Từ hợp đồng 2,5 tỷ đến gần 76 tỷ đồng cát khai thác vượt phép

Phần xét hỏi tại phiên tòa chiều 12/11 xét xử sơ thẩm vụ án liên quan cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang cùng 10 bị cáo đã làm rõ thêm nhiều chi tiết liên quan đến quá trình chuyển nhượng, cấp phép và khai thác Mỏ số 2 tại Thanh Hóa.

Từ giá trị chuyển nhượng thực tế được khai cao gấp nhiều lần con số ghi trên hợp đồng, đến sản lượng khai thác vượt phép và doanh thu để ngoài sổ sách, vụ án cho thấy một chuỗi sai phạm bị cáo buộc kéo dài từ giao dịch ban đầu đến quá trình vận hành mỏ.

Cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang tại phiên tòa - Ảnh: Kim Anh/TTXVN.

Hợp đồng ghi hơn 2,5 tỷ đồng, giá trị thực tế được khai hơn 62 tỷ đồng

Trả lời Hội đồng xét xử, Nguyễn Xuân Tùng - Giám đốc Công ty cổ phần Khoáng sản Thiên An Phát - khai năm 2022 cùng một số cổ đông góp vốn để nhận chuyển nhượng quyền khai thác mỏ cát từ Công ty cổ phần Xây dựng và Thương mại Thanh Tâm.

Theo lời khai tại tòa, mỗi cổ đông góp khoảng 15 tỷ đồng, tổng giá trị nhận chuyển nhượng hơn 62 tỷ đồng. Tuy nhiên, hợp đồng giữa hai doanh nghiệp chỉ thể hiện giá trị hơn 2,5 tỷ đồng.

Khi được hỏi về sự chênh lệch này, Tùng khai việc xuất hóa đơn với giá trị hơn 2,5 tỷ đồng do phía Công ty Thanh Tâm thực hiện. Bị cáo cho biết sau này nhận thức rằng việc ghi giá thấp nhằm giảm nghĩa vụ thuế.

Theo cáo trạng được công bố tại tòa, Nguyễn Thị Tâm - Giám đốc Công ty Thanh Tâm - bị truy tố về tội trốn thuế hơn 16 tỷ đồng do kê khai giá trị chuyển nhượng quyền khai thác mỏ thấp hơn nhiều so với giá giao dịch thực tế.

Sau khi nhận chuyển nhượng, Công ty Thiên An Phát phải thực hiện các thủ tục để được UBND tỉnh Thanh Hóa chấp thuận và cấp giấy phép khai thác.

Tùng khai do quen biết ông Lê Đức Giang (khi đó là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa), nên đã đến gặp và trình bày việc mua lại mỏ, đề nghị tạo điều kiện hoàn tất thủ tục.

Theo lời khai của bị cáo, trong quá trình giải quyết công việc, Tùng từng mang 50 triệu đồng đến cảm ơn nhưng ông Giang từ chối. Sau khi doanh nghiệp được cấp giấy phép khai thác, Tùng khai tiếp tục đến gặp ông Giang vào các dịp lễ, Tết và đưa tiền.

Tổng số tiền Tùng khai đã đưa cho ông Giang là 180 triệu đồng.

Theo cáo trạng, ngoài ông Giang, ba cựu cán bộ khác bị xác định nhận tổng cộng 115 triệu đồng dưới hình thức bồi dưỡng, quà biếu trong quá trình xử lý hồ sơ.

Những nội dung này hiện là lời khai của bị cáo và cáo buộc của Cơ quan Công tố, đang được Hội đồng xét xử xem xét.

Gần 435.000 m³ cát bị cáo buộc khai thác vượt phép

Phần xét hỏi tiếp tục tập trung vào cách Công ty Thiên An Phát tổ chức khai thác sau khi được cấp phép.

Nguyễn Xuân Tùng khai các cổ đông thỏa thuận luân phiên khai thác, mỗi người phụ trách một tháng. Tùng chịu trách nhiệm chính đối với hoạt động của doanh nghiệp.

Theo cáo trạng, từ tháng 4/2023 đến tháng 3/2025, Công ty Thiên An Phát đã khai thác hơn 582.000 m³ cát ở thể tự nhiên, trong khi giấy phép chỉ cho khai thác hơn 147.000 m³. Như vậy, doanh nghiệp bị cáo buộc khai thác vượt gần 435.000 m³, trị giá gần 76 tỷ đồng.

Phần lớn số cát khai thác trái phép được xác định đã bán ra thị trường, thu về hơn 65 tỷ đồng; số còn lại trị giá hơn 12 tỷ đồng chưa tiêu thụ thì bị phát hiện.

Sau khi trừ chi phí, Nguyễn Xuân Tùng và Nguyễn Thị Cúc bị xác định mỗi người hưởng lợi bất chính hơn 8,2 tỷ đồng; Hà Thị Nga hưởng lợi hơn 7,2 tỷ đồng.

Tại tòa, Tùng thừa nhận doanh nghiệp thời gian đầu khai thác theo giấy phép nhưng sau đó đã vượt sản lượng cho phép. Bị cáo cũng khai trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp từng được đoàn thanh tra kiểm tra và phát hiện một số vi phạm hành chính, nhưng theo lời khai của Tùng, việc khai thác vượt sản lượng không bị phát hiện tại thời điểm đó.

Một mỏ cát, nhiều lớp trách nhiệm pháp lý

Diễn biến xét hỏi cho thấy vụ án không chỉ có một con số thiệt hại. Hơn 5,18 tỷ đồng là giá trị phần trữ lượng cát được cấp phép vượt phần còn lại của mỏ, được Cơ quan Công tố xác định là thiệt hại tài sản Nhà nước liên quan đến hành vi của nhóm cán bộ trong quá trình thẩm định, tham mưu và cấp phép.

Trong khi đó, gần 76 tỷ đồng là giá trị lượng cát bị cáo buộc được Công ty Thiên An Phát khai thác vượt sản lượng cho phép trong quá trình vận hành mỏ.

Hai con số phản ánh hai lớp hành vi khác nhau: một bên thuộc quá trình quản lý, cấp phép; bên còn lại thuộc hoạt động khai thác sau khi giấy phép đã được cấp.

Ngoài ra, nhóm bị cáo tại Công ty Thiên An Phát còn bị truy tố về hành vi vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Theo cáo buộc, trong hơn 147.000 m³ cát được khai thác, doanh nghiệp chỉ kê khai khoảng 32.000 m³, để ngoài sổ sách một phần doanh thu, tài sản, gây thiệt hại về thuế hơn 8,1 tỷ đồng.

Tại phiên tòa, cổ đông Nguyễn Gia Hải khai đã biết giá trị ghi trong hợp đồng chuyển nhượng không phản ánh đúng số tiền giao dịch thực tế.

Bị cáo Nguyễn Thị Cúc thừa nhận sai phạm và đề nghị được nộp 2,2 tỷ đồng thay cho hình phạt tù đối với tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Hội đồng xét xử cho biết sẽ xem xét đề nghị này.

Từ giao dịch chuyển nhượng ghi giá thấp, quá trình xin cấp phép, khai thác vượt sản lượng đến doanh thu không được phản ánh đầy đủ trong sổ sách, phiên tòa đang làm rõ một chuỗi trách nhiệm trải từ quản lý nhà nước đến vận hành doanh nghiệp.