Xuất khẩu gạo hướng tới mốc 8 triệu tấn, doanh nghiệp Việt đối mặt áp lực cạnh tranh

Campuchia lập kỷ lục xuất khẩu gạo, gia tăng sức ép tại Philippines

Xuất khẩu gạo Việt Nam đang đứng trước cơ hội hoàn thành mục tiêu khoảng 8 triệu tấn trong năm 2026. Tuy nhiên, sự gia tăng nguồn cung từ các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là Campuchia, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ vững thị phần.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,4 triệu tấn gạo, thu về 3,11 tỷ USD, giảm 6,1% về lượng và 10,9% về giá trị so với cùng kỳ. Giá xuất khẩu bình quân đạt 484,8 USD/tấn, giảm 5,1%.

Xuất khẩu gạo hướng tới mốc 8 triệu tấn, doanh nghiệp Việt đối mặt áp lực cạnh tranh.

Trong khi xuất khẩu gạo Việt Nam giảm cả lượng và giá trị, Campuchia ghi nhận kết quả tăng trưởng đáng chú ý. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), quốc gia này đã xuất khẩu hơn 1 triệu tấn gạo xay xát trong gần 10 tháng năm 2026, vượt mức 940.000 tấn của cả năm 2025. Đây là lần đầu tiên Campuchia vượt mốc 1 triệu tấn gạo xuất khẩu trong một năm, cho thấy sự mở rộng về năng lực cung ứng và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, Campuchia đang tăng cường xuất khẩu sang Philippines, thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam. Theo các hợp đồng giao hàng được công bố, lượng gạo Campuchia xuất khẩu sang thị trường này có thể đạt khoảng 209.446 tấn trong năm 2026.

Dù quy mô còn cách biệt đáng kể, sự hiện diện ngày càng lớn của gạo Campuchia tại Philippines vẫn tạo thêm sức ép cạnh tranh đối với doanh nghiệp Việt Nam. Trong 9 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 2,7 triệu tấn gạo sang Philippines, trị giá 1,2 tỷ USD, chiếm gần 43% tổng lượng gạo xuất khẩu. Trung Quốc là thị trường lớn thứ hai với gần 1,1 triệu tấn, đạt 534,9 triệu USD.

Theo các chuyên gia, việc tập trung tỷ trọng xuất khẩu lớn vào một số đối tác có thể khiến doanh nghiệp chịu tác động mạnh khi chính sách nhập khẩu, giá cả hoặc nhu cầu tiêu thụ thay đổi. Do đó, bên cạnh duy trì thị trường truyền thống, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm đối tác mới, mở rộng kênh phân phối và xây dựng chiến lược xuất khẩu phù hợp với từng phân khúc.

Mục tiêu 8 triệu tấn khả thi, cần chuyển từ sản lượng sang giá trị

Dù chịu áp lực cạnh tranh, triển vọng hoàn thành mục tiêu xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn gạo trong năm 2026 vẫn được đánh giá tích cực. Số liệu cho thấy, trong nửa đầu tháng 10 năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 228.871 tấn gạo, nâng tổng lượng xuất khẩu từ đầu năm đến ngày 15/10 lên khoảng 6,6 triệu tấn, trị giá 3,2 tỷ USD. Như vậy, để hoàn thành mục tiêu cả năm, ngành gạo cần xuất khẩu thêm khoảng 1,4 triệu tấn trong thời gian còn lại.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định mục tiêu xuất khẩu khoảng 8 triệu tấn là khả thi, với kỳ vọng hoạt động thương mại ổn định hơn trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, khả năng duy trì tăng trưởng bền vững không chỉ phụ thuộc vào sản lượng mà còn ở chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực xây dựng thương hiệu. Trong bối cảnh cạnh tranh bằng giá ngày càng gay gắt, doanh nghiệp cần chuyển hướng sang phát triển các sản phẩm gạo chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường.

Theo Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), phát triển vùng nguyên liệu gắn với tổ chức lại sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu là những nhiệm vụ quan trọng của ngành gạo.

Một trong những hướng được đề xuất là nghiên cứu thí điểm phát triển thương hiệu gạo vùng đồng bằng sông Cửu Long với các giống ST24, ST25; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sang EU và Nhật Bản. Ở góc độ phát triển thị trường, việc phân chia sản phẩm thành các nhóm gạo phổ thông, gạo thơm và đặc sản, gạo dinh dưỡng và gạo phát thải thấp có thể giúp doanh nghiệp định vị rõ khách hàng, hạn chế cạnh tranh trực tiếp bằng giá.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm kiểm soát chất lượng đồng đều, truy xuất nguồn gốc và ổn định nguồn cung. Cùng với đó, đầu tư công nghệ chế biến, bảo quản và xây dựng hệ thống phân phối sẽ góp phần nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Về dài hạn, hiệu quả xuất khẩu cần được đánh giá không chỉ bằng số tấn gạo bán ra mà còn thông qua thu nhập của nông dân, lợi nhuận doanh nghiệp, tỷ trọng sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, chủ động đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng và gia tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị cao sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam giữ vững thị phần, từng bước nâng cao vị thế trên thị trường thế giới.