Bài 19: Miễn thuế 3 năm cho DNNVV: Tính từ ngày đăng ký hay khi có lãi?

Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất khóa XVI sáng 28/9, quy định miễn thuế 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trở thành một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm khi thảo luận dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành nội dung Phiên thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính tại Hội nghị - Ảnh: https://quochoi.vn

Các ý kiến cơ bản đồng tình với việc sửa đổi toàn diện Luật, song cho rằng chính sách thuế cần được thiết kế kỹ hơn, theo hướng phân tầng mức độ ưu đãi, dành mức hỗ trợ cao hơn, thời gian dài hơn hoặc kèm điều kiện cụ thể cho doanh nghiệp hoạt động trong những ngành, lĩnh vực được ưu tiên.

Ý kiến của các đại biểu có cùng quan điểm đặt ra là vấn đề không chỉ là doanh nghiệp được miễn bao lâu, mà quan trọng hơn là 3 năm đó bắt đầu được tính từ thời điểm nào để ưu đãi thực sự hỗ trợ giai đoạn doanh nghiệp tạo ra thu nhập chịu thuế.

“Đồng hồ” miễn thuế có thể chạy trước khi doanh nghiệp có lãi

Theo dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, DNNVV được đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Đại biểu Trần Văn Lâm - Đoàn ĐBQH thành phố Bắc Ninh - Ảnh: https://quochoi.vn

Tại Hội nghị, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh), nêu ý kiến đề nghị nghiên cứu lại mốc thời gian này.

Theo ông, nếu tính từ ngày đăng ký doanh nghiệp, thời gian ưu đãi có thể bắt đầu trong khi doanh nghiệp chưa phát sinh thu nhập chịu thuế. Khi đó, một phần thời gian miễn thuế sẽ trôi qua trước khi doanh nghiệp thực sự có nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp.

Đề xuất được đưa ra là tính thời gian miễn thuế từ năm đầu tiên doanh nghiệp phát sinh thu nhập chịu thuế, thay vì tính ngay từ thời điểm đăng ký.

Đây là khác biệt không chỉ về kỹ thuật lập pháp. Với doanh nghiệp mới thành lập, đặc biệt những doanh nghiệp phải mất thời gian đầu tư nhà xưởng, thiết bị, xây dựng thị trường hoặc hoàn thiện sản phẩm, thời điểm bắt đầu có lợi nhuận có thể cách khá xa ngày đăng ký.

Chính sách miễn thuế không phải ưu đãi hoàn toàn mới

Một điểm cần phân biệt rõ là chính sách miễn thuế TNDN 3 năm cho DNNVV đăng ký kinh doanh lần đầu hiện đã được áp dụng theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 và Nghị định số 20/2026/NĐ-CP.

Theo quy định hiện hành, DNNVV đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế TNDN trong 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, với thời gian miễn thuế được tính liên tục từ năm đầu tiên được cấp giấy chứng nhận.

Đại biểu Lã Thanh Tân - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng - Ảnh: https://quochoi.vn

Chính vì vậy, việc đưa chính sách vào dự thảo Luật Phát triển DNNVV có ý nghĩa quan trọng ở góc độ luật hóa và thiết kế lại cơ chế phát triển doanh nghiệp, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải bảo đảm sự thống nhất với pháp luật thuế hiện hành.

Đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng), nhấn mạnh đề nghị rà soát để các quy định về thuế cần được hiểu và thực hiện thống nhất. Theo đó, luật về DNNVV có thể quy định nguyên tắc, định hướng chính sách, còn thời điểm hưởng ưu đãi và phương pháp tính thuế cần bảo đảm đồng bộ với pháp luật thuế chuyên ngành.

Không thể áp một mức ưu đãi cho mọi doanh nghiệp

Một vấn đề khác được đặt ra là đối tượng hưởng ưu đãi.

Đến từ Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị cân nhắc kỹ quy định miễn thuế 3 năm theo hướng có trọng tâm, đúng đối tượng, có điều kiện và có thể đo lường hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên Đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên - Ảnh: https://quochoi.vn

Theo ý kiến này, nhu cầu hỗ trợ của doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp sản xuất tham gia chuỗi cung ứng và doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực thông thường không giống nhau.

Do đó, chính sách có thể cần phân tầng theo lĩnh vực ưu tiên, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị hoặc tạo nhiều việc làm, thay vì áp dụng một cơ chế giống nhau cho toàn bộ DNNVV.

Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ lợi dụng ưu đãi bằng cách chia, tách doanh nghiệp hoặc chuyển hoạt động sang pháp nhân mới để tiếp tục hưởng chính sách.

Từ “được miễn” đến “miễn đúng lúc”

Những tranh luận tại Quốc hội cho thấy trọng tâm của chính sách đang chuyển từ câu hỏi có ưu đãi hay không sang câu hỏi ưu đãi có tạo ra năng lực phát triển thực chất hay không.

Nếu thời gian miễn thuế bắt đầu quá sớm, doanh nghiệp chưa có thu nhập chịu thuế đã mất một phần thời gian ưu đãi. Ngược lại, nếu thiết kế quá rộng hoặc thiếu điều kiện kiểm soát, chính sách có thể làm tăng chi phí ngân sách mà hiệu quả hỗ trợ không tương xứng.

Đây cũng là lý do việc thiết kế chính sách DNNVV cần gắn ưu đãi thuế với những mục tiêu cụ thể hơn như tăng đầu tư, tạo việc làm, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, tham gia chuỗi cung ứng và nâng năng suất.

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa dự kiến tiếp tục được Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026. Những góp ý về thời điểm tính ưu đãi thuế vì thế có thể tiếp tục được chỉnh lý trước khi dự án luật được trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Với doanh nghiệp, câu chuyện quan trọng không chỉ là 3 năm miễn thuế, mà là 3 năm đó được tính từ lúc nào và có thực sự rơi vào giai đoạn doanh nghiệp bắt đầu tạo ra giá trị, thu nhập và việc làm hay không.