Thương mại điện tử Việt Nam: "Thời điểm vàng" cho cuộc cách mạng minh bạch và bền vững

"Bão" hàng giả, hàng nhái và sự xói mòn niềm tin người tiêu dùng

Một trong những vấn đề nhức nhối nhất hiện nay là tình trạng hàng giả, hàng nhái tràn lan trên các sàn TMĐT. Điều này không chỉ làm suy giảm uy tín của các nền tảng mà còn nghiêm trọng hơn là xói mòn lòng tin của người tiêu dùng. Mua sắm trực tuyến đồng nghĩa với việc người mua không thể trực tiếp kiểm tra sản phẩm trước khi mua, dẫn đến lo ngại về chất lượng và tính xác thực của sản phẩm. Bên cạnh đó, nhiều người bán cung cấp thông tin sản phẩm không đầy đủ hoặc sai lệch, gây khó khăn cho người mua trong việc đưa ra quyết định mua hàng, cộng thêm việc các đánh giá sản phẩm ảo hoặc không chính xác cũng là một vấn đề nhức nhối, làm sai lệch thông tin và gây hiểu lầm cho người tiêu dùng.

Triệt phá nhiều đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả quy mô lớn liên quan đến sàn TMĐT.

Con số thống kê từ các cơ quan chức năng cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề này. Năm 2024, Tổng cục Quản lý thị trường (QLTT) ghi nhận đã xử lý 3.124 vụ vi phạm về TMĐT, tăng 266% so với năm 2023, với số tiền xử phạt lên đến 48 tỷ đồng và giá trị hàng hóa vi phạm bị tịch thu, tiêu hủy đạt trên 34 tỷ đồng. Cơ quan thuế cũng đã xử phạt gần 1,4 nghìn tỷ đồng đối với 33.003 trường hợp kinh doanh TMĐT. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cũng công bố trên 3.400 vụ vi phạm trong lĩnh vực TMĐT được xử lý, trong đó có 1.256 vụ liên quan đến hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT). Tổng số tiền phạt cho các hành vi vi phạm đạt khoảng 1,9 triệu USD, và gần 2 triệu USD giá trị hàng hóa bị tịch thu.

Đặc biệt, trong năm 2025, nhiều đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả quy mô lớn đã bị triệt phá, điển hình là vụ sản xuất mỹ phẩm giả tại Bắc Giang liên quan đến hàng ngàn đơn hàng trên các sàn TMĐT lớn như TikTok Shop và Shopee. Tại TP. Hồ Chí Minh, giai đoạn từ năm 2024 đến tháng 5/2025, Chi cục Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh đã xử lý 393 vụ vi phạm liên quan đến TMĐT, tổng trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 8,8 tỷ đồng và số tiền xử phạt trên 8 tỷ đồng. Theo ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh đã nhận định rằng, TMĐT nằm trong nhóm ngành có số vụ vi phạm được phát hiện nhiều nhất trong lĩnh vực quản lý thị trường.

Bùng nổ của thương mại điện tử trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống.

Khó khăn trong quản lý, cạnh tranh gay gắt và rủi ro an ninh mạng

Sự phát triển nhanh chóng của TMĐT cũng đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý của các cơ quan chức năng. Việc quản lý thuế đối với các giao dịch TMĐT còn nhiều bất cập, gây thất thu ngân sách nhà nước. Kiểm soát chất lượng và nguồn gốc xuất xứ hàng hóa trở nên phức tạp do số lượng người bán và sản phẩm quá lớn. Hơn nữa, các quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong TMĐT vẫn chưa đầy đủ và chưa được thực thi hiệu quả.

Bên cạnh đó, môi trường cạnh tranh gay gắt và chi phí hoạt động gia tăng đòi hỏi các sàn TMĐT phải liên tục đổi mới và đầu tư để thu hút, giữ chân khách hàng. Theo ông Nguyễn Thanh Vân, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử toàn cầu Việt Nam (VGEA), ba yếu tố quan trọng nhất để thu hút khách hàng là: Uy tín thương hiệu và chất lượng sản phẩm; Dịch vụ hậu mãi chuyên nghiệp và Chính sách giá cả cùng ưu đãi minh bạch.

Rủi ro về an ninh mạng cũng khiến người tiêu dùng lo ngại. Các cuộc tấn công nhằm đánh cắp thông tin người dùng hoặc gây gián đoạn hoạt động của sàn ngày càng tinh vi, khiến người tiêu dùng lo ngại về bảo mật và an ninh mạng. Các hình thức gian lận thanh toán trực tuyến cũng ngày càng phức tạp, gây thiệt hại cho cả người mua và người bán.

Giải pháp đồng bộ và tầm nhìn tái cấu trúc

Để giải quyết những vướng mắc trên, việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, sàn TMĐT, người bán và người tiêu dùng là điều kiện tiên quyết. Song hành với đó, việc đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ, và xây dựng một môi trường TMĐT minh bạch, an toàn, đáng tin cậy là những yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Thanh Vân, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử toàn cầu Việt Nam (VGEA).

Ông Nguyễn Thanh Vân, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử toàn cầu đã nhấn mạnh điểm cốt lõi: “Khó khăn lớn nhất hiện nay là kiểm soát nguồn hàng, đặc biệt khi chính phủ đang quyết liệt chống hàng giả, hàng nhái và loại bỏ thương mại tiểu ngạch. Để giải quyết dứt điểm vấn đề này, các sàn TMĐT phải chuyển đổi hoàn toàn sang nhập khẩu chính ngạch, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan hải quan và đầu tư công nghệ để minh bạch hóa nguồn gốc hàng hóa, đảm bảo chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn quy định.”

Theo ông Vân, đây chính là "thời điểm vàng" để tái cấu trúc và thiết lập lại trật tự TMĐT, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới từ Trung Quốc về Việt Nam. Với định hướng này, TMĐT không chỉ minh bạch hơn mà còn phát triển bền vững hơn. “Hiệp hội Thương mại điện tử toàn cầu (VGEA) đang tích cực hợp tác với hàng ngàn nhà sản xuất Trung Quốc để hình thành 41 chợ bán buôn và trưng bày sản phẩm mẫu chính ngạch. Đây là một bước đi chiến lược nhằm đảm bảo nguồn hàng ổn định, giúp các tiểu thương nhanh chóng quay lại thị trường trực tuyến với sản phẩm chất lượng và nguồn gốc rõ ràng”, ông Nguyễn Thanh Vân chia sẻ.

Những giải pháp công nghệ tiên tiến và chính sách kịp thời sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy TMĐT Việt Nam phát triển bền vững và bùng nổ trong giai đoạn tới.

Tương lai của TMĐT Việt Nam phụ thuộc vào khả năng kiến tạo một hệ sinh thái thực sự minh bạch, an toàn và đặt lợi ích của người tiêu dùng lên hàng đầu. Sự hợp tác đa phương cùng với những giải pháp công nghệ tiên tiến và chính sách kịp thời sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy TMĐT Việt Nam phát triển bền vững và bùng nổ trong giai đoạn tới.