Bản án 18 năm tù và đường đi của hơn 79 tỷ đồng Quỹ Bình ổn giá

Phán quyết đối với người đứng đầu Tập đoàn Thiên Minh Đức cho thấy mức độ nghiêm trọng của những sai phạm kéo dài trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, từ bán hàng không xuất hóa đơn đến lập hóa đơn khống và chiếm đoạt tiền Quỹ Bình ổn giá. Đằng sau mức án 18 năm tù dành cho bà Chu Thị Thành là vụ án có nhiều mắt xích, liên quan cả doanh nghiệp đầu mối, đơn vị kinh doanh xăng dầu và các cá nhân tham gia giao dịch hóa đơn.

Cựu Chủ tịch Tập đoàn Thiên Minh Đức Chu Thị Thành bị tuyên 18 năm tù

Theo phán quyết của Hội đồng xét xử (HĐXX), bị cáo Chu Thị Thành - cựu Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức (Thiên Minh Đức) - bị tuyên 15 năm tù về tội "Tham ô tài sản" và 3 năm tù về tội "Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước". Tổng hợp hình phạt, bị cáo phải chấp hành 18 năm tù. Ngoài ra, bị cáo Thành còn bị phạt bổ sung 250 triệu đồng.

Bị cáo Chu Thị Thành - cựu Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức (người thứ hai bên phải sang) bị dẫn giải tới phiên xét xử.

Trong nhóm lãnh đạo và nhân sự chủ chốt của Thiên Minh Đức cùng bị xét xử về hai tội danh trên, cựu Kế toán trưởng Nguyễn Thị Bích Liên lĩnh 10 năm 6 tháng tù; cựu Phó Tổng Giám đốc Mai Anh Tuyên nhận 9 năm 6 tháng tù; cựu Phó Tổng Giám đốc Lê Thanh An nhận 8 năm 6 tháng tù. Chu Đức Mạnh - cựu Trưởng phòng Kinh doanh - bị tuyên 7 năm 3 tháng tù.

Đáng chú ý, bị cáo Hà Ngọc Vinh - cựu nhân viên Công ty Cổ phần Xăng dầu Dầu khí Vũng Áng (PVOIL Vũng Áng) - bị tuyên tù chung thân về tội "Tham ô tài sản". Cao Bảo Ngọc - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Tổng hợp xăng dầu Việt Trung - nhận mức án 11 năm tù về hai tội "Tham ô tài sản" và "Trốn thuế".

Các bị cáo còn lại bị tuyên phạt tù có thời hạn, án treo hoặc phạt tiền tùy theo hành vi và mức độ vi phạm. Trong đó, một số cá nhân bị xử lý về tội "Trốn thuế" với mức phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng.

Hơn 107 triệu lít xăng dầu được bán không xuất hóa đơn

Theo nội dung vụ án được công bố tại phiên tòa, trong giai đoạn 2020–2022, bị cáo Chu Thị Thành đã chỉ đạo cấp dưới bán hơn 107 triệu lít xăng dầu, trị giá trên 1.300 tỷ đồng, nhưng không xuất hóa đơn cho khách hàng.

Thời điểm này, hoạt động kinh doanh chịu tác động của dịch COVID-19, giá xăng dầu thế giới giảm mạnh, doanh nghiệp gặp áp lực tiêu thụ hàng tồn kho và thanh toán các hợp đồng nhập khẩu. Tại phiên tòa, bị cáo Thành thừa nhận đã chỉ đạo cấp dưới bán hàng không xuất hóa đơn, song cho rằng mục đích ban đầu là giải phóng hàng tồn kho, thu hồi vốn để duy trì hoạt động kinh doanh.

Theo cáo trạng, tiền bán hàng được thu bằng tiền mặt hoặc chuyển vào tài khoản cá nhân của nhân viên kế toán, sau đó đưa về quỹ công ty. Cách thức này khiến Thiên Minh Đức không trích lập hơn 67 tỷ đồng vào Quỹ Bình ổn giá xăng dầu theo quy định.

Để xử lý lượng xăng dầu đã bán nhưng vẫn được ghi nhận tồn kho trên sổ sách, bị cáo Thành tiếp tục chỉ đạo cấp dưới tìm doanh nghiệp mua hóa đơn khống. Cơ quan truy tố xác định Thiên Minh Đức đã xuất khống 153 hóa đơn giá trị gia tăng cho 21 công ty, tương ứng hơn 72 triệu lít xăng dầu, trị giá gần 842 tỷ đồng, qua đó thu lợi bất chính hơn 20,6 tỷ đồng.

Tổng số tiền Quỹ Bình ổn giá xăng dầu bị chiếm đoạt trong vụ án được xác định là hơn 79 tỷ đồng. Ngoài khoản tiền này, bị cáo Thành còn bị xác định trục lợi hơn 20 tỷ đồng từ việc mua bán hóa đơn khống.

Tại phần tranh luận, luật sư bào chữa cho bị cáo Thành đưa ra lập luận doanh nghiệp phải bán xăng dầu không hóa đơn để tránh nguy cơ bị đối tác phạt do không thực hiện đúng hợp đồng nhập khẩu; tiền thu được dùng để trả nợ ngân hàng và quay vòng kinh doanh. Tuy nhiên, đại diện Viện Kiểm sát không chấp nhận quan điểm cho rằng hành vi được thực hiện trong tình thế cấp thiết, nhấn mạnh khó khăn do dịch bệnh là tình trạng chung và không thể được sử dụng làm lý do để vi phạm pháp luật.

Quỹ Bình ổn giá xăng dầu bị xâm phạm

Trong phần nhận định, HĐXX đánh giá vụ án có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, diễn ra trong thời gian dài, với nhiều hành vi phạm tội độc lập nhưng có mối liên hệ chặt chẽ, nhằm trục lợi bất chính và gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản Nhà nước.

Theo HĐXX, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là công cụ tài chính quốc gia, được hình thành từ đóng góp của người tiêu dùng nhằm phục vụ chính sách điều tiết kinh tế vĩ mô và bảo đảm an ninh năng lượng. Việc lợi dụng quyền hạn được giao để chiếm đoạt tiền từ quỹ không chỉ xâm phạm tài sản Nhà nước mà còn làm suy giảm uy tín của doanh nghiệp đầu mối, ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả thực hiện chính sách công.

Một nhánh khác của vụ án liên quan đến Hà Ngọc Vinh tại PVOIL Vũng Áng. Theo cáo trạng, trong gần 9 năm, bị cáo này đã 187 lần bán xăng dầu không xuất hóa đơn, với tổng lượng hàng hơn 5 triệu lít, trị giá hơn 94 tỷ đồng. Để che giấu hành vi, Vinh không cập nhật đầy đủ chứng từ lên phần mềm quản lý, đồng thời sửa số liệu xuất hàng và làm giả biên bản giao nhận để cân đối lượng hàng tồn kho.

Cơ quan truy tố xác định từ số xăng dầu bị chiếm đoạt, Cao Bảo Ngọc hưởng chênh lệch hơn 4,6 tỷ đồng, còn hơn 89 tỷ đồng được chuyển cho Vinh. Tại phiên tòa, bị cáo khai đã sử dụng số tiền chiếm đoạt để đánh bạc trực tuyến và thua hết.

Trong quá trình điều tra, bị cáo Chu Thị Thành đã nộp hơn 99 tỷ đồng để khắc phục hậu quả. Tổng số tiền bị cáo Thành và các bị cáo khác nộp khắc phục liên quan đến sai phạm tại Thiên Minh Đức là hơn 100 tỷ đồng. Đây là một trong những tình tiết được xem xét trong quá trình lượng hình.

Vụ án không chỉ đặt ra trách nhiệm hình sự đối với những cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội, mà còn cho thấy rủi ro lớn khi cơ chế quản trị, kiểm soát dòng tiền, hóa đơn và hàng tồn kho tại doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu bị buông lỏng hoặc bị lợi dụng. Đặc biệt, với Quỹ Bình ổn giá xăng dầu – nguồn lực phục vụ mục tiêu điều tiết thị trường – tính minh bạch trong quản lý và sử dụng tiền quỹ có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền lợi người tiêu dùng và hiệu quả điều hành chính sách.