Có phương án, doanh nghiệp vẫn lúng túng khi bị tấn công mạng

Tại hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số”, do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng (A05, Bộ Công an), vấn đề ứng phó khi xảy ra sự cố mạng được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị vận hành hạ tầng năng lượng.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng A05, chỉ ra thực tế đáng chú ý: Khi báo cáo, các doanh nghiệp đều cho biết đã chuẩn bị phương án phòng ngừa tấn công mạng. Tuy nhiên, khi sự cố thực sự xảy ra, nhiều đơn vị lại lúng túng, thiếu khả năng phối hợp. Theo ông, đây là lý do cần chú trọng diễn tập thực chiến để kiểm tra năng lực ứng phó thay vì chỉ dựa vào phương án đã xây dựng.

Vấn đề không chỉ nằm ở khả năng ngăn chặn một cuộc tấn công, mà còn ở việc doanh nghiệp có phát hiện kịp thời, khoanh vùng ảnh hưởng, phối hợp xử lý và khôi phục hoạt động hay không. Nếu các khâu này thiếu kết nối, sự cố tại một hệ thống có thể gây gián đoạn dây chuyền, làm gia tăng thiệt hại và kéo dài thời gian khắc phục.

Đối với lĩnh vực năng lượng, rủi ro càng đáng lưu ý bởi hệ thống vận hành ngày càng gắn chặt với dữ liệu, phần mềm và công nghệ điều khiển. Một sự cố an ninh mạng không chỉ ảnh hưởng đến hệ thống công nghệ thông tin, mà còn có thể đe dọa hoạt động giám sát, điều khiển và vận hành công nghiệp.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng nhấn mạnh, nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, nhiều lĩnh vực khác như thông tin liên lạc, điều khiển và giám sát cũng có thể chịu tác động. Vì vậy, an ninh mạng cần được xem là một bộ phận không thể tách rời của bảo đảm an ninh năng lượng.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05) thông tin về tình hình tấn công mạng nhằm vào các doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp thuộc lĩnh vực năng lượng thời gian gần đây.

Bảo vệ hạ tầng trọng yếu từ khâu thiết kế

Cùng với yêu cầu nâng cao năng lực ứng phó, các doanh nghiệp cần chủ động nhận diện rủi ro, xác định hệ thống trọng yếu và triển khai biện pháp bảo vệ phù hợp. Theo khuyến nghị của đại diện A05, hệ thống công nghệ thông tin (IT), công nghệ vận hành công nghiệp (OT) và dữ liệu vận hành cần được bảo vệ theo đặc thù riêng, ngay từ khâu đầu tư, thiết kế đến tổ chức vận hành.

Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng khi chuyển đổi số đang mở rộng khả năng kết nối, tự động hóa trong lĩnh vực năng lượng. Kết nối càng sâu, yêu cầu kiểm soát truy cập, giám sát bất thường và bảo vệ các hệ thống điều khiển càng phải được đặt ra đồng bộ.

Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng thư ký, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho rằng cần chuyển từ bảo vệ bị động sang chủ động quản trị rủi ro, nâng cao khả năng chống chịu; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng và các tổ chức chuyên môn; đồng thời gắn ứng dụng công nghệ mới với yêu cầu an ninh, an toàn và phát triển bền vững.

Một mắt xích quan trọng khác là cơ chế phối hợp khi xảy ra sự cố. Doanh nghiệp cần xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, quy trình báo cáo, phương thức phối hợp với cơ quan chức năng và các đơn vị chuyên môn. Việc diễn tập thực chiến cũng cần kiểm tra khả năng xử lý tình huống, trao đổi thông tin và khôi phục hoạt động, qua đó nhận diện những điểm yếu chưa thể hiện trong hồ sơ, quy trình.

An ninh mạng gắn với bảo đảm nguồn cung năng lượng

Tại hội thảo, ông Hồ Diên Vượng, Phó Giám đốc Chi nhánh Kinh doanh LNG, đại diện Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS), cho biết đơn vị đang đa dạng hóa nguồn cung LNG nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ chuyển dịch năng lượng trong bối cảnh địa chính trị thế giới biến động.

Việc phát triển chuỗi cung ứng và hạ tầng LNG đặt ra yêu cầu đồng bộ giữa nguồn cung, an toàn vận hành và bảo vệ các hệ thống công nghệ liên quan. Bảo đảm nguồn năng lượng vì thế không chỉ là câu chuyện về sản lượng, kho cảng hay mạng lưới phân phối, mà còn gắn với khả năng duy trì hoạt động liên tục trước những rủi ro trên không gian mạng.

Các chuyên gia tại hội thảo cũng trao đổi về giải pháp bảo vệ hệ thống IT/OT, dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tối ưu sử dụng năng lượng, hỗ trợ quản trị phát thải. Những công nghệ này mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả vận hành, nhưng đồng thời đòi hỏi quản trị rủi ro phải theo kịp quá trình ứng dụng.

Thực tế được cảnh báo tại hội thảo cho thấy, năng lực an ninh mạng không thể chỉ đo bằng việc doanh nghiệp đã ban hành quy trình hay xây dựng phương án ứng phó. Thước đo quan trọng hơn là khả năng phát hiện, phối hợp xử lý và phục hồi khi sự cố thực sự xảy ra. Với hạ tầng năng lượng trọng yếu, biến phương án thành năng lực thực tế chính là điều kiện để bảo vệ vận hành an toàn, duy trì nguồn cung liên tục trong kỷ nguyên số.