Mỹ mở rộng sức ép với Iran, triển vọng đàm phán còn nhiều trở ngại

Theo Reuters, ngày 8/11 (giờ miền Đông - Mỹ), Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng lực lượng đặc nhiệm Cổng Sắt (Task Force Iron Gate) đã hoạt động đầy đủ. Ông cho rằng lực lượng này, kết hợp với cuộc phong tỏa hải quân hiện nay, sẽ hạn chế mạnh việc vận chuyển hàng hóa ra, vào Iran.

Thông cáo của Tổng thống Mỹ Donald Trump về tiến trình hoạt động của lực lượng Cổng Sắt tại Iran

Trước đó, ngày 7/11, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo thành lập lực lượng đặc nhiệm Cổng Sắt, đặt trụ sở tại Tampa, bang Florida. Theo CENTCOM, đơn vị gồm khoảng 20 nhân viên quân sự và dân sự, có nhiệm vụ phối hợp các cơ quan chính phủ Mỹ nhằm ngăn chặn việc vận chuyển hệ thống vũ khí tiên tiến, công nghệ lưỡng dụng, vật liệu thuộc diện trừng phạt và các nguồn thu mà Washington cho là bất hợp pháp qua biên giới trên bộ của Iran và Biển Caspi.

CENTCOM cho biết lực lượng đặc nhiệm sẽ phối hợp các cơ quan liên ngành. Theo một quan chức quân đội Mỹ được Reuters dẫn lời, các cơ quan tham gia dự kiến gồm Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp và cộng đồng tình báo Mỹ.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cho rằng tăng cường phối hợp liên ngành sẽ giúp hạn chế khả năng Iran tài trợ các hoạt động mà Mỹ coi là khủng bố, khôi phục các nhà máy sản xuất vũ khí và bổ sung năng lực quân sự. CENTCOM ước tính cuộc phong tỏa hải quân trong những tháng qua đã ngăn Iran xuất khẩu lượng dầu thô trị giá hơn 25 tỷ USD. Đây là số liệu do phía Mỹ công bố.

Động thái trên đánh dấu việc Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép với Tehran, hơn tám tháng sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống Iran. Theo CBS News, thông báo thành lập lực lượng đặc nhiệm chưa làm rõ liệu Mỹ có sử dụng sức mạnh quân sự để thực thi các biện pháp ngăn chặn trên những tuyến vận chuyển này hay không.

Ngày 8/11, Iran bác bỏ hiệu quả của kế hoạch Cổng Sắt. Theo báo Tehran Times, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, cho rằng sáng kiến này không thể đạt mục tiêu gây sức ép khiến nền kinh tế Iran sụp đổ. Ông cũng nhắc lại rằng những dự báo trước đây của Washington về sự sụp đổ kinh tế của Iran đã không trở thành hiện thực.

Phản ứng của Tehran được đưa ra trong bối cảnh Mỹ tìm cách siết chặt các tuyến hậu cần ngoài đường biển của Iran. Cuộc phong tỏa hải quân đã hạn chế hoạt động xuất khẩu dầu thô của nước này qua eo biển Hormuz và Biển Arab, song Iran vẫn duy trì các tuyến vận chuyển thay thế.

Một cuộc điều tra của Reuters công bố hồi tháng 10 cho thấy Iran đã xây dựng mạng lưới các cơ quan quân sự để nhập khẩu ít nhất 2 tỷ USD thiết bị, chất nổ và xe tải hạng nặng kể từ tháng 1/2025, nhằm né tránh cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ và các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Theo kết quả điều tra, hàng hóa được đưa vào Iran bằng tàu chở hàng từ Nga qua Biển Caspi, xe tải từ Trung Á và máy bay vận tải từ Trung Quốc.

Trong khi đó, thông tin liên quan các vụ nổ và sự cố hàng hải ở khu vực eo biển Hormuz tiếp tục có những điểm chưa được xác nhận. Reuters ngày 8/11 dẫn truyền hình nhà nước Iran cho biết giới chức nước này chưa xác nhận thông tin có tên lửa đánh trúng lãnh thổ Iran sau các tiếng nổ được ghi nhận tối 7/11 tại một số khu vực, trong đó có đảo Qeshm.

Đảo Qeshm và một số khu vực lân cận nằm trong hải phận eo biển Hormuz ghi nhận các vụ nổ, nghi do tên lửa tấn công

Truyền hình nhà nước Iran cho rằng các tiếng nổ có thể liên quan hoạt động quân sự của nước này tại eo biển Hormuz, nơi phía Iran thông báo hai tàu trúng thủy lôi và một tàu khác bị cháy. Về phía Mỹ, quân đội nước này cho biết đã đánh tê liệt một tàu hàng tại Vịnh Oman. Những thông tin trên được các bên công bố riêng rẽ; chưa đủ căn cứ để xác định chúng có liên quan cùng một sự việc hay không.

Về triển vọng ngoại giao, Reuters đưa tin, trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với CNN ngày 8/11, Tổng thống Donald Trump cho biết khả năng ông ra lệnh tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran là rất thấp nếu đàm phán chấm dứt xung đột đạt tiến triển. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh quyết định còn phụ thuộc việc hai bên có ký được một thỏa thuận đủ mạnh hay không.

Dù để ngỏ khả năng giải quyết bằng đàm phán, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn đề cập các mục tiêu hạ tầng có thể bị tấn công nếu chiến sự tái diễn. Trước đó, những cảnh báo về một đợt tấn công mới của Mỹ đã làm gia tăng lo ngại tại các quốc gia vùng Vịnh, trong khi Tehran đe dọa đáp trả trên diện rộng nhằm vào cơ sở hạ tầng trong khu vực.

Cùng ngày 8/11, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết chưa có dấu hiệu cho thấy các bên sắp đạt đột phá. Theo Reuters, ông Rubio nói một số quốc gia vẫn đang tiếp xúc với Iran và đề xuất các ý tưởng khác nhau, nhưng cho rằng các yêu cầu của Tehran chưa thể được Washington chấp nhận. Ông khẳng định Mỹ vẫn sẽ xem xét cơ hội giải quyết vấn đề bằng biện pháp ngoại giao.

Ở phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 8/11 cho biết các nhà trung gian chưa thực hiện thêm chuyến đi nào kể từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Theo CBS News dẫn nguồn AFP, ông Araghchi nhận định kết quả bầu cử đã khiến các bên cần thời gian đánh giá tình hình trước khi quyết định bước đi tiếp theo. Ông kêu gọi kiên nhẫn, cho rằng cần thêm thời gian để tạo điều kiện thuận lợi cho việc nối lại hoạt động của các bên trung gian.

Qatar và Pakistan là những nước đã tham gia thúc đẩy nỗ lực trung gian nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán gián tiếp vẫn gặp trở ngại do bất đồng về những vấn đề then chốt, trong đó có việc mở lại eo biển Hormuz và năng lực hạt nhân của Iran.

Diễn biến ngoại giao diễn ra sau thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Theo Reuters, Tổng thống Donald Trump thừa nhận cuộc chiến với Iran là một phần nguyên nhân dẫn đến kết quả này; Phó Tổng thống James David Vance cũng cho rằng cuộc chiến là nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa thất bại. Ngày 8/11, ông Trump nói nhiều người không đồng tình với phát biểu của ông Vance, còn Ngoại trưởng Marco Rubio từ chối bình luận về mối liên hệ giữa cuộc chiến và kết quả bầu cử.

Reuters trước đó đưa tin các đánh giá tình báo Mỹ trong những tháng gần đây cho rằng những cuộc tấn công mới sẽ không làm thay đổi căn bản lập trường đàm phán của Tehran hoặc dẫn tới sự sụp đổ của chính phủ Iran. Trong bối cảnh sức ép quân sự, kinh tế tiếp tục gia tăng, các tuyên bố ngày 8/11 cho thấy hai bên vẫn còn nhiều bất đồng về điều kiện chấm dứt xung đột.