Dịch vụ kế toán cần hậu kiểm minh bạch sau khi bỏ điều kiện kinh doanh

Việc đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đang mở ra một cách tiếp cận quản lý mới: giảm kiểm soát trước khi gia nhập thị trường, tăng trách nhiệm hậu kiểm trong quá trình hoạt động.

Tuy nhiên, tại phiên thảo luận sáng 13/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán phải đi cùng một cơ chế hậu kiểm rõ ràng, minh bạch và không tạo ra những điều kiện kinh doanh mới dưới hình thức khác.

Đình chỉ hoạt động không thể chỉ nhìn vào bên cung cấp dịch vụ

Một trong những vấn đề được quan tâm nhiều nhất là biện pháp đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán.

Các đại biểu Trần Mạnh Huy, Dương Khắc Mai và Thái Thị An Chung cùng đề nghị dự thảo Luật phải xác định rõ căn cứ, phạm vi, thời hạn và trình tự đình chỉ, đồng thời bảo đảm người bị xem xét đình chỉ được thông báo và có quyền giải trình.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) cho biết, khi chuyển từ cơ chế kiểm soát trước sang hậu kiểm, Nhà nước cần có biện pháp xử lý nghiêm các hành vi cố ý vi phạm, như cho mượn giấy chứng nhận, sử dụng chữ ký của người khác hoặc che giấu hồ sơ. Tuy nhiên, việc đình chỉ hoạt động đến hai năm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của cơ sở cung cấp dịch vụ, đồng thời gây gián đoạn việc lập báo cáo tài chính, thực hiện nghĩa vụ thuế của khách hàng - Ảnh: https://quochoi.vn

Theo đại biểu Trần Mạnh Huy, dự thảo hiện liệt kê các hành vi vi phạm nhưng giao Bộ Tài chính quy định thời hạn đình chỉ; trong khi dự thảo văn bản hướng dẫn có trường hợp thời hạn có thể lên tới 24 tháng.

Vấn đề nằm ở chỗ một quyết định đình chỉ không chỉ tác động đến cơ sở cung cấp dịch vụ.

Nếu đơn vị kế toán đang thực hiện công việc cho hàng chục doanh nghiệp, việc dừng hoạt động đột ngột có thể kéo theo gián đoạn lập báo cáo tài chính, kê khai thuế, lưu giữ dữ liệu và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác của khách hàng.

Vì vậy, dự thảo được đề nghị phân biệt rõ giữa sai sót chuyên môn có thể khắc phục với những hành vi có tính chất nghiêm trọng như làm sai lệch tài liệu, che giấu hồ sơ hoặc cung cấp số liệu sai sự thật.

Trách nhiệm thông báo, bảo quản và bàn giao hồ sơ, dữ liệu cho khách hàng khi bị đình chỉ cũng cần được quy định cụ thể.

Không để thủ tục khai báo trở thành “giấy phép mới”

Một vấn đề khác là cách quản lý dịch vụ kế toán sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh.

Theo ý kiến tại Quốc hội, việc yêu cầu tổ chức, cá nhân khai báo thông tin trên hệ thống để phục vụ quản lý là cần thiết. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chỉ được hoạt động sau khi cơ quan quản lý tiếp nhận hoặc xử lý thông tin, thủ tục khai báo về thực chất có thể trở thành một hình thức kiểm soát trước mới.

Các đại biểu đề nghị xác định rõ nguyên tắc: khai báo nhằm phục vụ quản lý, không phải thủ tục xin chấp thuận để được kinh doanh.

Ngay cả yêu cầu về giấy chứng nhận năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán cũng cần được rà soát.

Dự thảo vẫn đặt yêu cầu đối với một số cá nhân ký báo cáo tài chính hoặc cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng. Theo đại biểu, yêu cầu bảo đảm năng lực chuyên môn là cần thiết, nhưng phạm vi áp dụng phải được xác định rõ để tránh việc một điều kiện kinh doanh vừa được bãi bỏ lại xuất hiện dưới một tên gọi khác.

Mở thị trường nhưng phải giữ chất lượng dịch vụ

Việc mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ kế toán có thể tạo thêm lựa chọn và giảm chi phí cho doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Nhưng chính nhóm khách hàng này thường khó tự đánh giá chất lượng dịch vụ kế toán.

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, sáng 13/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập - Ảnh: https://quochoi.vn

Đại biểu Vũ Hồng Quân lưu ý một sai lệch trong ghi nhận chi phí, tồn kho hoặc số liệu kế toán nếu không được phát hiện sớm có thể tiếp tục ảnh hưởng tới giá thành, kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế.

Do đó, hợp đồng dịch vụ kế toán cần xác định rõ phạm vi công việc, người trực tiếp thực hiện, người chịu trách nhiệm chuyên môn và trách nhiệm cung cấp thông tin của khách hàng.

Bên cung cấp dịch vụ phải cảnh báo những thiếu sót phát hiện được; bên thuê dịch vụ phải cung cấp thông tin trung thực. Quyền từ chối thực hiện công việc trái pháp luật, quyền bảo lưu ý kiến và nghĩa vụ bàn giao khi chấm dứt hợp đồng cũng cần được phân định rõ.

Dự thảo còn được đề nghị làm rõ dịch vụ kế toán xuyên biên giới, tránh áp dụng cùng một cơ chế quản lý cho dịch vụ kế toán thương mại, hoạt động kế toán nội bộ của tập đoàn và các nền tảng công nghệ hỗ trợ xử lý dữ liệu.

Bản chất của lần sửa luật này vì vậy không chỉ là bỏ một điều kiện kinh doanh. Thách thức lớn hơn là chuyển sang hậu kiểm mà vẫn giữ được chất lượng dịch vụ, quyền kinh doanh và trách nhiệm nghề nghiệp, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang phụ thuộc vào dịch vụ kế toán để thực hiện các nghĩa vụ tài chính và thuế.