178 tỷ USD doanh thu và bài toán nâng tầm doanh nghiệp Việt

Sự hiện diện của 72 doanh nghiệp Việt Nam trong Fortune Southeast Asia 500 năm 2026 cho thấy quy mô và sức tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp trong nước đang được ghi nhận rõ hơn trên bản đồ kinh doanh Đông Nam Á. Tuy nhiên, phía sau con số doanh thu gần 178 tỷ USD là yêu cầu lớn hơn: chuyển từ năng lực sản xuất, kinh doanh sang làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận - Ảnh: SEA500summit.

Đây cũng là trọng tâm trong thông điệp của Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận tại Hội nghị Thượng đỉnh Fortune Southeast Asia 500 diễn ra sáng 3/11.

Doanh thu tăng nhanh nhưng cần nâng cấp vị thế

Theo số liệu được công bố tại hội nghị, bảng xếp hạng Fortune Southeast Asia 500 năm 2026 được xây dựng trên cơ sở dữ liệu tài chính năm 2025. Tổng doanh thu của 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á đạt 1.880 tỷ USD, tăng 3,4% so với năm trước.

Trong đó, 72 doanh nghiệp Việt Nam đạt tổng doanh thu gần 178 tỷ USD, tăng 10,5%. Theo ông Andrew Staples, Giám đốc Biên tập Fortune châu Á, tốc độ tăng doanh thu của nhóm doanh nghiệp Việt Nam cao gấp khoảng ba lần mức bình quân toàn bảng xếp hạng và đứng thứ hai trong số các quốc gia có doanh nghiệp được ghi nhận.

Đáng chú ý, dù doanh thu của nhóm doanh nghiệp Việt Nam chiếm chưa đến 10% tổng doanh thu toàn bảng, nhóm này đóng góp khoảng 1/4 mức tăng doanh thu của 500 doanh nghiệp.

Những con số trên cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang có tốc độ mở rộng hoạt động đáng kể. Tuy nhiên, xét về quy mô đại diện, Việt Nam có 72 doanh nghiệp, đứng sau Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Singapore trong bảng xếp hạng năm nay. Khoảng cách này cho thấy dư địa phát triển của doanh nghiệp Việt vẫn còn lớn.

Điều quan trọng không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp lọt vào danh sách hay mở rộng doanh thu, mà còn là nâng cao năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới công nghệ và giá trị tạo ra trong từng khâu sản xuất, kinh doanh.

Từ thu hút vốn sang hợp tác công nghệ

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nhận định kinh tế thế giới đang trải qua quá trình chuyển dịch sâu sắc. Chuỗi cung ứng toàn cầu được tái cấu trúc, cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt, trong khi yêu cầu phát triển xanh và bền vững trở thành tiêu chuẩn chung.

Fortune Southeast Asia 500 năm 2026 là kỳ xếp hạng thứ ba được Tạp chí Fortune thực hiện, dựa trên doanh thu của các doanh nghiệp trong năm tài chính 2025.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cao, đồng thời phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân.

Theo ông Cận, Việt Nam đang chuyển dịch tư duy từ thu hút vốn đơn thuần sang kiến tạo nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang phát triển theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Sự thay đổi này đặt trọng tâm vào chất lượng dòng vốn và hiệu quả liên kết giữa doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp trong nước. Thay vì chỉ tiếp nhận vốn và tổ chức sản xuất theo thiết kế có sẵn, Việt Nam muốn tiến tới cùng nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, phát triển sản phẩm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận đề nghị các nhà đầu tư nước ngoài tập trung vào năm định hướng hợp tác.

Trước hết là tăng cường nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ, ưu tiên những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và công nghệ thông minh. Việt Nam khuyến khích hình thành các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm và chương trình phát triển công nghệ gắn với nhu cầu sản xuất, thị trường.

Cùng với đó, dòng vốn đầu tư cần hướng vào các lĩnh vực chiến lược như công nghệ cao, điện tử, hạ tầng dữ liệu, logistics hiện đại, vật liệu tiên tiến và dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Một yêu cầu khác là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, hình thành những chuỗi giá trị có khả năng tự chủ, bền vững và chống chịu tốt hơn trước biến động bên ngoài. Việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái tri thức cũng được đặt trong định hướng hợp tác dài hạn.

Đối với lĩnh vực tài chính, Việt Nam mong muốn các định chế tài chính toàn cầu, quỹ đầu tư đa quốc gia và tập đoàn công nghệ tài chính tham gia xây dựng, phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận nhấn mạnh: “Tôi mong muốn các doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài không chỉ xem Việt Nam là địa điểm đầu tư, sản xuất hoặc thị trường tiêu thụ mà còn là đối tác cùng nghiên cứu, sáng tạo công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường khu vực và toàn cầu”.

Bài toán lớn là tạo liên kết với doanh nghiệp trong nước

Việt Nam có những điều kiện thuận lợi để tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Theo số liệu của Cục Thống kê, GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, tiếp tục đóng góp lớn vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế và khả năng thu hút vốn đầu tư mới chỉ là một phần của câu chuyện. Để tạo ra giá trị lan tỏa lâu dài, doanh nghiệp trong nước cần có đủ năng lực tham gia vào các khâu có giá trị cao hơn, từ cung ứng linh kiện, phát triển công nghệ, nghiên cứu sản phẩm đến dịch vụ hỗ trợ và phân phối.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang tìm cách tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Nếu không nâng được năng lực quản trị, tiêu chuẩn sản xuất, công nghệ và chất lượng nhân lực, cơ hội kết nối với dòng vốn quốc tế khó chuyển hóa thành những hợp đồng và giá trị kinh tế bền vững.

Vì vậy, thước đo của giai đoạn thu hút đầu tư mới không chỉ nằm ở quy mô vốn đăng ký hay số lượng dự án, mà còn ở mức độ doanh nghiệp Việt tham gia vào quá trình tạo ra công nghệ, sản phẩm và giá trị gia tăng.

72 doanh nghiệp góp mặt trong Fortune Southeast Asia 500 là một dấu mốc đáng chú ý. Nhưng mục tiêu xa hơn là xây dựng được một lực lượng doanh nghiệp đủ năng lực đồng hành với các tập đoàn quốc tế, từng bước nâng vị trí trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.