Hải quan Việt Nam – Lào tăng cường hợp tác, doanh nghiệp chờ giảm vướng mắc cửa khẩu

Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, hiệu quả giao thương qua biên giới không chỉ phụ thuộc vào mức thuế ưu đãi mà còn nằm ở khả năng chuẩn bị chứng từ, xác định đúng xuất xứ hàng hóa và xử lý thủ tục tại cửa khẩu. Việc Hải quan Việt Nam và Lào thống nhất kế hoạch hợp tác năm 2027 vì vậy đặt ra kỳ vọng cải thiện phối hợp quản lý, đồng thời cho thấy yêu cầu tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng và logistics.

Từ phối hợp nghiệp vụ đến nâng tầm thuận lợi thương mại

Trong chương trình công tác tại Lào từ ngày 25 đến 27/10/2026, đoàn đại biểu cấp cao Hải quan Việt Nam do ông Nguyễn Văn Thọ - Cục trưởng Cục Hải quan, dẫn đầu tham dự Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam – Lào năm 2026. Hội nghị do ông Phoukhaokham Vannavongxay - Cục trưởng Cục Hải quan Lào - chủ trì.

Quang cảnh Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam-Lào năm 2026 - Ảnh: https://nhandan.vn

Tại hội nghị, hai bên đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch hợp tác năm 2026 và thống nhất các nhiệm vụ cho năm tiếp theo. Những nội dung được triển khai trong năm nay gồm trao đổi kinh nghiệm về tổ chức, công tác Đảng; phối hợp chống buôn lậu; đào tạo Hải quan Lào về phân loại, trị giá và xuất xứ hàng hóa. Hoạt động trao đổi nghiệp vụ kiểm tra sau thông quan được dự kiến tổ chức từ ngày 16 đến 20/11/2026.

Theo nội dung hội nghị, hai cơ quan tiếp tục ưu tiên trao đổi thông tin phục vụ xác minh, điều tra và xử lý vi phạm pháp luật hải quan, đặc biệt đối với ma túy và tiền chất. Hai bên cũng thống nhất cập nhật danh sách đầu mối liên hệ tại các chi cục hải quan khu vực và đơn vị hải quan cửa khẩu, duy trì trao đổi dữ liệu thống kê và thông tin phục vụ điều tra chống buôn lậu, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các địa phương có chung đường biên giới.

Đối với doanh nghiệp, việc cập nhật đầu mối liên hệ và tăng cường trao đổi thông tin có thể hỗ trợ xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình quản lý hàng hóa xuyên biên giới. Tuy nhiên, các nội dung được công bố chưa đưa ra chỉ tiêu cụ thể về mức giảm thời gian thông quan hoặc chi phí logistics. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách các đơn vị triển khai thỏa thuận và phối hợp xử lý từng trường hợp tại cửa khẩu.

Ưu đãi thuế quan cần đi cùng hồ sơ xuất xứ

Một cơ sở quan trọng khác cho giao thương song phương là Hiệp định Thương mại Việt Nam – Lào. Nghị định 206/2025/NĐ-CP quy định biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện hiệp định trong giai đoạn 2025–2030, từ ngày 24/2/2025 đến hết ngày 24/2/2030. Việc hưởng mức thuế ưu đãi phải đáp ứng các điều kiện quy định, không tự động áp dụng cho mọi hàng hóa mua bán giữa hai nước.

Vì vậy, nội dung đào tạo về xuất xứ, trị giá và phân loại hàng hóa trong chương trình hợp tác hải quan có ý nghĩa thiết thực với hoạt động xuất nhập khẩu. Phân loại hàng hóa chính xác giúp doanh nghiệp xác định mã số hàng hóa; khai báo đúng trị giá là cơ sở tính thuế; còn chứng từ xuất xứ có vai trò quyết định khi xem xét áp dụng ưu đãi theo hiệp định.

Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo là điểm đầu trên Hành lang Kinh tế Đông Tây (EWEC) nối liền với Khu thương mại biên giới Den Savanh của Lào đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế và đời sống người dân hai vùng biên giới đồng thời tạo lợi thế phát triển kinh tế quốc tế theo hướng toàn diện - Ảnh: TTXVN.

Doanh nghiệp cần đối chiếu mã HS, quy tắc xuất xứ, chứng từ và mức thuế cụ thể của từng mặt hàng trước khi ký hợp đồng hoặc tổ chức giao nhận. Nếu chỉ căn cứ vào việc hàng hóa có nguồn gốc giao dịch từ Lào mà bỏ qua điều kiện xuất xứ, doanh nghiệp có thể gặp rủi ro khi khai báo hải quan hoặc đề nghị hưởng thuế suất ưu đãi.

Ngoài hiệp định thương mại, Thỏa thuận Hà Nội năm 2007 về tạo thuận lợi cho người, phương tiện và hàng hóa qua lại biên giới tiếp tục là khuôn khổ hợp tác quan trọng giữa hai nước. Trong đợt kiểm tra thực hiện thỏa thuận từ ngày 26 đến 28/8/2026 tại khu vực cửa khẩu quốc tế Tây Trang – Pang Hốc, hai bên đã rà soát thủ tục xuất nhập khẩu, quá cảnh, kiểm dịch, thanh toán và điều kiện hạ tầng phục vụ thương mại. Hai bên cũng thống nhất tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung thỏa thuận, phấn đấu hoàn thành trong năm 2027.

Hạ tầng cửa khẩu vẫn là rào cản cần tháo gỡ

Những nỗ lực hợp tác diễn ra trong bối cảnh thương mại hai nước đang mở rộng. Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, kim ngạch thương mại Việt Nam – Lào năm 2025 đạt khoảng 2,9 tỷ USD. Trong chín tháng đầu năm 2026, con số này vượt 1,6 tỷ USD. Việt Nam xuất sang Lào các mặt hàng như xăng dầu, sắt thép, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải và hàng tiêu dùng; chiều ngược lại, Việt Nam nhập từ Lào nguyên liệu, nhiên liệu, nông sản, khoáng sản và điện.

Quy mô trao đổi tăng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực xử lý hàng hóa tại các cửa khẩu. Trong đợt rà soát Thỏa thuận Hà Nội năm 2007, cơ quan chức năng hai nước ghi nhận một số hạn chế như hạ tầng giao thông kết nối và cửa khẩu chưa đồng bộ, kho bãi và bãi kiểm hóa còn hạn chế, khu vực sang tải cùng dịch vụ logistics chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tế.

Đây là những vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng tăng trao đổi thông tin giữa hai cơ quan hải quan. Việc cải thiện năng lực lưu trữ, kiểm hóa, vận tải và kết nối giao thông cần sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và đơn vị cung cấp dịch vụ logistics. Nếu hạ tầng chưa đáp ứng nhu cầu, những cải thiện trong quy trình nghiệp vụ cũng khó chuyển hóa đầy đủ thành mức tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Kết thúc hội nghị tại Lào, hai bên ký biên bản làm việc, làm cơ sở triển khai kế hoạch hợp tác năm 2027. Các nhiệm vụ được thống nhất tập trung vào trao đổi thông tin, hỗ trợ nghiệp vụ, thực hiện các bản ghi nhớ song phương và tăng cường phối hợp giữa hải quan các địa phương có chung đường biên giới.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, điều cần theo dõi tiếp theo là tiến độ triển khai các nhiệm vụ này tại từng cửa khẩu, khả năng xử lý vướng mắc về hồ sơ và mức độ đồng bộ giữa thủ tục hải quan với các khâu kiểm tra chuyên ngành, vận tải và logistics. Khi các cơ chế hợp tác được chuyển thành quy trình rõ ràng, ổn định và dễ dự đoán hơn, doanh nghiệp mới có cơ sở thực tế để chủ động thời gian giao hàng, kiểm soát chi phí và tận dụng hiệu quả các ưu đãi thương mại song phương.