Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Siết đầu cơ, minh bạch giá đất

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng cần nghiên cứu, thể chế hóa rõ hơn cơ chế thu hồi phần giá trị tăng thêm từ quy hoạch và đầu tư hạ tầng của Nhà nước. Việc hoàn thiện chính sách phải hướng tới ngăn chặn đầu cơ, hạn chế những hành vi làm méo mó thị trường đất đai, bảo đảm nguồn lực đất đai được khai thác hiệu quả.

Nêu thực tế trên thị trường, Chủ tịch Quốc hội lưu ý: “Có những người không có vốn nhưng thành lập doanh nghiệp, mua bán đất lòng vòng và giàu lên”. Theo đó, vấn đề điều tiết địa tô chênh lệch và kiểm soát đầu cơ cần được giải quyết thực chất, trong đó chính quyền địa phương giữ vai trò trực tiếp trong tổ chức thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Siết đầu cơ, minh bạch giá đất

Định giá đất phải minh bạch, hài hòa lợi ích

Về cơ chế định giá đất, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bảo đảm tính thị trường đi đôi với ổn định và minh bạch. Việc xác định giá đất cần sát thực tế nhưng không nên tuyệt đối hóa nguyên tắc thị trường thuần túy, bởi những biến động giá quá lớn có thể làm tăng chi phí bồi thường, nghĩa vụ tài chính về đất đai và khiến nhiều dự án đình trệ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung nguyên tắc cân đối lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; nghiên cứu áp dụng hệ số điều chỉnh và xác định vùng giá trị thửa đất chuẩn với tiêu chí rõ ràng.

Đối với bảng giá đất, cần nghiên cứu chu kỳ ổn định khoảng 5 năm hoặc cơ chế điều chỉnh linh hoạt hơn, đồng thời công bố sớm phương thức điều chỉnh trong kỳ khi thị trường có biến động lớn. Quá trình xác định giá đất cần được kiểm tra độc lập, công khai phương pháp và dữ liệu đầu vào nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế phát sinh tranh chấp và khiếu kiện.

Theo Chủ tịch Quốc hội, Luật Đất đai cần có tính ổn định lâu dài, hướng tới thời gian áp dụng ít nhất 10–15 năm. Vì vậy, việc sửa đổi phải tập trung vào những nguyên tắc cốt lõi về sở hữu, quyền sử dụng đất, cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, bảo vệ quyền lợi người dân và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu rà soát triệt để những điểm mâu thuẫn trong dự thảo, nhất là các quy định liên quan đến hộ gia đình, cá nhân; bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật chuyên ngành. Luật cần tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, còn nội dung cần linh hoạt theo thực tiễn có thể giao Chính phủ quy định chi tiết.

Về chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoàn thiện hệ thống thông tin đất đai quốc gia theo hướng liên thông, công khai. Hồ sơ địa chính số cần trở thành nền tảng phục vụ các giao dịch, thu hồi và định giá đất, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Thu hồi đất phải đi đôi với bảo vệ quyền lợi người dân

Một nội dung được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là hoàn thiện quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển với quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung, làm rõ các trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó xem xét những tình huống đặc thù liên quan đến khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, dự án khẩn cấp và các yêu cầu về chính trị, đối ngoại, logistics.

Đối với cơ chế Nhà nước thu hồi phần diện tích đất còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được từ 75% diện tích đất hoặc số hộ sử dụng đất trở lên, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xây dựng các điều kiện chặt chẽ, bảo đảm mức giá thỏa thuận hợp lý và bảo vệ quyền lợi của những người chưa đồng thuận.

Đặc biệt, cần quan tâm đến những trường hợp người dân đã sử dụng đất ở ổn định trong thời gian dài nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc xem xét quyền lợi phải căn cứ vào nguồn gốc, quá trình sử dụng và các cơ sở pháp lý liên quan, tránh để người dân chịu thiệt thòi do những vướng mắc tồn tại từ trước.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Thực hiện tốt vai trò quản lý nhà nước về đất đai là điều kiện quan trọng để điều hành hiệu quả quá trình phát triển của đất nước và từng địa phương.

Cùng với đó, cần lượng hóa cụ thể tiêu chí bảo đảm đời sống của người dân sau thu hồi đất bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, thay vì chỉ xem xét trên phương diện diện tích đất hay khoảng cách địa lý.

Chủ tịch Quốc hội phân tích, nơi ở cũ có thể chỉ có nhà và đất nhưng thiếu trường học, trạm y tế, khu thương mại, nhà trẻ và các công trình thiết yếu. Nếu nơi ở mới được bố trí đồng bộ hệ thống hạ tầng này, chất lượng sống của người dân có thể được cải thiện, ngay cả khi diện tích đất hoặc vị trí nơi ở có sự thay đổi.

Từ yêu cầu đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cụ thể hóa các tiêu chí về điều kiện sống sau tái định cư, tăng cường giám sát xã hội, công khai thông tin và xử lý dứt điểm những tồn đọng lịch sử về đất đai, nhất là các trường hợp có nguồn gốc sử dụng phức tạp liên quan đến hộ gia đình, cá nhân.

Những yêu cầu đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho quản lý và khai thác nguồn lực đất đai, mà còn hướng tới một thị trường minh bạch hơn, hạn chế đầu cơ, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.