Đại biểu Lê Công Đỉnh: Cần luật hóa điện mặt trời mái nhà

Điện mặt trời mái nhà đang trở thành giải pháp chiến lược giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, để nguồn lực này thực sự phát huy hiệu quả, đại biểu Lê Công Đỉnh cho rằng cần một hành lang pháp lý ổn định, minh bạch, bảo đảm quyền lợi lâu dài của nhà đầu tư thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các quy định dưới luật.

Đại biểu Lê Công Đỉnh: Cần luật hóa điện mặt trời mái nhà

Chính sách đã mở, vì sao doanh nghiệp vẫn dè dặt?

Góp ý về việc hoàn thiện Luật Điện lực, đại biểu Lê Công Đỉnh, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Tây Ninh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long An, đặt vấn đề về sự cần thiết phải tiếp tục luật hóa những nguyên tắc nền tảng đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo số liệu được đại biểu dẫn tại nghị trường, cả nước đã lắp đặt khoảng 11.000–11.500 MWp điện mặt trời mái nhà, chiếm khoảng 15% cơ cấu nguồn điện; trong đó, khu vực nhà xưởng, khu công nghiệp đóng góp gần 50%.

Đây không chỉ là nguồn điện bổ sung, góp phần giảm áp lực cung ứng điện trong mùa cao điểm, mà còn là lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trước những yêu cầu ngày càng khắt khe về phát thải carbon và sử dụng năng lượng sạch.

Đáng chú ý, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 đã tạo chuyển biến tích cực khi sửa đổi cơ chế mua bán điện dư tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP.

Cụ thể, điểm a khoản 2 Điều 14 Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, được sửa đổi tại khoản 8 Điều 2 Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, quy định sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận nhưng thông thường không vượt quá 50% sản lượng điện phát. Đặc biệt, điểm b cùng khoản cho phép thỏa thuận tỷ lệ cao hơn 50% đến hết ngày 31/12/2030 nếu đáp ứng điều kiện về khả năng tiếp nhận và an toàn vận hành lưới điện.

Tuy nhiên, theo đại biểu, mới khoảng 1% số hệ thống điện mặt trời mái nhà thực hiện thủ tục đăng ký bán điện dư. Con số này cho thấy khoảng cách đáng suy nghĩ giữa chủ trương khuyến khích và khả năng tiếp cận chính sách trên thực tế.

Đối với doanh nghiệp, đầu tư hệ thống điện mặt trời là quyết định tài chính dài hạn. Nếu cơ chế mua bán điện dư thiếu tính ổn định, việc tính toán hiệu quả đầu tư, thời gian hoàn vốn và phương án huy động tín dụng sẽ gặp khó khăn.

Đại biểu Quốc hội Lê Công Đỉnh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Tây Ninh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long An, phát biểu tại nghị trường Quốc hội

Luật hóa quyền lợi kinh tế, tạo niềm tin cho nhà đầu tư

Từ thực tế trên, đại biểu Lê Công Đỉnh kiến nghị luật hóa nguyên tắc cốt lõi của cơ chế tự sản xuất, tự tiêu thụ, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân phát triển điện mặt trời mái nhà.

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 22 Luật Điện lực số 61/2024/QH15 đã ghi nhận quyền bán sản lượng điện dư theo quy định pháp luật; trong khi điểm d khoản 3 Điều 22 giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế giá và sản lượng điện dư.

Như vậy, vấn đề không phải thiếu hoàn toàn cơ sở pháp lý mà là cần tiếp tục hoàn thiện những nguyên tắc bảo đảm tính ổn định, khả năng dự báo của chính sách.

Đại biểu đề xuất xác lập rõ cơ chế mua bán điện dư, có thể định hướng tỷ lệ tối đa 50% đến năm 2030, thành quyền lợi kinh tế được pháp luật bảo hộ, gắn với các điều kiện bảo đảm an toàn hệ thống điện.

Đây là kiến nghị có ý nghĩa thiết thực, bởi sự ổn định pháp lý không chỉ bảo vệ lợi ích nhà đầu tư mà còn góp phần giảm rủi ro chính sách, khuyến khích dòng vốn tư nhân tham gia phát triển năng lượng sạch.

Số hóa điều độ, khuyến khích lưu trữ thay vì dựng thêm rào cản

Kiến nghị thứ hai của đại biểu tập trung vào yêu cầu chuẩn hóa công nghệ và hiện đại hóa công tác điều độ.

Theo điểm b khoản 1 Điều 20 Luật Điện lực năm 2024, hoạt động phát triển năng lượng tái tạo phải sử dụng công nghệ hiện đại, tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và áp dụng các tiêu chuẩn phù hợp.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề xuất quy định cụ thể về bộ biến tần thông minh, hệ thống đo đếm tiên tiến (AMI), tiến tới phát triển mô hình nhà máy điện ảo (VPP), cho phép điều phối linh hoạt nguồn điện phân tán, bảo đảm an toàn hệ thống.

Kiến nghị thứ ba hướng đến chính sách khuyến khích đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng.

Về căn cứ pháp lý, khoản 3 Điều 20 Luật Điện lực năm 2024 đã khuyến khích đầu tư điện mặt trời kết hợp lưu trữ; điểm a khoản 8 Điều 20 và điểm b khoản 3 Điều 22 tiếp tục đặt cơ sở cho việc hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, quy định chi tiết về lưu trữ điện.

Khi có khả năng tích trữ điện ban ngày để sử dụng vào giờ cao điểm, doanh nghiệp và hộ kinh doanh sẽ chủ động hơn trong quản trị chi phí năng lượng, đồng thời góp phần giảm áp lực lên lưới điện quốc gia.

Khơi thông nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh

Từ bài học phát triển điện mặt trời theo cơ chế giá FIT, đại biểu Lê Công Đỉnh nhấn mạnh cần xây dựng chính sách nhất quán, tránh để nhà đầu tư phải đối mặt với những thay đổi khó dự báo.

Theo tinh thần kiến nghị, các nguyên tắc nền tảng cần được xác lập ở cấp luật; những quy định kỹ thuật, thủ tục và điều kiện vận hành có thể giao Chính phủ hướng dẫn để bảo đảm tính linh hoạt.

Điện mặt trời mái nhà không đơn thuần là hoạt động mua bán điện. Đó còn là phương thức huy động nguồn lực xã hội, nâng cao khả năng tự chủ năng lượng và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam.

Một chính sách đủ minh bạch để doanh nghiệp yên tâm bỏ vốn, đủ ổn định để ngân hàng xem xét tài trợ và đủ linh hoạt để bảo đảm an toàn hệ thống điện chính là nền tảng cần thiết để điện mặt trời mái nhà trở thành động lực của nền kinh tế xanh.