Siết điều kiện điện gió ngoài khơi, mở đường phát triển năng lượng bền vững

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 272/2026/NĐ-CP, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho lĩnh vực điện gió ngoài khơi tại Việt Nam. Đây là văn bản quy định chi tiết nhằm triển khai Nghị quyết 253/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030.

Nghị định không chỉ làm rõ các quy trình thủ tục liên quan đến khảo sát, lập hồ sơ và chấp thuận chủ trương đầu tư mà còn thiết lập cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Qua đó, tạo nền tảng minh bạch, đồng bộ trong việc triển khai các dự án điện gió ngoài khơi – lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng lớn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Siết điều kiện điện gió ngoài khơi, mở đường phát triển năng lượng bền vững (Ảnh: Minh họa)

Một trong những điểm đáng chú ý là việc quy định cụ thể về điều chỉnh quy hoạch phát triển điện lực, cũng như phương án phát triển mạng lưới cấp điện trong quy hoạch cấp tỉnh. Điều này giúp đảm bảo các dự án điện gió ngoài khơi được tích hợp chặt chẽ vào hệ thống năng lượng quốc gia, tránh tình trạng phát triển tự phát hoặc thiếu đồng bộ.

Nghị định lần này đặc biệt nhấn mạnh đến điều kiện của các đơn vị tham gia khảo sát dự án. Theo đó, tổ chức đề nghị giao khu vực biển để khảo sát phải đáp ứng yêu cầu về năng lực tài chính với mức vốn chủ sở hữu tối thiểu 1 tỷ đồng cho mỗi MW công suất đề xuất.

Quy định này nhằm sàng lọc các nhà đầu tư, đảm bảo chỉ những đơn vị có tiềm lực thực sự mới được tham gia vào giai đoạn đầu của dự án. Trong trường hợp đề xuất nhiều dự án cùng lúc, doanh nghiệp phải chứng minh đủ năng lực tài chính tương ứng với tổng quy mô công suất.

Bên cạnh đó, các đơn vị khảo sát còn phải đáp ứng tiêu chí về kinh nghiệm, năng lực chuyên môn theo quy định của pháp luật về phát triển năng lượng tái tạo. Đáng chú ý, doanh nghiệp cũng phải cam kết không yêu cầu hoàn trả chi phí khảo sát trong mọi trường hợp, trừ một số trường hợp đặc biệt đối với doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước.

Việc siết chặt các điều kiện này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng đăng ký dự án tràn lan, giữ chỗ quy hoạch nhưng không triển khai thực tế – vấn đề từng gây lãng phí tài nguyên và làm méo mó thị trường trong thời gian qua.

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định cụ thể về chi phí khảo sát và lập hồ sơ dự án. Đối với các dự án do doanh nghiệp Nhà nước thực hiện khảo sát để đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, toàn bộ chi phí phải được kiểm toán trước khi triển khai các bước tiếp theo.

Trong trường hợp đã lựa chọn được nhà đầu tư trúng thầu, doanh nghiệp thực hiện dự án có trách nhiệm hoàn trả chi phí khảo sát và lập hồ sơ theo các cơ chế cụ thể. Nếu tham gia góp vốn, nhà đầu tư hoàn trả theo tỷ lệ góp vốn; nếu thực hiện toàn bộ dự án, phải hoàn trả toàn bộ chi phí trước khi được chấp thuận chính thức.

Quy định này giúp làm rõ trách nhiệm tài chính giữa các bên, đồng thời đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư. Đây cũng là yếu tố quan trọng để thu hút các doanh nghiệp lớn tham gia vào lĩnh vực điện gió ngoài khơi – vốn đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu rất cao.

Không chỉ dừng lại ở khâu khảo sát, Nghị định 272 còn đặt ra yêu cầu chặt chẽ đối với các nhà đầu tư tham gia dự án điện gió ngoài khơi. Theo đó, doanh nghiệp phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu 20% tổng vốn đầu tư dự án, đồng thời chứng minh khả năng huy động phần vốn còn lại thông qua cam kết tài trợ từ các tổ chức tín dụng.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, quy định yêu cầu tỷ lệ tham gia vốn tối thiểu 15%, cùng với việc đáp ứng các điều kiện về năng lực và kinh nghiệm theo quy định hiện hành. Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước không có yếu tố nước ngoài phải đảm bảo tỷ lệ vốn góp tối thiểu 5%.

Những tiêu chí này nhằm đảm bảo rằng các dự án điện gió ngoài khơi – vốn có quy mô lớn và thời gian triển khai dài – sẽ được thực hiện bởi các nhà đầu tư có đủ năng lực tài chính và kinh nghiệm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển các dự án năng lượng tái tạo quy mô hàng tỷ USD.

Việc ban hành Nghị định 272/2026/NĐ-CP được xem là bước đi cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững. Điện gió ngoài khơi, với lợi thế về nguồn tài nguyên dồi dào và ít phát thải, được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột trong cơ cấu năng lượng tương lai.

Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực có yêu cầu kỹ thuật cao, chi phí lớn và rủi ro phức tạp, đòi hỏi khung pháp lý đủ rõ ràng và ổn định để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Nghị định mới không chỉ giải quyết các vướng mắc về thủ tục mà còn góp phần thiết lập “luật chơi” minh bạch cho thị trường.

Với hiệu lực thi hành từ ngày 4/7/2026 đến hết năm 2030, Nghị định được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ cho hàng loạt dự án điện gió ngoài khơi trong thời gian tới. Qua đó, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

Trong dài hạn, nếu được triển khai hiệu quả, điện gió ngoài khơi không chỉ là câu chuyện năng lượng mà còn mở ra cơ hội phát triển chuỗi công nghiệp phụ trợ, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh – hướng đi đang ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.