Minh bạch dòng tiền để mở cơ hội vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã vượt 4,1 triệu tỷ đồng, nhưng nhiều đơn vị vẫn khó vay vì chưa chứng minh rõ năng lực tài chính và dòng tiền. Tại Hội nghị “Tài trợ vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên nền tảng số” ngày 11/11 ở Hà Nội, vấn đề được đặt ra là làm thế nào để ngân hàng có đủ thông tin tin cậy, còn doanh nghiệp có thể chứng minh khả năng trả nợ thuận lợi hơn. Chuẩn hóa dữ liệu và đánh giá tín nhiệm độc lập được kỳ vọng góp phần thu hẹp khoảng cách này.

Tín dụng tăng nhưng thông tin doanh nghiệp vẫn là trở ngại

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 14% so với cuối năm 2025. Mức tăng này cao hơn tốc độ tăng tín dụng chung của nền kinh tế là 11,59%.

Ông Nguyễn Ngọc Cảnh – Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - Ảnh: Bảo Loan.

Dư nợ khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 20% tổng dư nợ nền kinh tế và 36% dư nợ đối với doanh nghiệp. Với chương trình tín dụng hướng đến động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa, 20 ngân hàng thương mại đã công bố chương trình, sản phẩm ưu đãi quy mô khoảng 416.000 tỷ đồng, giải ngân 56.700 tỷ đồng.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Ngọc Cảnh nhìn nhận khả năng tiếp cận vốn vẫn còn những khó khăn cần tháo gỡ. Thông tin báo cáo tài chính và dòng tiền của một bộ phận doanh nghiệp chưa đầy đủ, minh bạch; phương án sản xuất, kinh doanh chưa đủ khả thi để chứng minh khả năng trả nợ.

Ở phía ngân hàng, việc áp dụng chuẩn mực quản trị rủi ro đòi hỏi chất lượng thông tin ngày càng cao. Khoản vay không có tài sản bảo đảm càng cần được thẩm định trên cơ sở hiểu rõ tình hình tài chính, lịch sử hoạt động và nguồn trả nợ.

Theo Phó Thống đốc, tháo gỡ trở ngại này cần cả đổi mới từ phía ngân hàng lẫn sự chủ động, minh bạch tài chính của doanh nghiệp. NHNN khuyến khích tổ chức tín dụng đánh giá khách hàng dựa nhiều hơn vào phương án kinh doanh, dòng tiền, lịch sử tín dụng và dữ liệu doanh nghiệp, phù hợp khả năng kiểm soát rủi ro.

Đổi mới thẩm định phải đi cùng an toàn vốn

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh đổi mới phương thức đánh giá trên cơ sở dữ liệu doanh nghiệp không đồng nghĩa hạ thấp điều kiện, tiêu chuẩn cấp tín dụng.

Ngân hàng vẫn phải xem xét khả năng tài chính, tính khả thi của phương án sử dụng vốn, khả năng trả nợ và yêu cầu quản trị rủi ro. Việc khai thác dữ liệu phải hợp pháp, có sự đồng ý của khách hàng, bảo đảm an toàn và bảo mật thông tin.

Để doanh nghiệp có thêm cơ hội vay, việc chuẩn bị hồ sơ cần bắt đầu từ hoạt động quản trị hằng ngày. Phó Thống đốc đề nghị doanh nghiệp ghi nhận đầy đủ giao dịch kinh tế, sử dụng tài khoản thanh toán và các phương thức thanh toán chính thức, cung cấp trung thực thông tin cần thiết cho ngân hàng.

Quản lý tốt dòng tiền và minh bạch tài chính còn giúp doanh nghiệp nâng hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh. Khi dữ liệu được lưu trữ đầy đủ, doanh nghiệp có cơ sở giải trình doanh thu, chi phí và nhu cầu vốn rõ ràng hơn.

Nêu ý kiến tại hội nghị, ông Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết Thống đốc NHNN đã giao Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam xây dựng đề án thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ hoạt động thông tin tín dụng, dựa trên đánh giá khả năng kết nối, khai thác nguồn dữ liệu hợp pháp.

Với chương trình phối hợp giữa Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), HDBank và Thiên Minh Rating, Phó Thống đốc đề nghị các bên triển khai thực chất, thường xuyên đánh giá kết quả, nhận diện vướng mắc để điều chỉnh, hướng tới mô hình có thể nhân rộng.

Thiên Minh Rating hướng tới hồ sơ tín nhiệm dùng nhiều lần

Từ góc độ đánh giá độc lập, đại diện Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Thiên Minh (Thiên Minh Rating) cho rằng khó khăn của doanh nghiệp nhỏ không chỉ là thiếu tài sản thế chấp. Báo cáo tài chính chưa chuẩn hóa, lịch sử tín dụng hạn chế và hồ sơ phân tán cũng làm tăng thời gian, chi phí tiếp cận ngân hàng.

Ông Dương Dũng Triều - Phó Chủ Tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Thiên Minh phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: Bảo Loan.

Đáng chú ý, khi làm việc với tổ chức tài chính khác, doanh nghiệp thường phải cung cấp và chứng minh lại thông tin. Giải pháp được Thiên Minh Rating đưa ra là chuẩn hóa dữ liệu, đánh giá độc lập, tạo hồ sơ có thể sử dụng nhiều lần với các ngân hàng và đối tác.

Nền tảng OmniHub được phát triển theo hướng đó, kết hợp hồ sơ số, công nghệ phân tích dữ liệu và chuyên môn đánh giá tín nhiệm. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ xác thực hồ sơ số kèm mã QR định danh, sau đó lựa chọn đánh giá rủi ro độc lập hoặc xếp hạng tín nhiệm độc lập theo nhu cầu.

Thiên Minh Rating ví hồ sơ này như một “tấm hộ chiếu tín nhiệm”, giúp doanh nghiệp thể hiện năng lực bằng thông tin được chuẩn hóa và có thể kiểm chứng. Với ngân hàng, kết quả đánh giá bổ sung một nguồn tham khảo cho thẩm định, nhận diện rủi ro và thiết kế giải pháp tài trợ.

Đại diện công ty đồng thời khẳng định OmniHub không thay thế hoạt động thẩm định của ngân hàng. Quyết định cấp tín dụng và điều kiện cho vay vẫn thuộc thẩm quyền ngân hàng.

Doanh nghiệp quyết định phạm vi chia sẻ dữ liệu

Bảo vệ dữ liệu là yêu cầu nền tảng được Thiên Minh Rating đặt ra trong vận hành OmniHub. Doanh nghiệp cần được biết thông tin được sử dụng như thế nào, chia sẻ với ai và trong phạm vi nào.

Theo cơ chế công ty giới thiệu, chỉ ngân hàng được doanh nghiệp đồng ý chia sẻ mới có thể xem hồ sơ và kết quả đánh giá tương ứng, trong phạm vi cho phép. Thiên Minh Rating cam kết sử dụng dữ liệu đúng mục đích, đúng phạm vi và tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Trong mô hình hợp tác, VINASME kết nối cộng đồng doanh nghiệp, hỗ trợ chuẩn bị thông tin; Thiên Minh Rating cung cấp nền tảng và đánh giá độc lập; HDBank thẩm định, xem xét cấp tín dụng theo quy định.

Từ yêu cầu của cơ quan quản lý đến giải pháp của đơn vị đánh giá tín nhiệm, chất lượng thông tin là mắt xích chung. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ hội tiếp cận vốn sẽ rõ hơn khi hồ sơ phản ánh được hoạt động thực tế, phương án sử dụng vốn và khả năng trả nợ; với ngân hàng, dữ liệu đáng tin cậy giúp mở rộng đánh giá khách hàng mà vẫn bảo đảm an toàn khoản vay.