Vought đang rà soát những ưu tiên chính sách có thể được thực hiện bằng các khoản kinh phí đã được Quốc hội thông qua trước đó.

Theo hai nguồn tin, ông Vought cũng xem xét điều chỉnh những quy định liên quan đến việc phân bổ nguồn tài trợ liên bang, qua đó tăng vai trò của các quan chức do chính quyền bổ nhiệm trong việc xác định chương trình nào được tiếp nhận ngân sách công.

Nếu được triển khai trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, những thay đổi này có thể giúp Nhà Trắng gia tăng ảnh hưởng đối với hoạt động phân bổ và sử dụng nguồn lực liên bang mà không cần thông qua các đạo luật chi tiêu mới.

Tuy nhiên, phạm vi thực hiện vẫn chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật về ngân sách và thẩm quyền phân bổ kinh phí của Quốc hội.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump đã được báo cáo về công tác chuẩn bị và trực tiếp tham gia thảo luận đối với những phương án đang được xây dựng.

Theo một nguồn tin khác, nhà lãnh đạo Mỹ sẵn sàng điều hành thông qua những thẩm quyền hành pháp hiện có ngay cả khi Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, Tổng thống Trump đã sử dụng nhiều biện pháp hành pháp nhằm triển khai các ưu tiên chính sách trong lĩnh vực thương mại, nhập cư, quản lý nhân sự liên bang và đối ngoại.

Trong đó, chính quyền đã áp dụng các mức thuế quan trên diện rộng, tăng cường thực thi chính sách nhập cư, thúc đẩy cắt giảm nhân sự trong bộ máy liên bang và thực hiện những quyết định đối ngoại, bao gồm các hoạt động quân sự liên quan đến Iran, mà không cần Quốc hội thông qua những đạo luật mới cho từng biện pháp.

Một ngoại lệ đáng chú ý là gói chính sách cắt giảm thuế và điều chỉnh chi tiêu quy mô lớn, được Quốc hội khi đó do Đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua và Tổng thống Trump ký ban hành thành luật vào tháng 7/2025.

Ông Nathan Gonzales, biên tập viên của Inside Elections, tổ chức chuyên cung cấp các phân tích chính trị phi đảng phái, nhận định Tổng thống Trump trong gần hai năm qua đã ưu tiên sử dụng sắc lệnh và các công cụ hành pháp để triển khai chương trình nghị sự, thay vì phụ thuộc nhiều vào quá trình lập pháp tại Quốc hội.

Theo chuyên gia này, cách tiếp cận trên có thể tiếp tục được duy trì nếu Đảng Dân chủ giành được thế đa số tại cơ quan lập pháp.

Một trong những công cụ được Tổng thống Trump sử dụng là việc viện dẫn tình trạng khẩn cấp quốc gia nhằm thực hiện các biện pháp thuộc phạm vi thẩm quyền được pháp luật trao cho tổng thống.

Theo cơ chế hiện hành, Quốc hội có thể thông qua nghị quyết chấm dứt tình trạng khẩn cấp quốc gia. Tuy nhiên, Tổng thống có quyền phủ quyết nghị quyết này.

Trong trường hợp đó, để bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống, Quốc hội cần đạt được sự ủng hộ của ít nhất hai phần ba số nghị sĩ tại cả Hạ viện và Thượng viện.

Cơ chế này tạo ra những giới hạn nhất định đối với khả năng Quốc hội ngăn chặn các quyết định hành pháp khi không có đủ sự đồng thuận giữa hai đảng.

Dù vậy, nếu Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, chính quyền Tổng thống Trump vẫn có thể đối mặt với những trở ngại đáng kể trong việc triển khai chương trình nghị sự.

Đặc biệt, quyền kiểm soát Thượng viện sẽ cho phép Đảng Dân chủ tác động trực tiếp đến quá trình phê chuẩn các nhân sự do Tổng thống đề cử vào những vị trí cấp cao trong bộ máy hành pháp và hệ thống tư pháp liên bang.

Điều này bao gồm cả các đề cử thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ nếu xuất hiện vị trí cần bổ nhiệm.

Giáo sư Andrew Busch, chuyên gia chính sách công tại Đại học Tennessee ở Knoxville và là tác giả một công trình nghiên cứu về lịch sử các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhận định Đảng Dân chủ có thể áp dụng cách tiếp cận thận trọng hơn đối với các đề cử nhân sự của Tổng thống Trump nếu giành được quyền kiểm soát Thượng viện.

Theo ông Busch, khả năng các nghị sĩ Đảng Dân chủ chấp thuận những đề cử của Nhà Trắng có thể bị hạn chế đáng kể trong bối cảnh cạnh tranh chính trị giữa hai đảng gia tăng.

Ngoài vấn đề nhân sự, Đảng Dân chủ cũng có thể ngăn chặn các dự luật do Tổng thống Trump ủng hộ nếu nắm quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội.

Ở chiều ngược lại, Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết những dự luật do Đảng Dân chủ thúc đẩy nhưng không nhận được sự đồng thuận của Nhà Trắng.

Trong điều kiện tương quan lực lượng chính trị phân cực, việc tập hợp đủ số phiếu để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống được đánh giá là không dễ dàng.

Bên cạnh đó, các quyết định hành pháp của Nhà Trắng vẫn có thể bị xem xét tại tòa án nếu phát sinh tranh chấp về thẩm quyền hoặc tính hợp pháp.

Theo một nguồn tin, chính quyền dự kiến tham vấn Bộ Tư pháp Mỹ để xác định rõ những biện pháp Tổng thống có thể thực hiện mà không cần Quốc hội thông qua, đồng thời xây dựng phương án bảo vệ các quyết định này trước những vụ kiện có thể phát sinh.

Tuy nhiên, hoạt động giám sát và điều tra của Quốc hội được xem là một thách thức khác mà các công cụ hành pháp khó có thể giải quyết hoàn toàn.

Trước đó, Reuters đưa tin các nghị sĩ cấp cao của Đảng Dân chủ tại Hạ viện cùng đội ngũ trợ lý của các ủy ban đã thảo luận khả năng sử dụng những công cụ giám sát của Quốc hội, bao gồm tổ chức điều trần, ban hành lệnh triệu tập và yêu cầu cung cấp tài liệu.

Mục tiêu của các hoạt động này là xem xét những cáo buộc và nghi vấn liên quan đến việc liệu Tổng thống Trump có sử dụng quyền lực của mình để mang lại lợi ích cho bản thân, các đồng minh chính trị hoặc những cá nhân và tổ chức tài trợ cho ông hay không.

Đây là những vấn đề có thể trở thành trọng tâm trong hoạt động giám sát của Quốc hội nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện.

Theo cả ba nguồn tin am hiểu vấn đề, các trợ lý của Tổng thống Trump đã bắt đầu chuẩn bị cho khả năng này từ nhiều tháng trước.

Một nguồn tin cho biết các luật sư tại Nhà Trắng đã hướng dẫn những quan chức được bổ nhiệm theo diện chính trị và lãnh đạo các cơ quan liên bang về cách thức xử lý yêu cầu điều tra, cung cấp tài liệu và lệnh triệu tập từ Quốc hội.

Các quan chức cũng được khuyến nghị thận trọng trong quá trình lập và lưu giữ những nội dung trao đổi bằng văn bản, nhằm hạn chế các rủi ro pháp lý có thể phát sinh trong quá trình giám sát.

Ngoài ra, Nhà Trắng được cho là đã tham vấn Bộ Tư pháp về khả năng viện dẫn đặc quyền hành pháp, một nguyên tắc pháp lý cho phép tổng thống bảo vệ tính bảo mật của một số trao đổi nội bộ phục vụ hoạt động điều hành.

Theo các nguồn tin, chính quyền đang xem xét cơ sở pháp lý để sử dụng đặc quyền này nhằm hạn chế việc công khai những trao đổi giữa Tổng thống Trump với các cố vấn trước các yêu cầu điều tra từ Quốc hội.

Tuy nhiên, phạm vi áp dụng đặc quyền hành pháp không mang tính tuyệt đối và có thể trở thành đối tượng tranh chấp pháp lý giữa Nhà Trắng, Quốc hội và hệ thống tòa án.

Những hoạt động chuẩn bị của chính quyền Tổng thống Trump cho thấy cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 không chỉ có ý nghĩa đối với tương quan lực lượng giữa Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ tại Quốc hội, mà còn có thể tác động trực tiếp đến phương thức điều hành của Nhà Trắng trong hai năm tiếp theo.

Nếu Quốc hội tiếp tục do Đảng Cộng hòa kiểm soát, Tổng thống Trump có thể duy trì những điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy chương trình nghị sự thông qua cả hoạt động lập pháp và hành pháp.

Ngược lại, nếu Đảng Dân chủ giành được thế đa số, chính quyền sẽ phải xử lý những khác biệt lớn hơn trong quan hệ giữa hai nhánh quyền lực, đặc biệt đối với các vấn đề ngân sách, bổ nhiệm nhân sự, hoạt động giám sát và triển khai chính sách.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng trước các phương án điều hành và chuẩn bị cơ sở pháp lý được xem là một phần trong nỗ lực của Nhà Trắng nhằm duy trì tính liên tục của các chính sách ưu tiên, đồng thời thích ứng với khả năng thay đổi tương quan chính trị tại Washington sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.