Luật Đầu tư sửa đổi cần buộc ưu đãi đi cùng hiệu quả thực tế

Việc sửa đổi Luật Đầu tư không chỉ hướng tới đơn giản hóa thủ tục, mở rộng phân cấp, phân quyền mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng dòng vốn và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trong đó, thiết kế chính sách ưu đãi có trọng tâm, gắn với kết quả thực hiện dự án được xem là yếu tố quan trọng để bảo đảm lợi ích dài hạn của nền kinh tế.

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư tại Tổ 2, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định dự án được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt, hạn chế giao quá nhiều nội dung quan trọng cho văn bản dưới luật.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu không chỉ quy định điều kiện để được hưởng ưu đãi mà phải thiết kế cơ chế kiểm tra, giám sát kết quả thực hiện, xử lý và thu hồi ưu đãi đối với các trường hợp nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết - Ảnh: https://quochoi.vn

Theo Chủ tịch Quốc hội, ưu đãi cần tập trung vào những dự án có sức lan tỏa lớn, đóng góp thiết thực cho năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Các tiêu chí đánh giá cần chú trọng khả năng chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa, mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước và đóng góp cho các ngành công nghiệp chiến lược.

Ưu đãi phải được kiểm chứng bằng kết quả

Một điểm nhấn trong góp ý của Chủ tịch Quốc hội là chính sách không nên chỉ dựa vào những cam kết được đưa ra khi dự án bắt đầu. Thay vào đó, cần xác định các tiêu chí đầu ra cụ thể, có thể đo lường và kiểm chứng, qua đó xác lập mức ưu đãi tương ứng với kết quả nhà đầu tư thực hiện.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế giám sát, hậu kiểm và thu hồi ưu đãi rõ ràng đối với trường hợp không thực hiện đúng cam kết. Mục tiêu không chỉ là thu hút vốn đầu tư, mà còn bảo đảm các dự án tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao năng lực công nghệ và đóng góp thực chất cho nền kinh tế.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu thu hút đầu tư nước ngoài phải đi cùng nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các dự án công nghệ cao và tập đoàn lớn cần tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, cung ứng và giá trị toàn cầu.

Tránh ưu đãi dàn trải, tăng cơ hội cho doanh nghiệp Việt

Từ góc độ thiết kế chính sách, đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh), cho rằng một số quy định về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt tại Điều 17 của dự thảo còn trùng lặp, chưa thống nhất về thẩm quyền và có nguy cơ gây khó khăn khi thực hiện.

Đại biểu biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh) - Ảnh: https://quochoi.vn

Đại biểu lưu ý, nếu đưa toàn bộ danh mục ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư vào phạm vi áp dụng cơ chế ưu đãi đặc biệt, ranh giới giữa hai nhóm chính sách có thể bị thu hẹp, làm giảm tính trọng tâm và tạo áp lực lên cân đối ngân sách nhà nước. Theo đó, chính sách nên tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, hạ tầng số, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và trung tâm logistics quốc tế.

Về nguồn lực hỗ trợ, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị ưu tiên những hoạt động có khả năng lan tỏa rộng như đào tạo nhân lực, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng dùng chung và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng. Việc hỗ trợ trực tiếp chi phí mua máy móc, thiết bị cho doanh nghiệp FDI cũng cần được cân nhắc để bảo đảm nguyên tắc quản lý tài chính công và tính bình đẳng giữa các khu vực doanh nghiệp.

Trong khi đó, đại biểu Lê Quang Mạnh cho rằng quy định khuyến khích doanh nghiệp FDI công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa cần được hoàn thiện theo hướng có cơ chế thực thi đủ mạnh. Nếu chỉ dừng ở khuyến khích, chính sách khó tạo ra chuyển biến rõ rệt trong quan hệ giữa doanh nghiệp FDI và nhà cung cấp Việt Nam.

Theo đại biểu, cần nghiên cứu gắn việc công bố thông tin, thực hiện cam kết với chính sách ưu đãi, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất để đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia. Đây là hướng tiếp cận nhằm chuyển nhu cầu mua sắm của khu vực FDI thành cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam, thay vì để hai khu vực tiếp tục vận hành thiếu liên kết.

Cải cách thủ tục phải đi cùng tính ổn định pháp lý

Bên cạnh chính sách ưu đãi, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị rà soát tính thống nhất giữa Luật Đầu tư với các luật chuyên ngành, bảo đảm việc đơn giản hóa thủ tục không tạo ra vướng mắc mới trong quá trình triển khai dự án. Cổng một cửa đầu tư quốc gia cũng cần thực sự giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin minh bạch và giải quyết thủ tục thuận lợi hơn.

Chủ tịch Quốc hội đồng thời lưu ý yêu cầu giải trình rõ sự cần thiết sửa đổi luật trong bối cảnh các quy định vừa được điều chỉnh gần đây, tránh thay đổi thường xuyên gây ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Những góp ý tại phiên thảo luận cho thấy trọng tâm của lần sửa đổi này không chỉ nằm ở việc mở rộng cơ chế thu hút đầu tư, mà còn ở cách lựa chọn dự án, phân bổ nguồn lực và kiểm chứng hiệu quả chính sách. Ưu đãi chỉ phát huy giá trị khi đi kèm trách nhiệm thực hiện cam kết và tạo được tác động lan tỏa cho khu vực doanh nghiệp trong nước.