Sàn thương mại điện tử trước áp lực siết kiểm soát hàng giả cuối năm

Gần 412.000 tỷ đồng giao dịch trực tuyến trong 9 tháng là quy mô đủ lớn để thương mại điện tử trở thành một trong những động lực quan trọng của thị trường bán lẻ. Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng là nguy cơ hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ len lỏi qua các kênh bán hàng trực tuyến, đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn trong giai đoạn cao điểm mua sắm cuối năm.

Giao dịch càng lớn, áp lực kiểm soát càng cao

Chiều 5/11, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia) làm việc với đại diện các hiệp hội, ngành hàng nhằm tăng cường phối hợp phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Chuyên gia dự báo sức mua thương mại điện tử trong quý IV có thể tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước - Ảnh minh họa.

Tại cuộc làm việc, kiểm soát hoạt động kinh doanh trên thương mại điện tử là một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Các hiệp hội cho rằng, phương thức kinh doanh trực tuyến phát triển nhanh, phạm vi phân phối rộng, trong khi thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi. Vì vậy, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và doanh nghiệp trong phát hiện, truy xuất nguồn gốc, xử lý hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đáng chú ý, các kiến nghị không chỉ tập trung vào việc tăng kiểm tra, xử lý mà còn hướng đến những khâu có ý nghĩa quyết định trong môi trường số: kiểm soát hàng giả mạo nhãn hiệu, hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm và xây dựng quy trình phối hợp thu thập, xác minh chứng cứ điện tử.

Đây là yêu cầu có tính thực tiễn, bởi hoạt động mua bán trên nền tảng số thường diễn ra qua nhiều tài khoản, gian hàng và phương thức giao dịch khác nhau. Khi một sản phẩm có dấu hiệu giả mạo bị phát hiện, việc xác định người bán, nguồn hàng, quá trình giao dịch và trách nhiệm của các bên cần có dữ liệu đủ tin cậy để phục vụ xác minh, xử lý.

Theo báo cáo của YouNet ECI, tổng giá trị giao dịch hàng hóa trên 4 sàn thương mại điện tử lớn tại Việt Nam trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 411,8 nghìn tỷ đồng, tăng 22% so với cùng kỳ. Riêng quý III, tốc độ tăng trưởng đạt 27%. Trong cùng giai đoạn, thị trường ghi nhận khoảng 2,6 tỷ sản phẩm được bán ra và hơn 436.000 gian hàng phát sinh doanh thu.

Quy mô giao dịch lớn đồng nghĩa với lượng hàng hóa, người bán và dữ liệu cần quản lý ngày càng nhiều. Nếu cơ chế giám sát không theo kịp tốc độ mở rộng của thị trường, hàng giả có thể tận dụng chính những lợi thế về tốc độ, phạm vi tiếp cận và khả năng thay đổi thông tin trên môi trường trực tuyến để tiếp tục lưu thông.

Hàng giả không chỉ gây thiệt hại cho người mua

Số liệu từ Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho thấy, tính đến ngày 30/10/2026, lực lượng chức năng cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 122.888 vụ việc vi phạm. Trong đó, có 9.449 vụ liên quan đến hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 18.313 tỷ đồng.

Các vi phạm được ghi nhận ở nhiều lĩnh vực, từ thời trang, thuốc tân dược, thực phẩm chức năng đến thuốc lá, đường cát, phân bón và hàng gia dụng có giá trị cao. Đây đều là những nhóm hàng có thị trường tiêu thụ rộng, trong đó nhiều sản phẩm được phân phối qua các kênh bán hàng trực tuyến.

Với doanh nghiệp sở hữu thương hiệu, hàng giả không đơn thuần là việc bị cạnh tranh bởi sản phẩm có giá thấp hơn. Sản phẩm giả mạo có thể làm suy giảm doanh thu, gây xáo trộn hệ thống phân phối và khiến người tiêu dùng mất niềm tin vào chất lượng hàng chính hãng. Đặc biệt, khi hàng giả được quảng bá dưới tên tuổi của thương hiệu thật, thiệt hại về uy tín có thể kéo dài ngay cả sau khi vụ việc được xử lý.

Thực tế này từng được phản ánh trong bài viết “Thương hiệu Việt trở thành mục tiêu mới của hàng giả” đăng trên Doanh nghiệp và Hội nhập ngày 6/9/2026. Bài viết phân tích nguy cơ hàng giả khai thác uy tín của các thương hiệu nội địa, từ nông sản, thực phẩm, mỹ phẩm đến thời trang và sản phẩm OCOP.

Cần cơ chế phối hợp từ phát hiện đến xử lý

Tại buổi làm việc ngày 5/11, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia Đỗ Hồng Trung nhấn mạnh vai trò của các hiệp hội và doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin, cảnh báo sớm những phương thức, thủ đoạn vi phạm mới.

Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia Đỗ Hồng Trung.

Theo ông Đỗ Hồng Trung, do trực tiếp tham gia thị trường, các hiệp hội và doanh nghiệp hội viên có điều kiện nắm bắt tình hình sản xuất, kinh doanh, biến động cung cầu, giá cả, hệ thống phân phối cũng như những dấu hiệu bất thường trong lưu thông hàng hóa. Đây là nguồn thông tin thực tiễn giúp cơ quan quản lý nhận diện sớm nguy cơ và đánh giá tác động của hàng giả đối với sản xuất trong nước, quyền lợi người tiêu dùng.

Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp kiến nghị của các hiệp hội, phân loại những vấn đề thuộc thẩm quyền của từng bộ, ngành, địa phương để chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Với những vấn đề liên ngành, phức tạp, Văn phòng sẽ tham mưu Ban Chỉ đạo chỉ đạo xử lý.

Các hoạt động phối hợp thời gian tới tập trung vào thiết lập đầu mối trao đổi thông tin thường xuyên; hỗ trợ chuyên môn, kỹ thuật trong nhận diện hàng thật, hàng giả; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật và kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Niềm tin mua sắm là tài sản cần được bảo vệ

Áp lực kiểm soát hàng giả càng rõ nét khi sức mua trực tuyến đang có dấu hiệu tăng tốc. Theo YouNet ECI, chỉ số Niềm tin Người tiêu dùng Trực tuyến (eCCI) tăng từ 122 điểm trong quý II lên 141 điểm trong quý III/2026. Đơn vị này dự báo sức mua thương mại điện tử quý IV có thể tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, niềm tin tăng lên không đồng nghĩa người tiêu dùng dễ dãi hơn với chất lượng sản phẩm. Khảo sát của YouNet ECI cho thấy 74% người tiêu dùng được hỏi ưu tiên chất lượng sản phẩm khi mua sắm trực tuyến, tăng đáng kể so với quý trước. Giá thành tiếp tục là yếu tố quan trọng thứ hai, với 67% người tham gia khảo sát lựa chọn.

Điều đó cho thấy, tăng trưởng thương mại điện tử không chỉ phụ thuộc vào khuyến mại, tốc độ giao hàng hay mức độ thuận tiện của nền tảng. Chất lượng hàng hóa và khả năng bảo vệ người mua cũng là những yếu tố quyết định sức cạnh tranh lâu dài của thị trường.

Khi mùa mua sắm cuối năm đến gần, việc siết kiểm soát hàng giả cần được triển khai đồng bộ từ khâu nhận diện gian hàng, truy xuất nguồn gốc, bảo toàn dữ liệu giao dịch đến xác minh và xử lý vi phạm. Cơ chế phối hợp giữa cơ quan chức năng, hiệp hội và doanh nghiệp nếu được vận hành thực chất sẽ giúp rút ngắn quá trình phát hiện, ngăn chặn hàng giả và bảo vệ quyền lợi của các chủ thể kinh doanh chân chính.

Một thị trường trực tuyến tăng trưởng bền vững không thể chỉ được đo bằng tổng giá trị giao dịch hay số lượng đơn hàng. Niềm tin của người tiêu dùng và khả năng bảo vệ thương hiệu hợp pháp mới là nền tảng để sức mua tiếp tục được duy trì.