Với doanh nghiệp, một quyết định đầu tư thường được tính cho nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, trong khi chi phí đất đai, vốn, thuế, lao động và công nghệ đều phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào chính sách. Bởi vậy, một hệ thống pháp luật ổn định không chỉ là yêu cầu về chất lượng quản trị nhà nước mà còn trở thành một phần của năng lực cạnh tranh của môi trường đầu tư.
![]() |
| Quang cảnh hội thảo khoa học cấp quốc gia "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới". |
Thông điệp này được nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, do Ban Nội chính Trung ương và Bộ Tư pháp phối hợp tổ chức ngày 16/11. Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho rằng hệ thống pháp luật cần được xây dựng theo hướng tinh gọn, đồng bộ, thống nhất, minh bạch, dễ tiếp cận và khả thi, đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư nhưng cũng đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển.
Hội thảo được tổ chức trong quá trình xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, với mục tiêu xác định những định hướng lớn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Một trong những yêu cầu xuyên suốt là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, coi thể chế và pháp luật không chỉ là công cụ kiểm soát mà còn phải mở đường cho nguồn lực, công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.
Doanh nghiệp cần khả năng dự báo hơn là những thay đổi liên tục
Chi phí của một quy định pháp luật đối với doanh nghiệp không chỉ nằm ở phí, lệ phí hoặc thời gian thực hiện thủ tục hành chính. Một phần chi phí lớn hơn nhưng khó nhìn thấy là chi phí của sự bất định.
Khi quy định thay đổi nhanh, chồng chéo hoặc được hiểu khác nhau giữa các cơ quan, doanh nghiệp khó xác định chính xác thời gian hoàn thành dự án, chi phí tuân thủ và mức độ rủi ro pháp lý. Những yếu tố này trực tiếp ảnh hưởng tới quyết định bỏ vốn, lựa chọn địa điểm đầu tư và quy mô dự án.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhìn nhận hệ thống pháp luật vẫn còn những hạn chế như quy định mâu thuẫn, chồng chéo, có lĩnh vực chưa theo kịp thực tiễn và chưa mở đường cho những động lực tăng trưởng mới; đánh giá tác động chính sách còn có mặt chưa đầy đủ, trong khi tổ chức thi hành pháp luật vẫn là một khâu yếu.
![]() |
| Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc hội thảo. |
Đây cũng là vấn đề Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra trước đó. Nghị quyết yêu cầu các quy định của luật phải ổn định, đơn giản, dễ thực hiện, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; đồng thời xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn và có chi phí tuân thủ thấp.
Mục tiêu cụ thể được xác định khá rõ: đến năm 2028 hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư, kinh doanh, góp phần đưa môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
Nếu nhìn từ phía doanh nghiệp, mục tiêu này không đơn giản là giảm số lượng thủ tục. Một môi trường đầu tư cạnh tranh còn phụ thuộc vào khả năng dự báo chính sách, bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và khả năng giải quyết tranh chấp một cách minh bạch.
| "Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật - đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu pháp luật phải thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, mở đường cho đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực phát triển". Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu |
Thực thi nhất quán quan trọng không kém chất lượng văn bản
Một quy định được thiết kế tốt nhưng được thực hiện khác nhau giữa các địa phương hoặc cơ quan vẫn có thể tạo ra rủi ro lớn cho doanh nghiệp.
Đây là lý do Hội thảo ngày 16/11 đặt vấn đề chuyển trọng tâm từ riêng hoạt động xây dựng văn bản sang quản trị toàn bộ quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
Phát biểu kết luận, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí nhấn mạnh việc giải quyết tranh chấp thỏa đáng có ý nghĩa trực tiếp đối với niềm tin của người dân, doanh nghiệp và xã hội vào hệ thống pháp luật. Ông cũng đề nghị gắn trách nhiệm thực thi với trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường kiểm soát quyền lực và ngăn ngừa lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ tác động tới quá trình xây dựng pháp luật.
Điều này cho thấy chất lượng của môi trường pháp lý không thể chỉ được đánh giá bằng số luật, nghị định hay thông tư được ban hành. Doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn tới việc một quy định sau khi có hiệu lực được áp dụng như thế nào trong thực tế.
Cùng một hồ sơ đầu tư, cùng một quy định nhưng nếu được diễn giải khác nhau giữa các địa phương, doanh nghiệp sẽ phải dành thêm thời gian cho tư vấn pháp lý, điều chỉnh kế hoạch tài chính hoặc trì hoãn giải ngân. Khi đó, chi phí thực thi có thể lớn hơn nhiều so với chi phí thủ tục được ghi nhận chính thức.
Bởi vậy, yêu cầu “lấy hiệu quả thực thi làm thước đo” được đặt ra tại Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt với cộng đồng doanh nghiệp. Pháp luật chỉ thực sự tạo ra lợi thế cạnh tranh khi doanh nghiệp có thể dự đoán tương đối chính xác điều gì sẽ xảy ra sau khi bỏ vốn.
Luật phải mở đường cho những lĩnh vực mới
Một thách thức khác là giữ được sự ổn định của hệ thống pháp luật nhưng không để quy định trở nên chậm hơn công nghệ và mô hình kinh doanh.
![]() |
| Đồng chí Lê Minh Trí - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương - phát biểu kết luận hội thảo. |
Trí tuệ nhân tạo, tài sản số, dữ liệu, kinh tế xanh, công nghệ tài chính hay mô hình kinh doanh nền tảng đều phát triển với tốc độ nhanh hơn chu kỳ xây dựng pháp luật truyền thống. Nếu phản ứng quá chậm, khoảng trống pháp lý có thể kìm hãm đầu tư; nhưng nếu thay đổi quy định liên tục, doanh nghiệp lại khó xây dựng chiến lược dài hạn.
Vì vậy, một trong ba khâu đột phá được thảo luận tại Hội thảo là đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng chủ động dẫn dắt, kiến tạo phát triển, đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong xây dựng cũng như theo dõi việc thực thi chính sách.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị xác định rõ những lĩnh vực mà pháp luật cần đi trước để mở đường, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp nhận công nghệ, nâng năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Nghị quyết 66-NQ/TW cũng đặt yêu cầu từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, chuyển sang cách tiếp cận vừa bảo đảm quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo và giải phóng nguồn lực phát triển.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt đối với những ngành mới, bởi doanh nghiệp cần một khoảng không pháp lý đủ rộng để thử nghiệm công nghệ nhưng đồng thời phải biết rõ những giới hạn về an toàn, trách nhiệm và quyền của các bên.
Pháp luật trở thành một phần của quyết định đầu tư
Trong cạnh tranh thu hút vốn, doanh nghiệp không chỉ so sánh mức thuế, giá đất hay chi phí lao động giữa các quốc gia. Mức độ ổn định của chính sách, khả năng bảo vệ tài sản, hiệu quả giải quyết tranh chấp và chi phí tuân thủ ngày càng có trọng lượng lớn hơn trong quyết định đầu tư.
Nghị quyết 66 xác định mục tiêu đến năm 2030 xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi và tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán; xa hơn tới năm 2045 hướng tới hệ thống pháp luật hiện đại, tiệm cận chuẩn mực và thông lệ quốc tế tiên tiến.
Tại Hội thảo ngày 16/11, yêu cầu này tiếp tục được cụ thể hóa bằng ba hướng lớn: đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; nâng cao năng lực tổ chức thi hành; và phát triển đội ngũ cán bộ pháp luật có chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia số.
Điều đáng chú ý là thành công của chiến lược sẽ không chỉ được đo bằng số lượng văn bản được sửa đổi. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị các mục tiêu phải có khả năng đo lường, có lộ trình, cơ quan chịu trách nhiệm và lấy những chuyển biến thực chất trong đời sống kinh tế - xã hội làm thước đo.
Với doanh nghiệp, thước đo cuối cùng cũng rất cụ thể: một dự án có thể được triển khai nhanh hơn hay không, quyền tài sản có được bảo vệ rõ hơn hay không, tranh chấp có được giải quyết nhất quán hơn hay không và chi phí tuân thủ có thực sự giảm.
Khi những câu hỏi này được trả lời bằng kết quả thực tế, pháp luật ổn định sẽ không còn chỉ là một yêu cầu của quản trị nhà nước. Nó trở thành một loại hạ tầng mềm của nền kinh tế – thứ giúp doanh nghiệp tính được đường dài, giúp nhà đầu tư định lượng rủi ro và cuối cùng góp phần quyết định dòng vốn sẽ được đặt ở đâu.