Mất khả năng lao động vĩnh viễn, khoản vay ngân hàng có được xóa?

Một tai nạn nghiêm trọng có thể khiến người vay ngân hàng mất hoàn toàn khả năng tạo thu nhập, trong khi khoản nợ gốc, lãi và nghĩa vụ thế chấp vẫn còn. Khi đó, câu hỏi không chỉ là có phải tiếp tục trả nợ hay không, mà còn là người vay có thể đề nghị ngân hàng hỗ trợ như thế nào và tài sản bảo đảm có nguy cơ bị xử lý ra sao.

Theo quy định hiện hành, mất khả năng lao động vĩnh viễn không phải căn cứ đương nhiên làm chấm dứt nghĩa vụ trả nợ. Tuy nhiên, người vay có thể chủ động đề nghị ngân hàng xem xét phương án phù hợp với hoàn cảnh thực tế; đồng thời kiểm tra hợp đồng bảo hiểm để xác định khả năng được chi trả.

Mất khả năng lao động không đồng nghĩa được miễn nợ

Theo Điều 372 Bộ luật Dân sự năm 2015, nghĩa vụ dân sự chấm dứt trong những trường hợp như đã hoàn thành, các bên thỏa thuận chấm dứt, bên có quyền miễn thực hiện nghĩa vụ hoặc những trường hợp khác do luật quy định.

Mất khả năng lao động vĩnh viễn không đồng nghĩa với việc người vay được miễn nghĩa vụ trả nợ ngân hàng. Việc hỗ trợ xử lý khoản vay, miễn, giảm lãi và phí hoặc chi trả bảo hiểm (nếu có) sẽ được xem xét trên cơ sở quy định pháp luật, thỏa thuận trong hợp đồng và điều kiện cụ thể của từng trường hợp - Ảnh minh họa.

Đối chiếu với quy định này, việc người vay gặp tai nạn, bị thương tật hoặc mất khả năng lao động vĩnh viễn không nằm trong nhóm căn cứ đương nhiên chấm dứt nghĩa vụ trả nợ. Vì vậy, dù không còn thu nhập như trước, người vay vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán nợ gốc và lãi theo hợp đồng tín dụng, trừ khi có thỏa thuận hoặc căn cứ pháp luật khác.

Đáng chú ý, cần phân biệt mất khả năng lao động với mất năng lực hành vi dân sự. Đây là hai khái niệm pháp lý khác nhau. Mất khả năng lao động phản ánh tình trạng sức khỏe và khả năng làm việc của một người; trong khi mất năng lực hành vi dân sự phải được xác định theo điều kiện và thủ tục tại Điều 22 Bộ luật Dân sự. Do đó, không thể chỉ dựa vào kết luận giám định thương tật hoặc mất khả năng lao động để cho rằng người vay không còn nghĩa vụ với ngân hàng.

Một điểm khác cũng cần lưu ý là quy định về sự kiện bất khả kháng tại khoản 2 Điều 351 Bộ luật Dân sự. Theo đó, bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng có thể được miễn trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật quy định khác.

Tuy nhiên, quy định này chủ yếu liên quan đến trách nhiệm phát sinh do vi phạm nghĩa vụ, không đồng nghĩa với việc khoản nợ gốc tự động bị xóa. Người vay không thể mặc nhiên viện dẫn tai nạn hoặc tình trạng mất khả năng lao động để chấm dứt nghĩa vụ thanh toán khoản vay.

Ngân hàng có thể cơ cấu thời hạn trả nợ

Khi không còn khả năng thanh toán đúng kỳ hạn, người vay nên chủ động thông báo cho ngân hàng và đề nghị xem xét cơ cấu lại thời hạn trả nợ.

Theo Điều 19 Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng xem xét quyết định cơ cấu lại thời hạn trả nợ trên cơ sở đề nghị của khách hàng, khả năng tài chính của tổ chức tín dụng và kết quả đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng.

Quy định này cho phép xem xét hai phương án. Thứ nhất, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ khi khách hàng chưa thể thanh toán đúng lịch cũ nhưng được đánh giá có khả năng trả đầy đủ nợ gốc và lãi theo kỳ hạn mới. Thứ hai, gia hạn nợ khi khách hàng không thể trả hết khoản vay đúng thời hạn ban đầu nhưng có khả năng thanh toán đầy đủ trong một khoảng thời gian tiếp theo.

Như vậy, việc cơ cấu nợ không chỉ dựa vào hoàn cảnh khó khăn mà còn phụ thuộc vào khả năng trả nợ sau khi điều chỉnh. Với người mất khả năng lao động vĩnh viễn, nếu không còn nguồn thu nhập hoặc nguồn trả nợ khả thi, ngân hàng có thể không chấp thuận phương án cơ cấu theo các điều kiện này.

Bên cạnh đó, khoản 4 Điều 21 Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định tổ chức tín dụng có quyền quyết định miễn, giảm lãi tiền vay và phí cho khách hàng theo quy định nội bộ. Đây là cơ sở để người vay đề nghị ngân hàng xem xét hỗ trợ giảm áp lực tài chính.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: quy định này trao quyền cho ngân hàng quyết định miễn, giảm lãi và phí, không đặt ra nghĩa vụ bắt buộc ngân hàng phải xóa nợ gốc hoặc miễn toàn bộ khoản vay khi khách hàng mất khả năng lao động.

Thông tư 29/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 15/8/2026, tiếp tục sửa đổi, bổ sung một số quy định của Thông tư 39 về hoạt động cho vay. Khi đề nghị hỗ trợ, người vay cần căn cứ quy định hiện hành và thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng tín dụng đã ký.

Bảo hiểm có thể là phương án xử lý dư nợ

Một hướng khác người vay cần kiểm tra là quyền lợi bảo hiểm đi kèm khoản vay hoặc hợp đồng bảo hiểm cá nhân đã tham gia trước đó.

Tài sản bảo đảm có thể bị xử lý khi đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ; hoặc khi bên có nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ trước thời hạn do vi phạm theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật.

Một số sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm khoản vay hoặc bảo hiểm sức khỏe có điều khoản chi trả khi người được bảo hiểm bị thương tật toàn bộ và vĩnh viễn, mất khả năng lao động theo tiêu chí xác định trong hợp đồng.

Theo Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, hợp đồng bảo hiểm là sự thỏa thuận giữa bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm theo thỏa thuận. Điều 17 của luật quy định các nội dung cơ bản của hợp đồng bảo hiểm, trong đó có quyền lợi bảo hiểm, điều kiện bảo hiểm và điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm.

Vì vậy, không phải mọi trường hợp mất khả năng lao động vĩnh viễn đều được doanh nghiệp bảo hiểm chi trả. Người vay phải kiểm tra chính xác định nghĩa thương tật toàn bộ và vĩnh viễn, tỷ lệ suy giảm khả năng lao động, thời gian chờ, điều khoản loại trừ và các điều kiện khác trong hợp đồng.

Nếu sự kiện xảy ra thuộc phạm vi bảo hiểm và đáp ứng đầy đủ điều kiện, doanh nghiệp bảo hiểm có thể chi trả theo mức quyền lợi đã thỏa thuận. Khoản tiền này có thể được sử dụng để thanh toán dư nợ theo cơ chế của sản phẩm bảo hiểm, nhưng không mặc nhiên bằng toàn bộ số tiền còn nợ ngân hàng.

Cũng cần phân biệt bảo hiểm khoản vay với bảo hiểm tài sản thế chấp. Trường hợp tài sản thế chấp được bảo hiểm, khoản 4 Điều 318 Bộ luật Dân sự quy định việc chi trả tiền bảo hiểm cho bên nhận thế chấp trong trường hợp ngân hàng đã thông báo cho tổ chức bảo hiểm về tình trạng tài sản đang được dùng làm tài sản bảo đảm. Đây là cơ chế bảo vệ tài sản thế chấp, không đồng nghĩa với bảo hiểm thương tật hoặc mất khả năng lao động của người vay.

Không trả được nợ, tài sản thế chấp có thể bị xử lý

Với khoản vay có tài sản bảo đảm, người vay cũng cần quan tâm đến nguy cơ ngân hàng xử lý tài sản thế chấp nếu nghĩa vụ thanh toán không được thực hiện.

Theo Điều 299 Bộ luật Dân sự năm 2015, tài sản bảo đảm có thể bị xử lý khi đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ; hoặc khi bên có nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ trước thời hạn do vi phạm theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật.

Điều 317 Bộ luật này xác định thế chấp tài sản là việc một bên dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên nhận thế chấp. Khi phát sinh căn cứ xử lý, việc xử lý tài sản được thực hiện theo thỏa thuận và quy định pháp luật.

Đáng lưu ý, khoản 2 Điều 21 Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định, nếu khách hàng không trả được nợ đến hạn, tổ chức tín dụng có quyền áp dụng các biện pháp thu hồi nợ theo thỏa thuận cho vay, hợp đồng bảo đảm và pháp luật liên quan. Nếu xử lý tài sản bảo đảm nhưng vẫn không đủ thanh toán nghĩa vụ, khách hàng tiếp tục phải trả phần nợ gốc và lãi còn thiếu.

Do đó, người vay không nên chờ đến khi khoản vay chuyển quá hạn hoặc ngân hàng tiến hành xử lý tài sản mới tìm cách giải quyết. Việc chủ động làm việc sớm có thể giúp hai bên tìm được phương án phù hợp hơn với tình hình tài chính thực tế.

Trong trường hợp mất khả năng lao động vĩnh viễn, người vay nên gửi đề nghị bằng văn bản đến ngân hàng, kèm hồ sơ y tế, kết luận giám định y khoa, giấy tờ chứng minh tình trạng thu nhập và đề xuất phương án thanh toán phù hợp. Nếu có bảo hiểm, cần đồng thời liên hệ doanh nghiệp bảo hiểm để xác định quyền lợi và thời hạn yêu cầu chi trả.

Tóm lại, mất khả năng lao động vĩnh viễn không làm khoản vay ngân hàng tự động được xóa. Người vay vẫn có nghĩa vụ trả nợ, nhưng có thể đề nghị cơ cấu thời hạn thanh toán, xin miễn giảm lãi và phí hoặc yêu cầu bảo hiểm thực hiện trách nhiệm chi trả nếu đáp ứng điều kiện hợp đồng. Việc xử lý khoản vay cần được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận, quy định pháp luật và hồ sơ cụ thể của từng trường hợp.