Năng lượng sạch là trụ cột chiến lược trong mô hình tăng trưởng kinh tế

Trong tiến trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 và hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển năng lượng sạch đang chuyển mình mạnh mẽ từ một lĩnh vực kỹ thuật đơn thuần trở thành một trong những trụ cột chiến lược quan trọng hàng đầu của nền kinh tế Việt Nam.

Năng lượng sạch không chỉ đảm nhận trọng trách đáp ứng nhu cầu điện năng ngày một gia tăng của xã hội mà còn tác động trực tiếp, sâu rộng đến năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp cũng như chất lượng tăng trưởng kinh tế bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Toàn cảnh Diễn đàn "Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới"

Chiều ngày 27/10, Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” đã được tổ chức để tạo một không gian đối thoại chuyên sâu nhằm nhận diện thực trạng, tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển năng lượng sạch. Sự kiện cũng định hình các giải pháp đồng bộ thúc đẩy tiến trình chuyển dịch năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết phải nhìn nhận bài toán năng lượng trong mối liên hệ mật thiết, hữu cơ với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia thay vì coi đây là một lĩnh vực hoạt động riêng biệt, biệt lập.

Tiến sĩ Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam.

Theo ông Mai Duy Thiện, chuyển đổi mô hình tăng trưởng thời kỳ mới đòi hỏi sự gắn kết khăng khít, chặt chẽ giữa tiến trình phát triển nguồn năng lượng sạch với đổi mới công nghệ và chuyển đổi số toàn diện. Để các nguồn lực đầu tư xã hội phát huy tối đa hiệu quả, hệ thống cơ chế chính sách, kết cấu hạ tầng, nền tảng khoa học công nghệ, thị trường tài chính và nhu cầu sử dụng thực tế của doanh nghiệp cần phải được kết nối nhịp nhàng trong một chỉnh thể thống nhất.

Dưới góc nhìn kinh tế học, Tiến sĩ Võ Trí Thành, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đã phân tích sâu sắc mối liên hệ giữa an ninh năng lượng với khả năng chống chịu, tự cường của nền kinh tế trước những biến động địa chính trị phức tạp trên thế giới. Theo ông, năng lượng cùng với nguồn vốn và dữ liệu là ba cấu phần nền tảng, giữ vị trí then chốt trong công cuộc chuyển đổi mô hình phát triển. Nhiệm vụ bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia do đó phải luôn song hành với mục tiêu nâng cao tính tự chủ và năng lực nội sinh của toàn bộ nền kinh tế, giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin vươn lên trên chuỗi giá trị toàn cầu.

Bức tranh tổng thể về ngành năng lượng hiện nay cho thấy Việt Nam đang đối mặt với sức ép ngày càng nặng nề bắt nguồn từ tốc độ tăng trưởng nhảy vọt của nhu cầu tiêu thụ điện năng. Báo cáo tham luận do đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) trình bày tại Diễn đàn đã phác thảo những số liệu thực tiễn rất đáng chú ý. Giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam tăng trưởng bình quân 7,6%/năm, song hành cùng mức tăng công suất cực đại 6,9%/năm. Dự kiến đến hết năm 2025, sản lượng điện thương phẩm cả nước sẽ cán mốc khoảng 288 tỷ kWh và công suất cực đại chạm ngưỡng khoảng 54 GW. Nhìn về tương lai dài hạn, nhu cầu năng lượng sơ cấp được dự báo sẽ đạt khoảng 110 đến 122 triệu tấn dầu quy đổi vào năm 2030, trước khi tăng vọt lên khoảng 186 đến 207 triệu tấn vào năm 2050 theo các kịch bản phát triển.

Quá trình chuyển dịch cơ cấu nguồn cung đang diễn ra hết sức tích cực với sự bùng nổ của các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các phụ tải công nghiệp tiêu thụ năng lượng khổng lồ từ trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và tiến trình giao thông điện hóa đang tiếp tục đặt hệ thống điện quốc gia trước bài toán hóc búa về việc bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục với chi phí hợp lý. Phát triển nguồn điện không thể tách rời khả năng vận hành của toàn hệ thống; khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng, sản lượng điện phụ thuộc nhiều hơn vào điều kiện thời tiết. Nếu hạ tầng truyền tải, lưu trữ và các nguồn điện linh hoạt không theo kịp, công suất lắp đặt chưa chắc đã chuyển hóa đầy đủ thành nguồn điện có thể huy động đúng lúc, đúng nơi. Các chuyên gia thống nhất quan điểm rằng khái niệm đủ điện không chỉ nằm ở sản lượng sản xuất được, mà là điện phải đến đúng nơi, đúng thời điểm với chất lượng cao và chi phí phù hợp cho sản xuất kinh doanh.

Phát triển năng lượng sạch đang trở thành yêu cầu quan trọng trong quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, đảm bảo an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Để giải quyết bài toán cân đối cung cầu và giảm phát thải, các đại biểu và chuyên gia tại Diễn đàn cho rằng ngành năng lượng cần tìm kiếm lời giải toàn diện thông qua việc nâng cao năng lực hấp thụ của lưới điện và ứng dụng các công nghệ tiên tiến. Đại diện cộng đồng doanh nghiệp công nghệ năng lượng đã phân tích vai trò thiết yếu của các hệ thống lưu trữ năng lượng như pin lưu trữ và thủy điện tích năng. Đây chính là chìa khóa then chốt giúp nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn điện sạch, hỗ trợ cân bằng cung cầu, chủ động điều chỉnh thời điểm phát điện và giảm áp lực nghẽn mạch vào các khung giờ cao điểm. Mặc dù vậy, để công nghệ lưu trữ nhân rộng quy mô, thị trường cần sớm ban hành cơ chế doanh thu thỏa đáng, thiết lập các kênh huy động nguồn vốn dài hạn và hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn.

Ở hướng tiếp cận công nghệ mang tính tương lai, chuỗi giá trị hydrogen sạch cũng được đánh giá là giải pháp tiềm năng phục vụ các ngành công nghiệp khó giảm phát thải, dù vẫn cần vượt qua rào cản về chi phí và hạ tầng vận chuyển. Song song với đó, sự góp mặt của các nguồn năng lượng nền tảng như điện hạt nhân được khẳng định là bệ đỡ vững chắc, duy trì sự ổn định cho hệ thống điện quốc gia, hỗ trợ đắc lực cho các ngành công nghệ chiến lược.

Các ý kiến tại Diễn đàn đều thống nhất một thông điệp nhất quán: công cuộc phát triển năng lượng sạch của Việt Nam phải được triển khai đồng thời trên nhiều phương diện mang tính chiến lược, kết hợp chặt chẽ giữa đa dạng hóa nguồn cung, hiện đại hóa hạ tầng lưới điện thông minh, đổi mới cơ chế chính sách, huy động hiệu quả dòng vốn tư nhân và thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghệ.

Cùng với đó là sự gắn kết đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, giới nghiên cứu khoa học và cộng đồng doanh nghiệp chính là động lực quyết định để chuyển hóa các định hướng quy hoạch thành dự án thực tiễn. Qua đó, không chỉ bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình, mà còn tạo dựng lợi thế cạnh tranh vượt trội, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng tầm vị thế của nền kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế.