Đại biểu Quốc hội đề xuất chọn 3 ngành mũi nhọn phát triển công nghiệp văn hóa

Thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sáng 10/11, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai), đặt vấn đề về khả năng chuyển hóa những thành tựu sáng tạo thành giá trị kinh tế bền vững.

Dẫn số liệu năm 2025, đại biểu cho biết game Việt Nam đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; doanh thu phòng vé gần 5.600 tỷ đồng, trong đó phim Việt dẫn đầu thị trường. Âm nhạc trong nước cũng ghi nhận nhiều chương trình biểu diễn thu hút lượng khán giả lớn, đủ sức lấp đầy các sân vận động.

Tuy nhiên, theo ông, những kết quả này chưa chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế. Khoảng 95% lượt tải game Việt đến từ thị trường nước ngoài, hoạt động tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như chưa phát triển, trong khi vi phạm bản quyền trực tuyến tiếp tục là rủi ro đối với thương mại và hợp tác quốc tế.

Đại biểu nhận định Việt Nam có người sáng tạo, có khán giả nhưng còn thiếu những nền tảng cốt lõi để biến sản phẩm sáng tạo thành tài sản có giá trị, gồm cơ chế bảo vệ bản quyền, nguồn tài chính cho sản phẩm trí tuệ và hệ thống phân phối.

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai)

Chọn ngành trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải

Đánh giá dự thảo luật, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng văn bản đã bao quát 10 nhóm ngành công nghiệp văn hóa nhưng chưa xác định rõ lĩnh vực cần ưu tiên. Chính sách còn dàn trải, trong khi các cơ chế về lựa chọn ngành mũi nhọn, hỗ trợ sản phẩm sáng tạo và khai thác tài sản trí tuệ chưa được thể hiện rõ.

Ông cũng lưu ý dự thảo có hơn 10 khâu đánh giá, công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định chi tiết. Điều này có thể làm gia tăng thủ tục, ảnh hưởng đến tính linh hoạt trong triển khai chính sách.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 cơ chế xác định ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm theo từng giai đoạn. Theo đề xuất, luật quy định các tiêu chí lựa chọn, Chính phủ quyết định tối đa 3-4 lĩnh vực ưu tiên trong mỗi chu kỳ 5 năm, đồng thời đánh giá định kỳ để điều chỉnh hoặc đưa ra khỏi danh mục những ngành không đạt yêu cầu.

Trước mắt, ông đề xuất tập trung vào ba nhóm: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện.

Theo đại biểu, đây là những lĩnh vực Việt Nam có lợi thế về đội ngũ sáng tạo, thị trường tiêu thụ và nguồn tài nguyên văn hóa. Nếu được đầu tư đúng hướng, các lĩnh vực này có thể trở thành động lực dẫn dắt những ngành công nghiệp văn hóa khác, đưa sản phẩm sáng tạo mang bản sắc Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế.

Ưu tiên tài chính cho sản phẩm trí tuệ, bảo vệ bản quyền số

Về cơ chế hỗ trợ, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị chuyển trọng tâm từ đầu tư hạ tầng các cụm, khu công nghiệp văn hóa sang hỗ trợ tài chính trực tiếp cho sản phẩm trí tuệ do người Việt sáng tạo.

Ông dẫn số liệu tại Phụ lục II của báo cáo, theo đó khoản chi ngân sách lớn nhất, hơn 9.000 tỷ đồng, dành cho hạ tầng kết nối các cụm, khu công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, mỗi đồng ngân sách ở lĩnh vực này chỉ thu hút thêm 1,5 đồng vốn ngoài ngân sách, thấp nhất trong các hệ số được nêu.

Trong khi đó, khoản hỗ trợ chi phí sản xuất tại Điều 32 lại chỉ dành cho doanh nghiệp phục vụ đoàn nước ngoài. Đại biểu cho rằng cần nghiên cứu lại cách phân bổ nguồn lực, bảo đảm chính sách hỗ trợ đi vào hoạt động sáng tạo và tạo ra sản phẩm có giá trị.

Đối với bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, ông đề nghị bổ sung cơ chế xử lý nhanh các tên miền mới của những trang web tái phạm bản quyền, đồng thời ngăn chặn nguồn thu quảng cáo và thanh toán của các trang vi phạm.

Về ưu đãi thuế, cần quy định rõ tiêu chí đối với sản phẩm trọng điểm và thống nhất việc đánh giá, công nhận ở cấp Trung ương. Các cụm, khu công nghiệp văn hóa được hưởng ưu đãi cần đáp ứng tỷ lệ diện tích dành cho hoạt động sáng tạo tối thiểu, đi kèm cơ chế thu hồi ưu đãi nếu không thực hiện đúng cam kết.

Đại biểu cũng cảnh báo nguy cơ chính sách ưu đãi bị lợi dụng để phát triển các dự án bất động sản núp bóng hoạt động văn hóa nếu thiếu tiêu chí và cơ chế giám sát chặt chẽ.

Đại biểu Trịnh Xuân An, (Đồng Nai)

Làm rõ phạm vi điều chỉnh, tránh chồng chéo pháp luật

Cũng thảo luận về dự án luật, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai), cho rằng mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 đặt ra yêu cầu cao đối với việc thiết kế chính sách.

Ông đề nghị làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa, tránh cách hiểu sản phẩm thuộc lĩnh vực này phải đồng thời đáp ứng đầy đủ các yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đại biểu, sản phẩm thủ công vẫn có thể tạo ra giá trị kinh tế từ tay nghề, thiết kế và bản sắc văn hóa, ngay cả khi chưa ứng dụng công nghệ hiện đại hoặc chưa đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cần xác định công nghiệp văn hóa là tập hợp các ngành, lĩnh vực kinh tế lấy giá trị văn hóa và sức sáng tạo làm nguồn lực chủ yếu để tạo ra, sản xuất, phân phối và khai thác sản phẩm, dịch vụ.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng lưu ý nguy cơ chồng chéo khi nhiều lĩnh vực trong dự thảo đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành như Luật Điện ảnh, Luật Quảng cáo và pháp luật về đầu tư. Bên cạnh đó, Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết, chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa với những chính sách liên quan.

Do đó, ông đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và các cơ chế đặc thù, bảo đảm luật mới tạo ra công cụ phát triển thực chất, không lặp lại hoặc chồng lấn với những quy định hiện hành.