Đưa thương mại điện tử về xã: Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến phát triển bền vững

Thông tin tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số” mới đây, đại diện Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) và TikTok Shop đã chia sẻ những kết quả triển khai, chỉ ra các điểm nghẽn và đề xuất giải pháp phát triển mô hình xã thương mại điện tử theo hướng thực chất, bền vững. Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp nền tảng, các ý kiến đều nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ hỗ trợ đưa sản phẩm lên môi trường trực tuyến sang xây dựng năng lực kinh doanh số lâu dài cho người dân, hộ kinh doanh và các chủ thể sản xuất tại địa phương.

Hoàn thiện chính sách, tháo gỡ điểm nghẽn trong phát triển thương mại điện tử

Chia sẻ tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) cho biết, Luật Thương mại điện tử và Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động thương mại điện tử. Cùng với đó, Quyết định số 1568/QĐ-BCT của Bộ Công Thương phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 xác định các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển trong giai đoạn mới, hướng tới thương mại điện tử bền vững, thu hẹp khoảng cách vùng miền.

Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) chia sẻ giải pháp thúc đẩy thương mại điện tử về xã.

Trên cơ sở này, Cục Thương mại điện tử tập trung triển khai ba nhóm giải pháp trọng tâm: Hướng dẫn thực thi chính sách, nâng cao năng lực quản lý và khai thác dữ liệu; phát triển ngành hàng chủ lực, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng Việt Nam trong nước và xuyên biên giới; kết nối nguồn lực trong hệ sinh thái, đào tạo và nâng cao kỹ năng tự kinh doanh trực tuyến. Đáng chú ý, trong giai đoạn thí điểm, Cục đang chia sẻ dữ liệu thương mại điện tử cho 34 tỉnh, thành phố, phục vụ công tác quản lý của Sở Công Thương và hỗ trợ chính quyền cấp xã triển khai hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế.

Song song với đó, các chương trình liên kết vùng được đẩy mạnh nhằm quảng bá, tiêu thụ nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương. Tại Đồng Tháp, khoảng 1.000 sản phẩm OCOP trong vùng được tiêu thụ qua thương mại điện tử, ghi nhận gần 5 triệu lượt tiếp cận trong ba ngày tổ chức sự kiện. Riêng mặt hàng dứa tiêu thụ hơn 3,5 tấn trong 90 phút bán hàng trực tuyến.

Trong năm 2026, thông qua các chương trình phát triển thương mại điện tử theo vùng, Cục đã thúc đẩy ký kết hợp tác giữa gần 20 Sở Công Thương với các doanh nghiệp công nghệ số, dịch vụ thương mại điện tử và tổ chức tài chính. Các bên phối hợp tổ chức hơn 40 chương trình, lớp tập huấn, hỗ trợ gần 1.000 nhà bán hàng thực hành bán hàng trên nền tảng số. Gần 100 phiên livestream có sự tham gia của Cục Thương mại điện tử cũng được tổ chức, góp phần tăng thêm hơn 8.500 đơn hàng.

Tuy nhiên, từ góc độ doanh nghiệp nền tảng, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop cho rằng, quá trình đưa thương mại điện tử về địa phương vẫn tồn tại những hạn chế cần tháo gỡ.

Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop đã chia sẻ về mô hình xã, phường thương mại điện tử.

Theo đại diện TikTok Shop, hoạt động đào tạo tại nhiều nơi còn rời rạc, thiếu cơ hội thực hành và hỗ trợ sau tập huấn. Các hộ kinh doanh hoạt động riêng lẻ, thiếu lực lượng hỗ trợ tại chỗ, trong khi sản phẩm chưa được chuẩn hóa đầy đủ về thông tin, hình ảnh, nguồn gốc và khả năng duy trì nguồn cung. Bên cạnh đó, logistics, dịch vụ lấy hàng, đóng gói và xử lý đơn chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện từng địa bàn. Việc đánh giá hiệu quả chương trình còn thiên về kết quả ngắn hạn, chưa chú trọng đúng mức khả năng tự vận hành và tăng trưởng của người bán sau đào tạo.

Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phát triển thương mại điện tử cấp xã theo hướng xây dựng hệ sinh thái kinh doanh số, thay vì chỉ tập trung đưa sản phẩm lên sàn hoặc tổ chức các phiên livestream bán hàng mang tính thời điểm.

Lựa chọn điển hình, kết nối nguồn lực và nhân rộng mô hình thành công

Từ thực tiễn triển khai, bà Nguyễn Thị Minh Huyền nhấn mạnh, để hình thành những mô hình thương mại điện tử cấp xã nổi bật, trước hết cần có sự chủ động của địa phương. Phát triển thương mại điện tử không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường để đưa lên môi trường trực tuyến, mà còn phải giúp người dân có kỹ năng tự kinh doanh và khai thác hiệu quả cơ hội từ kinh tế số.

Theo định hướng của Cục Thương mại điện tử, quá trình xây dựng mô hình tập trung vào ba nội dung xuyên suốt: “Lựa chọn điển hình - Kết nối nguồn lực - Lan tỏa mô hình thành công”. Trong đó, các địa phương được khuyến khích lựa chọn những xã có sự quan tâm, chủ động và quyết tâm cao, tập trung nguồn lực xây dựng mô hình tiêu biểu, tạo kết quả thực chất để làm cơ sở nhân rộng. Chính quyền cấp xã giữ vai trò nòng cốt trong lựa chọn sản phẩm, huy động người bán và tổ chức thực hiện. Các nền tảng thương mại điện tử hỗ trợ đào tạo, quảng bá, phát triển thị trường; các đơn vị dịch vụ hỗ trợ thanh toán, vận chuyển và vận hành kinh doanh.

Đưa thương mại điện tử về xã: Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến phát triển bền vững

Cùng quan điểm, bà Trần Thị Tân cho biết, TikTok Shop xây dựng mô hình xã, phường thương mại điện tử dựa trên năm trụ cột, gồm chính quyền địa phương; doanh nghiệp, hộ kinh doanh và chủ thể sản xuất; cộng đồng nhà bán hàng; nhà sáng tạo nội dung bản địa; nền tảng thương mại điện tử cùng các đối tác trong hệ sinh thái.

Theo đó, chính quyền địa phương đóng vai trò dẫn dắt, kết nối nguồn lực; người dân và doanh nghiệp trực tiếp tổ chức kinh doanh; cộng đồng nhà bán hàng chia sẻ kinh nghiệm; nhà sáng tạo nội dung quảng bá sản phẩm, văn hóa bản địa; nền tảng và các đối tác hỗ trợ đào tạo, truyền thông và vận hành. Từ tháng 1/2026, TikTok Shop phối hợp với Cục Thương mại điện tử triển khai thí điểm mô hình tại ba địa phương gồm Bình Lư (Lai Châu), Phượng Dực (Hà Nội) và Chợ Lách (Vĩnh Long).

Theo số liệu TikTok Shop công bố tính đến ngày 31/10/2026, tại Bình Lư, chương trình đã đào tạo 20 nhà bán hàng và nhà tiếp thị liên kết, trong đó 40% có khả năng kinh doanh độc lập và ghi nhận tăng trưởng. Tại Phượng Dực, chương trình “Phượng Dực vươn mình” triển khai từ tháng 6/2026, đào tạo 80 nhà bán hàng và nhà tiếp thị liên kết, với hơn 50% có khả năng kinh doanh độc lập và tăng trưởng. Trong khi đó, chương trình “Chợ Lách vươn mình” triển khai từ tháng 8/2026 đã đào tạo 66 nhà bán hàng và nhà tiếp thị liên kết, tỷ lệ có khả năng kinh doanh độc lập và tăng trưởng đạt hơn 75%.

Điểm đáng chú ý là các mô hình không chỉ hướng tới gia tăng số lượng nhà bán hàng mà còn chú trọng xây dựng tài sản số cho địa phương, hình thành lực lượng hỗ trợ tại chỗ, đào tạo cán bộ, số hóa sản phẩm và phát triển hoạt động bán hàng qua video, livestream. Để tiếp tục hỗ trợ người bán, TikTok Shop cho biết, trong sáu tháng cuối năm 2026, các nhà bán hàng mới tại địa phương triển khai mô hình có cơ hội tiếp cận gói hỗ trợ trị giá lên đến 230 triệu đồng/đơn vị, bao gồm các chính sách miễn phí, tín dụng quảng cáo, voucher và chiến dịch thúc đẩy tiêu thụ. Từ kết quả bước đầu, một số địa phương như Than Uyên (Lai Châu), Bát Tràng và Thư Lâm (Hà Nội) được đề cập trong lộ trình nghiên cứu nhân rộng mô hình.