Muốn vào thị trường Anh, doanh nghiệp Việt phải làm chủ chuỗi cung ứng

Tại hội thảo “Chiến lược tiếp cận thị trường Anh thông qua CPTPP và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA)” diễn ra sáng 10/11, do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) tổ chức, ThS. Trịnh Huỳnh Quang Cảnh, Giảng viên Khoa Kinh doanh quốc tế – Marketing (UEH), nhận định UKVFTA kế thừa các cam kết từ EVFTA*, trong khi CPTPP** có lợi thế về quy tắc cộng gộp xuất xứ. Sự kết hợp hai hiệp định giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong tổ chức nguồn nguyên liệu, sản xuất và mở rộng thị trường.

Tận dụng tính kế thừa để mở rộng thị trường

Theo ThS. Trịnh Huỳnh Quang Cảnh, UKVFTA kế thừa những cam kết đã được thiết lập trong EVFTA, do đó các doanh nghiệp từng triển khai sản xuất, xuất nhập khẩu theo EVFTA có thể tiếp tục phát huy kinh nghiệm và năng lực sẵn có khi tiếp cận thị trường Anh.

Đây là lợi thế đáng kể đối với những doanh nghiệp đã có quan hệ thương mại với đối tác châu Âu. Thay vì phải xây dựng lại toàn bộ quy trình từ đầu, doanh nghiệp có thể tận dụng nguồn lực tài chính, kinh nghiệm sản xuất, hệ thống quản trị và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn đã hình thành để mở rộng hoạt động sang thị trường Anh.

ThS. Trịnh Huỳnh Quang Cảnh, Giảng viên Khoa Kinh doanh quốc tế – Marketing, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH), Nhà giáo trẻ tiêu biểu TP. Hồ Chí Minh năm 2026.

Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp đang khai thác UKVFTA cũng có thể nghiên cứu mở rộng sang các thị trường thuộc EVFTA. Theo ông Cảnh, đây là cách tiếp cận thực tế, giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguồn lực và tận dụng tốt hơn những nền tảng đã có.

Đáng chú ý, chuyên gia cho rằng ý nghĩa của các hiệp định thương mại tự do không chỉ dừng lại ở việc giảm thuế hay tạo thuận lợi cho xuất khẩu. Trong xu hướng doanh nghiệp Việt Nam ngày càng hướng đến thị trường toàn cầu (go global), UKVFTA, EVFTA và CPTPP còn có thể trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn lớn.

Khi đáp ứng được yêu cầu về xuất xứ, chất lượng và quy trình sản xuất của những thị trường có tiêu chuẩn cao, doanh nghiệp Việt sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các đối tác lớn, nâng tầm sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Những kinh nghiệm tích lũy được cũng tạo nền tảng để doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu tương tự tại những thị trường khác như Nhật Bản, Australia, New Zealand hay các thị trường có tiêu chuẩn nhập khẩu cao.

Nói cách khác, việc chinh phục thị trường Anh không chỉ mang lại thêm một đầu ra xuất khẩu, mà còn có thể trở thành bước chuẩn bị để doanh nghiệp Việt Nam tham gia những chuỗi cung ứng rộng lớn hơn trong tương lai.

Dệt may, giày dép và hàng tiêu dùng còn nhiều dư địa

Đánh giá về những ngành hàng có triển vọng tại Anh, ThS. Trịnh Huỳnh Quang Cảnh cho rằng dệt may, giày dép và các sản phẩm hàng tiêu dùng là những lĩnh vực doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp tục khai thác.

Theo ông, quan hệ thương mại Việt Nam – Anh có thể nhìn nhận ở hai khía cạnh. Thứ nhất là dòng vốn đầu tư từ Anh vào Việt Nam, qua đó doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia sản xuất, cung ứng hàng hóa và xuất khẩu trở lại thị trường Anh. Đây là hướng khai thác thông qua hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp và tham gia vào chuỗi cung ứng của các nhà đầu tư.

Thứ hai là khả năng trực tiếp đưa sản phẩm Việt Nam vào thị trường tiêu dùng Anh. Với quy mô thị trường và nhu cầu đối với các sản phẩm may mặc, giày dép, hàng tiêu dùng, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước thử nghiệm xuất khẩu, xây dựng hệ thống khách hàng và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Đối với nông sản và thực phẩm, chuyên gia nhận định đây cũng là nhóm hàng có cơ hội, nhưng đi kèm những điều kiện khắt khe hơn. Các quy định về hàng rào kỹ thuật, an toàn và kiểm dịch đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi đưa sản phẩm vào thị trường.

“Cơ hội dành cho ngành nông sản là có, và sẽ có nhiều mặt hàng có thể xuất khẩu sang thị trường Anh Quốc. Nhưng đi kèm với đó là những tiêu chuẩn rất gắt gao về mặt kỹ thuật cũng như kiểm dịch mà phía Việt Nam phải đáp ứng”, ông Cảnh phân tích.

Điều này cho thấy ưu đãi từ FTA chỉ là một phần của bài toán xuất khẩu. Nếu không đáp ứng được các điều kiện nhập khẩu, doanh nghiệp khó có thể chuyển lợi thế về thuế quan thành khả năng tiếp cận thị trường thực tế.

Khi đáp ứng được yêu cầu về xuất xứ, chất lượng và quy trình sản xuất của những thị trường có tiêu chuẩn cao, doanh nghiệp Việt sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các đối tác lớn.

Xuất xứ, chất lượng và thanh toán là ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý

Từ góc độ chuyên môn, ThS. Trịnh Huỳnh Quang Cảnh nhấn mạnh doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến ba nhóm vấn đề khi xuất khẩu sang Anh và các thị trường có tiêu chuẩn cao: quy tắc xuất xứ, kiểm soát chất lượng và phòng ngừa tranh chấp thương mại.

Trước hết là xuất xứ hàng hóa. Đây là vấn đề cần được xác định ngay từ khâu lựa chọn nguyên liệu và tổ chức sản xuất, thay vì chỉ xử lý khi đã có đơn hàng. Theo ông Cảnh, doanh nghiệp cần nắm rõ quy tắc xuất xứ của từng hiệp định, bởi đây là điều kiện quan trọng để được hưởng ưu đãi thuế quan.

Trong đó, CPTPP có lợi thế về cơ chế cộng gộp xuất xứ giữa các thành viên, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp trong việc tổ chức nguồn cung nguyên liệu. Với UKVFTA, tính kế thừa từ EVFTA cũng mở ra những thuận lợi nhất định trong sử dụng nguyên liệu theo các quy định xuất xứ được phép, bao gồm một số cơ chế liên quan đến nguyên liệu từ châu Âu và vải Hàn Quốc ở mức độ nhất định.

Doanh nghiệp cần nghiên cứu cụ thể quy tắc áp dụng cho từng mặt hàng, từng thị trường để bảo đảm hàng hóa đáp ứng điều kiện trước khi chào giá và ký kết hợp đồng.

Vấn đề thứ hai là kiểm soát chất lượng. Các thị trường thuộc phạm vi EVFTA, CPTPP và UKVFTA đều đặt ra yêu cầu cao về chất lượng hàng hóa. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, kiểm soát đầu vào và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn.

Đáng chú ý, việc đầu tư đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của một thị trường không chỉ phục vụ riêng thị trường đó. Khi đã xây dựng được quy trình sản xuất đáp ứng yêu cầu cao, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn nếu muốn mở rộng sang những thị trường khác, kể cả những nơi có tiêu chuẩn tương đương hoặc cao hơn.

Bên cạnh đó, rủi ro khiếu nại và tranh chấp thương mại cũng là vấn đề không thể xem nhẹ. Ông Cảnh dẫn lại vụ việc doanh nghiệp Việt Nam bị lừa đảo trong giao dịch xuất khẩu các container hạt điều sang cảng Genoa (Italia) năm 2023. Trong vụ việc này, bộ chứng từ xuất khẩu bị đánh tráo, khiến hàng hóa bị lấy đi. Doanh nghiệp phải liên hệ với Bộ Ngoại giao và cơ quan Tham tán thương mại để tìm cách xử lý, thu hồi chứng từ và ngăn chặn việc hàng hóa bị đưa ra ngoài.

Từ trường hợp trên, ông cho rằng doanh nghiệp cần tăng cường xác minh đối tác, ưu tiên gặp trực tiếp người mua thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ và triển lãm quốc tế. Việc tiếp xúc trực tiếp giúp doanh nghiệp nhận diện rõ hơn đối tác, giảm phụ thuộc vào các khâu trung gian và hạn chế nguy cơ bị lừa đảo.

Trong trường hợp phải giao dịch thông qua đơn vị tư vấn hoặc trung gian, doanh nghiệp càng cần thận trọng với phương thức thanh toán. Theo ông Cảnh, cần hạn chế các hình thức chuyển tiền trước, trả trước hoặc bán ký gửi nếu chưa đánh giá đầy đủ mức độ tin cậy của đối tác; đồng thời nghiên cứu sử dụng các phương thức như thư tín dụng (L/C) hoặc nhờ thu chứng từ (D/P) phù hợp với từng giao dịch.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý D/P không loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Doanh nghiệp cần hiểu rõ cơ chế thanh toán, trách nhiệm của các bên và vai trò của ngân hàng để lựa chọn phương án phù hợp.

“Không có cách nào tốt hơn là phải tự bảo vệ chính mình, dựa vào các hiệp hội cũng như các mối quan hệ để tiếp cận thị trường một cách rõ ràng, nhanh gọn và an toàn hơn”, ông Cảnh nhấn mạnh.

Có thể thấy, UKVFTA và CPTPP đang mở thêm cánh cửa cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Anh. Nhưng để đi xa hơn, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào ưu đãi thuế quan mà cần chủ động nâng cấp năng lực sản xuất, quản trị chuỗi cung ứng và quản trị rủi ro. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp chuyển từ xuất khẩu từng đơn hàng sang xây dựng vị thế bền vững trong chuỗi giá trị quốc tế.

(*) Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu

(**) Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương