Bài 21: Doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển ESG thành lợi thế cạnh tranh

Diễn đàn kinh tế mùa thu năm 2026 đang diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, các nội dung về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) thu hút sự quan tâm của nhà quản lý, các chuyên gia, và doanh nghiệp. Trong đó nổi bật với phiên chuyên đề “ESG: Chiến lược cạnh tranh cho Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa” được các chuyên gia tập trung phân tích cách doanh nghiệp chuyển yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị thành lợi thế kinh doanh, mở rộng thị trường và tiếp cận nguồn vốn xanh.

Kết nối chuyên gia, tổ chức hỗ trợ và doanh nghiệp giúp cụ thể hóa giải pháp thực hành ESG. Ảnh: Châu Anh

ESG mở lối cạnh tranh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tại Diễn đàn kinh tế mùa thu năm 2026 đang diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, chủ đề “ESG: Chiến lược cạnh tranh cho Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa” nhận được sự quan tâm bởi chạm đến bài toán thiết thực của cộng đồng doanh nghiệp. Đó là làm sao đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững mà không tạo thêm gánh nặng chi phí vượt quá khả năng tài chính.

ESG đang trở thành yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng, huy động vốn và mở rộng thị trường của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với những đơn vị có nguồn lực hạn chế, bài toán không nằm ở việc chạy theo bộ tiêu chuẩn quốc tế, mà là chọn đúng việc cần làm và chứng minh được hiệu quả.

Các tham luận tại diễn đàn tập trung vào ba vấn đề: trách nhiệm xã hội, vận dụng tiêu chuẩn quốc tế và biến ESG thành lợi thế kinh doanh. Đây là những nội dung thiết thực khi yêu cầu minh bạch về môi trường, điều kiện lao động và quản trị ngày càng được chú trọng.

Nhiều doanh nghiệp vẫn xem ESG là khoản chi phí dành cho các tập đoàn lớn. Cách nhìn này có thể khiến họ bỏ lỡ cơ hội tiếp cận khách hàng quốc tế, nguồn vốn xanh và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có chất lượng. Tuy nhiên, áp dụng ESG không đồng nghĩa phải đầu tư đồng loạt ngay từ đầu.

Tiến sĩ Hari Ramalu Ragavan, chuyên gia tư vấn chính tại AKAR ASIA Consulting: Doanh nghiệp có thể tiếp cận các khung tiêu chuẩn như GRI và TCFD. Ảnh: BTC

Chọn tiêu chuẩn phù hợp, tránh tăng gánh nặng chi phí

Theo Tiến sĩ Hari Ramalu Ragavan, chuyên gia tư vấn chính tại AKAR ASIA Consulting, doanh nghiệp có thể tiếp cận các khung tiêu chuẩn như GRI và TCFD, sau đó lựa chọn nội dung phù hợp với quy mô và hoạt động thực tế. Điều quan trọng là đưa tiêu chí vào quy trình vận hành, quản trị rủi ro và hoạch định kinh doanh, thay vì lập báo cáo chỉ để đáp ứng yêu cầu hình thức. Với doanh nghiệp nhỏ, kiểm soát điện năng, nguyên liệu, chất thải và điều kiện làm việc có thể là những bước khởi đầu cụ thể.

Chẳng hạn, một cơ sở sản xuất có thể bắt đầu bằng việc theo dõi mức tiêu thụ điện trên mỗi đơn vị sản phẩm. Khi xác định được khâu gây lãng phí, doanh nghiệp mới có cơ sở lựa chọn giải pháp tiết kiệm và tính toán thời gian hoàn vốn. ESG khi ấy gắn trực tiếp với chi phí sản xuất.

Tài chính, công nghệ và quản trị phải cùng chuyển động

Các định chế tài chính có thể hỗ trợ doanh nghiệp thông qua tín dụng xanh và những chương trình tài trợ phù hợp. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn còn phụ thuộc vào điều kiện từng chương trình, hồ sơ chứng minh và năng lực đáp ứng yêu cầu của bên cho vay.

Doanh nghiệp cần xác định khoản đầu tư nào tạo ra hiệu quả đo lường được. Nếu thiếu dữ liệu về tiêu thụ năng lượng, phát thải hoặc chi phí vận hành, việc chứng minh lợi ích của dự án sẽ khó thuyết phục. Đây cũng là khoảng trống mà doanh nghiệp công nghệ và đơn vị tư vấn có thể tham gia giải quyết.

Các giải pháp đo lường dấu chân carbon, quản trị dữ liệu số và theo dõi hiệu suất giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở ra quyết định. Dẫu vậy, chi phí phần mềm, tư vấn và nhân sự thực hiện vẫn cần được tính toán. Không phải giải pháp nào mang nhãn xanh cũng phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp.

Ông Kim Jea-hong, CT thường trực Liên minh Nhân dân Hàn Quốc Thực hành ESG nhấn mạnh vai trò của trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp đối với chất lượng sống của cộng đồng. Ảnh: BTC

Trách nhiệm xã hội phải hiện diện trong hoạt động thực tế

Tham luận của đại diện Liên minh Nhân dân Hàn Quốc Thực hành ESG nhấn mạnh vai trò của trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp đối với chất lượng sống của cộng đồng. Nội dung này mở rộng cách hiểu về ESG, từ yêu cầu nội bộ sang trách nhiệm với người lao động và môi trường xã hội xung quanh.

Một doanh nghiệp có thể đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng nhưng vẫn khó tạo dựng uy tín nếu điều kiện làm việc thiếu an toàn hoặc quyền lợi người lao động không được bảo đảm. Quản trị minh bạch, chính sách lao động rõ ràng và cơ chế tiếp nhận phản ánh cũng cần được xem là những phần việc thiết yếu.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hướng đi khả thi là triển khai từng bước, có mục tiêu và dữ liệu kiểm chứng. Cơ quan quản lý cùng các tổ chức hỗ trợ như VCCI có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin, xây dựng tiêu chí phù hợp và kết nối nguồn lực chuyển đổi xanh gắn với chuyển đổi số.

ESG chỉ tạo ra lợi thế khi doanh nghiệp đo được kết quả, kiểm soát được chi phí và duy trì cam kết. Một bảng báo cáo đẹp chưa đủ sức thuyết phục đối tác. Khả năng chứng minh sản phẩm được làm ra với mức tiêu hao thấp hơn, quy trình minh bạch hơn và điều kiện lao động tốt hơn mới là bằng chứng có giá trị trên thị trường.