Muốn xuất khẩu xanh, doanh nghiệp Việt phải chuyển đổi để giữ thị trường

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là lựa chọn nhằm nâng cao hình ảnh thương hiệu. Những yêu cầu về môi trường, sử dụng năng lượng, khả năng truy xuất thông tin và minh bạch trong sản xuất đang tác động ngày càng rõ đến khả năng tiếp cận thị trường. Nếu không kịp thích ứng, doanh nghiệp có nguy cơ gặp khó trong quá trình đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác, duy trì đơn hàng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Áp lực chuyển đổi từ yêu cầu của nhà mua hàng

Thị trường xuất khẩu đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với nhà sản xuất. Bên cạnh giá cả, chất lượng và tiến độ giao hàng, các tiêu chí liên quan đến môi trường và phát triển bền vững ngày càng được chú trọng. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu và các yêu cầu về môi trường, xã hội, quản trị (ESG) là những vấn đề doanh nghiệp cần theo dõi để chủ động chuẩn bị.

Từ góc độ doanh nghiệp, thách thức nằm ở việc chuyển các yêu cầu của thị trường thành những thay đổi cụ thể trong hoạt động sản xuất. Đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, cải tiến quy trình, giảm chất thải, tăng khả năng tái chế và hoàn thiện hệ thống quản lý đều có thể đòi hỏi nguồn lực đáng kể. Trong khi đó, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ vốn, nhân lực và thông tin để triển khai đồng bộ.

Hàng thủ công mỹ nghệ làm từ tre của Công ty TNHH MP Craft xuất khẩu 100% đi Mỹ và Châu Âu

Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, bài toán càng rõ hơn khi phải cân đối chi phí đầu tư với giá thành sản phẩm và khả năng cạnh tranh. Chuyển đổi chậm có thể khiến doanh nghiệp khó đáp ứng yêu cầu của khách hàng; nhưng đầu tư vượt quá khả năng tài chính cũng tạo áp lực lên dòng tiền và hiệu quả kinh doanh.

Bởi vậy, điều doanh nghiệp cần không chỉ là nhận diện xu hướng xuất khẩu xanh, mà còn phải xác định những tiêu chuẩn cụ thể của từng thị trường, từng nhóm hàng và từng nhà mua hàng. Việc lựa chọn lộ trình chuyển đổi phù hợp, ưu tiên những khâu có tác động trực tiếp đến chi phí và năng lực đáp ứng đơn hàng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình thích ứng.

Đa dạng hóa thị trường, giảm rủi ro phụ thuộc

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu có nhiều thay đổi, xu hướng đa dạng hóa nguồn cung của các nhà mua hàng quốc tế mở ra cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể chuyển thành đơn hàng khi doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, giá thành, thời gian giao hàng và các tiêu chuẩn liên quan.

Ông Alberto Vettoretti - Tổng giám đốc Ascentium khu vực Asean và đặc khu hành chính Hồng Kông

Ở góc độ các nhà nhập khẩu ông Alberto Vettoretti – Tổng giám đốc Ascentium khu vực Asean và đặc khu hành chính Hồng Kông nhận định về thị trường của Việt Nam: Tốc độ xuất khẩu của Việt Nam đang tăng trưởng tốt, đặc biệt là sang Hoa Kỳ, chiếm 1/3 hoặc hơn 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu. Với lợi thế Việt Nam đang có mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu mở rộng thị trường và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động xuất khẩu.

Ông Alberto Vettoretti cho biết thêm, một điều nổi bật ở Việt Nam so với các quốc gia khác ở châu Á là các doanh nghiệp nội địa vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước khoảng 22% từ các doanh nghiệp nội.

Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh

Tại diễn đàn, ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, kim ngạch xuất khẩu của thành phố trong 9 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 10,6%, vượt mức tăng trưởng 10% đặt ra trong kế hoạch đầu năm. Kết quả này tạo cơ sở để thành phố tiếp tục thúc đẩy hoạt động sản xuất, xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm thị trường.

Tuy nhiên, với từng doanh nghiệp, tăng trưởng xuất khẩu cần đi cùng khả năng duy trì hiệu quả kinh doanh. Đa dạng hóa thị trường, mở rộng tệp khách hàng và nâng cao giá trị sản phẩm là những hướng đi giúp giảm sự phụ thuộc vào một số đối tác, đồng thời tạo dư địa ứng phó khi nhu cầu hoặc điều kiện nhập khẩu thay đổi.

Ông Scott Humanex – Giám đốc khối vận tải đầu vào toàn cầu Walmart cũng đưa ra nhận định, hiện nay, sàn thương mại điện tử luôn là nơi để các doanh nghiệp phát triển, khi việc bán hàng giúp kết nối trực tiếp sản phẩm từ các nhà sản xuất với khách hàng. Tại Walmart có một mạng lưới cửa hàng vật lý kiên cố, dịch vụ trả hàng tại cửa hàng, giao hàng trong ngày và chuỗi cung ứng toàn cầu di chuyển hơn 100 triệu mặt hàng mỗi năm, với quyền truy cập vào các thị trường cửa hàng. Chúng tôi mang đến sự đơn giản thông qua sự tích hợp, kết nối từng bước của hành trình từ xưởng sản xuất đến tận cửa nhà khách hàng, giúp người bán không phải điều hướng qua các nền tảng và đối tác rời rạc.

Vốn xanh và thương mại số - Hai bài toán cần giải quyết

Một trong những trở ngại của quá trình chuyển đổi xanh là nguồn lực tài chính. Để thay đổi công nghệ, tiết kiệm năng lượng và cải thiện quy trình sản xuất, doanh nghiệp cần vốn đầu tư cũng như khả năng đánh giá hiệu quả kinh tế trong trung và dài hạn.

Tại diễn đàn, tài chính xanh được đề cập như một hướng hỗ trợ quá trình chuyển đổi bền vững. Các công cụ như tín dụng xanh và trái phiếu xanh có thể tạo thêm kênh huy động vốn, tùy thuộc vào điều kiện tiếp cận, yêu cầu của tổ chức tài chính và phương án đầu tư của doanh nghiệp. Bà Mã Thanh Loan – CEO Auxesia Holding đưa ra nhân định rằng, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng quy mô còn khá khiêm tốn so với kênh tín dụng xanh, ước đạt 1,5 – 2 tỷ USD. Vì vậy, để tiếp cận nguồn vốn phù hợp, doanh nghiệp cần chuẩn bị phương án sử dụng vốn rõ ràng, thông tin tài chính minh bạch và dữ liệu chứng minh hiệu quả của dự án. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị, kiểm soát chi phí và theo dõi các chỉ số liên quan đến hoạt động sản xuất. Song song với vốn, thương mại số có thể giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tìm kiếm khách hàng và kết nối đối tác.

Tại HCMC Export 2026, có khoảng 750 gian hàng và kết nối hơn 230 nhà mua hàng quốc tế.

Theo đại diện Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, HCMC Export 2026 hỗ trợ khoảng 150 doanh nghiệp đầu tiên đăng ký miễn phí trên nền tảng xúc tiến thương mại số. Cụ thể, tại HCMC Export 2026, mô hình kết nối từ trực tiếp đến trực tuyến (offline-to-online) qua nền tảng số của Công ty CP Công nghệ Arobid đưa đến giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nhà mua hàng quốc tế thông qua cả hoạt động giao thương trực tiếp và nền tảng số. Đây là cơ hội để doanh nghiệp mở rộng kênh giới thiệu sản phẩm và duy trì kết nối với đối tác sau sự kiện. Dù vậy, nền tảng số chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có thông tin sản phẩm đầy đủ, năng lực cung ứng rõ ràng và khả năng phản hồi yêu cầu của khách hàng. Công nghệ giúp mở rộng cơ hội tiếp cận, nhưng việc chuyển cơ hội thành hợp đồng vẫn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, giá thành, tiến độ giao hàng và mức độ đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

Để hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn cuối năm, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công Thương, các sở, ngành và tổ chức xúc tiến thương mại để tăng cường kết nối giao thương, tập huấn về quy định của thị trường nhập khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp tìm hiểu yêu cầu của Liên minh châu Âu và tạo thuận lợi trong cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.