Hơn 480 triệu USD hướng vào các giải pháp cắt giảm methane

Methane đang trở thành một trong những mục tiêu được ưu tiên trong dòng tài chính khí hậu tại Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ từ ngày 9 đến 20/11/2026.

Ngày 12/11, tại Hội nghị cấp cao về methane và các khí gây hiệu ứng nhà kính không phải CO2, các đối tác tài trợ công bố hơn 480 triệu USD nguồn tài trợ mới để đẩy nhanh các chương trình giảm phát thải methane và những chất gây ô nhiễm có tác động mạnh tới khí hậu.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô cam kết, mà ở việc dòng tiền đang được hướng vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra kết quả tương đối nhanh như năng lượng, nông nghiệp và chất thải.

Theo khoản 1 Điều 91 Luật Bảo vệ môi trường 2020, các khí thải nhà kính chính đáng lo ngại phải kể đến carbon dioxide (CO2), methane (CH4) và nitrous oxide (N2O) - Ảnh minh họa.

Dòng vốn tìm đến những giải pháp có thể tạo hiệu quả nhanh

Theo Liên minh Khí hậu và Không khí sạch (Climate and Clean Air Coalition - CCAC), hơn 480 triệu USD nguồn vốn mới đến từ các đối tác tài trợ thiện nguyện, nhằm hỗ trợ giảm phát thải methane trong lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và chất thải.

Nguồn lực này cũng được sử dụng cho các giải pháp kiểm soát muội than, thúc đẩy đun nấu sạch, giao thông và làm mát.

CCAC là một liên minh tự nguyện gồm hơn 200 chính phủ, tổ chức liên chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức khoa học và tổ chức xã hội dân sự, tập trung vào giảm các chất gây ô nhiễm có thời gian tồn tại ngắn trong khí quyển như methane, muội than, ozone tầng đối lưu và hydrofluorocarbon.

Nguồn vốn mới tiếp nối Cam kết Methane toàn cầu được khởi động năm 2021.

Khi sáng kiến được đưa ra, các tổ chức và quỹ tài trợ cam kết khoảng 300 triệu USD để hỗ trợ triển khai. Kể từ đó, hơn 530 triệu USD đã được giải ngân.

Việc tiếp tục tăng nguồn lực cho methane phản ánh một đặc điểm quan trọng của loại khí này: cắt giảm phát thải có thể tạo tác động tương đối nhanh tới mức độ nóng lên của khí quyển.

Phát biểu tại COP31, ông Simon Stiell - Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) - cho rằng hành động đối với methane là một trong những cách nhanh, ít tốn kém và hiệu quả để hạn chế mức tăng nhiệt trong ngắn hạn.

Theo ông, khoảng 70% lượng methane phát thải trong ngành dầu khí có thể được loại bỏ bằng các công nghệ hiện có, trong đó phần đáng kể có thể được thực hiện với chi phí thấp hoặc không phát sinh chi phí ròng.

Điều này khiến methane trở thành một mục tiêu khác biệt trong tài chính khí hậu.

Ở nhiều dự án giảm phát thải carbon dioxide, thời gian thu hồi vốn và hiệu quả khí hậu thường kéo dài. Trong khi đó, một số giải pháp giảm methane có thể đồng thời hạn chế phát thải, tiết kiệm năng lượng hoặc thu hồi nguồn khí trước đây bị thất thoát.

Thêm 25 triệu USD để đưa cam kết thành dự án có thể đầu tư

Cùng với hơn 480 triệu USD nói trên, hội nghị cũng công bố thêm 25 triệu USD cho chương trình Thúc đẩy hành động cấp quốc gia về các chất gây ô nhiễm siêu mạnh thuộc CCAC.

Khoản tài trợ mới sẽ mở rộng chương trình tới 7 quốc gia gồm Bờ Biển Ngà, Ethiopia, Fiji, Maroc, Pakistan, Philippines và Uzbekistan.

Trước đó, chương trình đã được triển khai tại Brazil, Campuchia, Indonesia, Kazakhstan, Mexico, Nigeria và Nam Phi.

Với khoản bổ sung mới, tổng nguồn tài trợ được công bố cho chương trình đạt 50 triệu USD, hướng tới hỗ trợ 30 quốc gia đang phát triển vào năm 2030.

Điểm đáng chú ý là nguồn vốn không chỉ dùng để chi trực tiếp cho các dự án giảm phát thải. Chương trình còn hỗ trợ các quốc gia hình thành nhóm chuyên trách, tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng các dự án đủ điều kiện thu hút đầu tư.

Đây là một trong những khâu quan trọng của tài chính khí hậu.

Nhiều quốc gia có mục tiêu giảm phát thải nhưng thiếu dự án được chuẩn bị đủ kỹ về dữ liệu, công nghệ, tài chính và cơ chế triển khai để vốn đầu tư có thể đi vào thực tế. Việc tạo ra các dự án “sẵn sàng đầu tư” vì vậy có thể trở thành cầu nối giữa cam kết khí hậu và dòng vốn thương mại.

Năng lượng, nông nghiệp và chất thải chịu áp lực chuyển đổi lớn hơn

Methane phát sinh chủ yếu từ một số lĩnh vực có hoạt động kinh tế rất cụ thể. Trong lĩnh vực năng lượng, nguồn phát thải liên quan đến khai thác, vận chuyển và xử lý dầu khí, than. Trong nông nghiệp, methane phát sinh đáng kể từ chăn nuôi và canh tác lúa nước. Trong lĩnh vực chất thải, các bãi chôn lấp và quá trình phân hủy chất hữu cơ là những nguồn phát thải lớn.

Vì vậy, khi dòng tài chính dành cho methane tăng lên, những ngành này cũng đứng trước yêu cầu thay đổi mạnh hơn về công nghệ và phương thức sản xuất.

Trong dầu khí, các giải pháp tập trung vào phát hiện rò rỉ, thu hồi khí và giảm đốt bỏ.

Trong xử lý chất thải, việc thu hồi methane từ bãi chôn lấp có thể vừa giảm phát thải vừa tạo nguồn năng lượng.

Đối với nông nghiệp, thách thức phức tạp hơn bởi chi phí chuyển đổi có thể tác động trực tiếp đến nông hộ.

Tại hội nghị, Thủ tướng Barbados Mia Amor Mottley cho rằng không thể kỳ vọng người chăn nuôi hoặc nông dân trồng lúa tự gánh toàn bộ chi phí điều chỉnh nhằm giảm methane. Việc chuyển đổi cần có sự tham gia của tài chính công, nguồn lực quốc tế và vốn tư nhân.

Ngân hàng Thế giới cũng đang mở rộng các chương trình liên quan đến methane.

Ông Ajay Banga - Chủ tịch Nhóm Ngân hàng Thế giới, cho biết tổ chức này đang hỗ trợ các chương trình giảm methane tại 45 quốc gia, với mục tiêu cắt giảm khoảng 11 triệu tấn methane và mang lại lợi ích cho hơn 160 triệu người.

Một ví dụ được ông Banga nêu là các trang trại bò sữa quy mô gia đình tại Brazil đã tăng sản lượng khoảng 10% trong khi giảm phát thải 6% chỉ trong một năm. Trường hợp này cho thấy giảm methane không nhất thiết đồng nghĩa với việc doanh nghiệp hoặc người sản xuất phải chấp nhận giảm năng suất. Nếu công nghệ, kỹ thuật và tài chính được tổ chức phù hợp, quá trình giảm phát thải có thể đi cùng với tăng hiệu quả sản xuất.

Đó cũng là lý do dòng vốn đang được hướng mạnh hơn vào methane và các chất gây ô nhiễm có tác động khí hậu lớn nhưng thời gian tồn tại ngắn.

Hơn 480 triệu USD chưa phải một khoản tiền lớn nếu đặt cạnh quy mô tài chính khí hậu toàn cầu. Nhưng điều đáng chú ý là dòng vốn đang tìm đến những lĩnh vực mà kết quả giảm phát thải có thể đo lường tương đối nhanh và gắn trực tiếp với hiệu quả kinh tế.

Thách thức tiếp theo sẽ nằm ở việc các cam kết tài chính được chuyển thành bao nhiêu dự án thực tế, thu hút thêm được bao nhiêu vốn tư nhân và cuối cùng cắt giảm được bao nhiêu methane. Đây mới là thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả của những cam kết được công bố tại COP31.