Phát triển xã thương mại điện tử: Từ lợi thế địa phương đến hệ sinh thái kinh doanh bền vững

Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”, diễn ra ngày 11/11 tại Hà Nội, đã mở ra diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, nhận diện khó khăn và đề xuất giải pháp thúc đẩy thương mại điện tử phát triển sâu rộng từ cơ sở.

Với định hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, chính quyền cơ sở làm đầu mối, hiệu quả kinh tế làm thước đo và các nền tảng số làm động lực thúc đẩy, hội nghị góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Chính phủ về phát triển kinh tế số, thương mại điện tử và chuyển đổi số; đồng thời triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”, diễn ra ngày 11/11 tại Hà Nội.

Xác định lợi thế địa phương, tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh số

Một trong những vấn đề được đặt ra tại hội nghị là làm thế nào để các địa phương lựa chọn đúng sản phẩm, tổ chức nguồn hàng và duy trì hoạt động kinh doanh trên môi trường số một cách ổn định, lâu dài. Từ góc độ cơ quan quản lý, bà Trần Bích Ngọc, đại diện Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) cho rằng, đối với những xã mới bắt đầu triển khai mô hình thương mại điện tử, trước hết cần xác định địa phương có nguồn hàng gì, sản phẩm nào có tiềm năng, mặt hàng nào mang tính mùa vụ và thời điểm phù hợp để đưa lên các kênh bán hàng trực tuyến.

“Cùng với việc lựa chọn sản phẩm, địa phương phải xác định rõ các chủ thể tham gia, bao gồm chính quyền, người bán hàng và những đơn vị đồng hành, từ đó tạo sự phối hợp trong quá trình triển khai.” – Bà Ngọc cho hay.

Nhìn nhận vấn đề ở phạm vi rộng hơn, ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho rằng, thương mại điện tử cần được tiếp cận như một hệ sinh thái, trong đó bán hàng là khâu đầu ra, còn phía sau là các hoạt động sản xuất, vận hành, logistics và công nghệ.

Theo ông Hưng, chuyên môn hóa và tăng cường liên kết giữa các địa phương có thể giúp những nhà bán hàng nhỏ nâng cao sức cạnh tranh. Việc xây dựng bản đồ số để nhận diện thế mạnh, những khâu còn thiếu của từng địa phương, doanh nghiệp cũng là yêu cầu cần được quan tâm. Đặc biệt, lựa chọn sản phẩm phải căn cứ vào nhu cầu thị trường, bao gồm cả khả năng tiếp cận khách hàng quốc tế. Đối với những địa phương có thế mạnh về du lịch, dịch vụ, thương mại điện tử cũng có thể trở thành kênh tiếp cận khách hàng.

Tuy nhiên, thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, việc xác định sản phẩm có tiềm năng mới chỉ là bước khởi đầu, trong khi tổ chức nguồn hàng và tìm kiếm đầu ra vẫn còn nhiều khó khăn. Tại xã Mường Ảng (Điện Biên), bà Hà Thị Thanh Tâm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã cho biết, địa phương hiện có hàng chục sản phẩm OCOP. Mặc dù chính quyền và doanh nghiệp đã vào cuộc, việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ vẫn gặp không ít trở ngại.

Từ thực tế này, địa phương mong muốn nhận được sự hỗ trợ của Bộ Công Thương, các cơ quan chức năng và doanh nghiệp nền tảng số để xây dựng mô hình xã thương mại điện tử, mở rộng kênh tiêu thụ sản phẩm cho người dân.

Trong khi đó, tại xã Bình Lư (Lai Châu), khó khăn không chỉ nằm ở việc tìm kiếm thị trường mà còn ở khả năng duy trì nguồn hàng phục vụ hoạt động bán trực tuyến. Ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư cho biết, sau khoảng một năm được TikTok Shop hỗ trợ, địa phương vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì lượng hàng hóa đủ để các nhà bán hàng và nhà sáng tạo nội dung tổ chức livestream thường xuyên.

Ở góc độ người trực tiếp kinh doanh, bà Vũ Thị Bích Hồng, chủ kênh TikTok Shop Cô Ba Hồng, chia sẻ kinh nghiệm kết nối với các cơ quan địa phương để đưa khoai sâm Sìn Hồ đến với người tiêu dùng thông qua nền tảng thương mại điện tử. Theo bà, hoạt động này đã giúp tiêu thụ gần 600 tấn khoai sâm Sìn Hồ, cùng khoảng 100 tấn miến dong Bình Lư.

Tuy nhiên, bà Hồng cũng chia sẻ, điều kiện địa hình đặc thù của Lai Châu và những địa phương tương tự vẫn đặt ra nhiều thách thức đối với hoạt động thương mại điện tử. Từ thực tiễn đó, bà Hồng kiến nghị các chương trình đào tạo cần được triển khai thống nhất; Đồng thời, cần có cơ chế tiếp tục duy trì hoạt động sau khi địa phương được lựa chọn tham gia hoặc công nhận mô hình xã thương mại điện tử.

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ vận hành, chăm sóc hàng hóa, trong đó người nông dân là đối tượng trọng tâm; tháo gỡ những khó khăn về thủ tục, xác định sản phẩm chủ lực và các trụ cột để phát triển thương mại điện tử bền vững.

Hoàn thiện điều kiện vận hành, xây dựng niềm tin trên thị trường số

Không chỉ gặp khó khăn về nguồn hàng và đầu ra, các địa phương đang triển khai mô hình xã thương mại điện tử còn đối mặt với áp lực chi phí và những yêu cầu trong quá trình vận hành trên các nền tảng. Dẫn thực tiễn tại xã Phượng Dực (Hà Nội), ông Lê Văn Bính, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết, địa phương hiện có 458 nhà bán hàng trên các sàn thương mại điện tử và đặt mục tiêu nâng con số này lên 1.000. Để hỗ trợ người dân tham gia kinh doanh số, xã đã huy động các nền tảng và những người có kinh nghiệm bán hàng trực tuyến tham gia tập huấn, hướng dẫn.

Phát triển xã thương mại điện tử: Từ lợi thế địa phương đến hệ sinh thái kinh doanh bền vững - Ảnh: UBND Xã Phượng Dực

Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Bính, việc tăng phí bán hàng trên TikTok Shop và Shopee đang tạo áp lực lớn đối với các hộ kinh doanh nhỏ. Những hộ làm nghề, hộ sản xuất vừa phải trang trải chi phí, vừa phải đáp ứng các yêu cầu vận hành của sàn. Đáng chú ý, chỉ sau một vài lỗi, nhà bán hàng có thể bị ảnh hưởng đến mức xếp hạng 5 sao, tác động trực tiếp đến khả năng bán hàng. Vì vậy, ông đề nghị cơ quan quản lý ngành Công Thương quan tâm tháo gỡ vướng mắc về phí và quy định vận hành trên sàn, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, doanh nghiệp và nhà bán hàng.

Cùng với việc tháo gỡ khó khăn trong vận hành, vấn đề chuẩn hóa sản phẩm và minh bạch nguồn gốc xuất xứ cũng được đặt ra như một yêu cầu quan trọng để phát triển thương mại điện tử bền vững. Ông Nguyễn Đức Lê, Phó trưởng Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, việc triển khai mô hình xã thương mại điện tử cần được thực hiện với chính sách và hoạt động thực thi đồng bộ.

Theo ông Lê, chuẩn hóa sản phẩm, minh bạch nguồn gốc xuất xứ là yêu cầu quan trọng nhằm khắc phục tình trạng suy giảm niềm tin của người tiêu dùng khi mua hàng trên các nền tảng thương mại điện tử. “Có trường hợp người bán giới thiệu sản phẩm, nhận đơn hàng nhưng không giao được hàng. Cũng có trường hợp hàng hóa được giao đến người mua nhưng chất lượng không bảo đảm như cam kết...”, ông Nguyễn Đức Lê chỉ ra.

Từ thực tế này, ông Lê khuyến nghị các xã cần tập trung lựa chọn những sản phẩm phù hợp, có sản lượng ổn định, đạt tiêu chuẩn chất lượng và bảo đảm nguồn cung thường xuyên. Đặc biệt, cần chuẩn hóa quy trình sản xuất, kinh doanh, nhất là đối với nông sản khi đưa vào lưu thông trên thị trường, bảo đảm hàng hóa được sản xuất, kinh doanh chính đáng và phân phối qua các kênh có uy tín.

Bên cạnh đó, các chủ thể tham gia thương mại điện tử phải tuân thủ quy định pháp luật, thực hiện nghĩa vụ xác thực danh tính và nghĩa vụ thuế. Các xã, phường cần chủ động phổ biến những chính sách, quy định mới liên quan đến thương mại điện tử, giúp hoạt động kinh doanh đi vào nền nếp ngay từ đầu.

Một nội dung khác được ông Nguyễn Đức Lê nhấn mạnh là chuyển từ hoạt động kinh doanh đơn lẻ sang xây dựng cộng đồng số. Các địa phương cũng cần chủ động xây dựng điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa để tạo thuận lợi cho giao nhận, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Từ những ý kiến tại hội nghị có thể thấy, phát triển xã thương mại điện tử không đơn thuần là đưa sản phẩm lên môi trường trực tuyến mà cần sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, người dân, doanh nghiệp và các nền tảng số. Việc xác định đúng lợi thế, bảo đảm nguồn hàng, chuẩn hóa sản phẩm, hoàn thiện logistics và tháo gỡ khó khăn trong vận hành sẽ tạo nền tảng để thương mại điện tử phát triển thực chất, bền vững từ cấp xã.