Văn hóa tạo sức hút, kinh tế mở rộng giá trị

Biến sức hút thành cơ hội kinh tế

Sự thành công của một bộ phim không chỉ mang lại doanh thu phòng vé. Tác phẩm còn có thể tạo cơ hội khai thác bản quyền, phân phối trên nền tảng số và quảng bá địa điểm xuất hiện trong phim. Tương tự, một concert lớn có thể thúc đẩy nhu cầu hàng không, khách sạn, ăn uống, vận chuyển và mua sắm tại nơi tổ chức.

Theo thống kê từ Box Office Vietnam được Báo Nhân Dân dẫn lại, năm 2025 là một năm nổi bật của điện ảnh Việt, với nhiều phim vượt mốc 100 tỷ đồng. Đơn cử như phim điện ảnh Mưa đỏ đạt khoảng 714 tỷ đồng doanh thu phòng vé, cho thấy một tác phẩm khai thác đề tài lịch sử Việt Nam có thể thu hút lượng khán giả lớn và tạo ra doanh thu đáng kể.

Cũng theo số liệu Box Office Vietnam được Tuổi Trẻ đăng tải hôm nay 26/10/2026 (sau 1 tháng công chiếu 25/9/2026), phim “Trại buôn người” đạt khoảng 484 tỷ đồng doanh thu phòng vé . Phim đã vượt phim Lật mặt 7: Một điều ước (483 tỷ đồng), vươn lên nhóm ba phim Việt có doanh thu cao nhất lịch sử phòng vé trong nước.

Gần 50.000 khán giả trong đêm concert “Anh trai vượt ngàn chông gai” 17/10/2026 tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Anh trai vượt ngàn chông gai

Hai chương trình ca nhạc “Anh trai say hi” và “Anh trai vượt ngàn chông gai” trong mỗi đêm diễn với lượng khán giả thường ở mức khoảng 50.000 người. Thêm vào đó là các V concert và đại nhạc hội quy mô lớn khác.

Gần 40.000 khán giả tại Sân vận động Mỹ Đình trong đêm liveshows: “See The Light” của ca sĩ Mỹ Tâm. Ảnh: Billboad Việt Nam

Những dữ liệu trên cho thấy giá trị kinh tế của văn hóa không nằm riêng ở doanh thu trực tiếp, mà còn ở khả năng kết nối với nhiều ngành dịch vụ khác. Khi được tổ chức bài bản, một sản phẩm văn hóa có thể tạo ra nhiều nguồn thu, kéo dài vòng đời thương mại và mở rộng cơ hội việc làm.

Việt Nam có nhiều lợi thế di sản phong phú, văn hóa dân tộc vùng miền độc đáo, ẩm thực đặc sắc, nghề thủ công truyền thống, nghệ thuật biểu diễn dân gian hay các câu chuyện lịch sử đều có thể trở thành chất liệu phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch và nội dung số.

Tuy nhiên, tài nguyên văn hóa chỉ là điểm khởi đầu. Khả năng tạo ra giá trị kinh tế còn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, năng lực tổ chức thị trường, chiến lược thương hiệu…

Xây dựng chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh, thay vì khai thác từng giá trị riêng lẻ

Một làng nghề có thể thu hút khách du lịch, nhưng nếu trải nghiệm chỉ dừng ở tham quan và mua quà lưu niệm, mức chi tiêu chỉ dừng ở chừng mực nhất định. Nhưng khi được kết hợp với các hoạt động trải nghiệm, ẩm thực, lưu trú…giá trị kinh tế có thể mang lại cao hơn nhiều lần.

Tương tự, di sản có thể trở thành nền tảng phát triển du lịch văn hóa nếu được kết nối với biểu diễn nghệ thuật, sản phẩm sáng tạo và dịch vụ địa phương. Điều quan trọng là xây dựng được chuỗi dịch vụ hoàn chỉnh, thay vì khai thác trong từng giá trị riêng lẻ.

Điện ảnh có thể kết nối với du lịch; âm nhạc gắn với lễ hội và sản phẩm bản quyền; nghề thủ công tham gia thị trường thiết kế; ẩm thực phát triển thành thương hiệu dịch vụ và sản phẩm chế biến. Công nghệ số giúp mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng khi đi cùng chất lượng sáng tạo, chiến lược phân phối và cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ…

Phát triển kinh tế đi đôi với gìn giữ bản sắc

Thương mại hóa văn hóa luôn có giới hạn cần cân nhắc. Nếu di sản chỉ được nhìn như công cụ thu hút khách, sân khấu hóa quá mức, làm sai lệch ý nghĩa có thể gây áp lực lên đời sống cộng đồng. Hoặc nếu doanh thu không được thoả thuận hợp lý, nghệ nhân và người dân gìn giữ di sản có thể không tìm được tiếng nói chung.

Vì vậy, cộng đồng cần tham gia vào quá trình quyết định cách thức khai thác di sản, tổ chức dịch vụ và phân phối nguồn thu. Nghệ nhân, nghệ sĩ và nhà sáng tạo cần được bảo vệ quyền lợi thông qua hợp đồng minh bạch, cơ chế bản quyền và phương thức chia sẻ doanh thu phù hợp.

Nghị quyết 80-NQ/TW đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và khoảng 9% vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên văn hóa sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, trong đó Nhà nước tạo lập môi trường thuận lợi, doanh nghiệp tổ chức thị trường, còn người dân và cộng đồng vừa là chủ thể gìn giữ vừa là người thụ hưởng.

Bản sắc dân tộc có thể trở thành lợi thế cạnh tranh, nhưng lợi thế ấy chỉ phát huy đầy đủ khi được chuyển hóa thành sản phẩm chất lượng, có thương hiệu và có thị trường. Khi một câu chuyện Việt Nam chạm tới khán giả quốc tế, một sản phẩm thủ công bước vào chuỗi phân phối toàn cầu hay một di sản tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng, văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực cho tăng trưởng dài hạn.