Bài 20: Doanh nghiệp một người được đề xuất quản trị tối giản

Với một cá nhân tự kinh doanh, quyết định chuyển từ hộ kinh doanh sang công ty không chỉ liên quan đến việc có thêm một tư cách pháp lý. Đằng sau quyết định đó là hàng loạt yêu cầu mới về thuế, kế toán, báo cáo và quản trị. Nếu chi phí tuân thủ tăng quá nhanh so với quy mô hoạt động, động lực chuyển đổi có thể bị ảnh hưởng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa - Ảnh: https://quochoi.vn

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang đặt vấn đề theo hướng khác: thiết kế một mô hình doanh nghiệp có mức độ quản trị và tuân thủ tương xứng với quy mô thực tế, trong đó “doanh nghiệp một người” là một điểm đáng chú ý.

Một lối vào nhẹ hơn cho hộ kinh doanh

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa được Bộ Tài chính xây dựng theo hướng chuyển từ tư duy “hỗ trợ doanh nghiệp” sang kiến tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp phát triển. Một trong những nhóm chính sách trọng tâm là hỗ trợ DNNVV chuyển đổi từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Định hướng này cũng được đặt ra ở cấp Chính phủ. Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu nghiên cứu bổ sung cá nhân, hộ kinh doanh vào đối tượng điều chỉnh của dự án luật, tạo cơ chế khuyến khích chuyển đổi thành doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp một người.

Theo bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), chính sách dành cho nhóm này không chỉ dừng ở tư vấn, đào tạo và hướng dẫn thủ tục. Dự thảo bổ sung các cơ chế hỗ trợ ngay trong giai đoạn đầu sau chuyển đổi.

Doanh nghiệp có thể được rút ngắn thời gian cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp xuống 1 ngày làm việc, miễn một số phí, lệ phí ban đầu; đồng thời được áp dụng cơ chế thuế, kế toán, biểu mẫu và báo cáo tối giản trong 36 tháng. Các hỗ trợ về nền tảng số, phần mềm, dịch vụ kế toán, hướng dẫn và cảnh báo tuân thủ cũng được đặt ra.

Như vậy, chính sách đang hướng tới việc giảm “chi phí bước vào” khu vực doanh nghiệp, thay vì chỉ khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi bằng một vài ưu đãi thuế.

Thuế, kế toán và quản trị được kéo về đúng quy mô

Một trong những thay đổi đáng chú ý là phương pháp tính thuế. Dự thảo đề xuất nâng mức doanh thu lên 10 tỷ đồng để hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản theo tỷ lệ trên doanh thu. Theo bà Trịnh Thị Hương, dự kiến khoảng 99,86% hộ, cá nhân kinh doanh và 81% doanh nghiệp có thể áp dụng thủ tục nộp thuế đơn giản nếu chính sách được thực hiện.

Bộ Khoa học và Công nghệ xác định "doanh nghiệp một người" là một nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyên nghiệp hóa khu vực kinh tế cá thể và thúc đẩy kinh tế số và đặt mục tiêu hình thành khoảng một triệu "doanh nghiệp một người" đến năm 2030 - Ảnh minh họa.

Điểm đáng nói là cách tiếp cận này không chỉ nhằm giảm số thuế phải nộp. Với doanh nghiệp quy mô rất nhỏ, chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế, kế toán và báo cáo cũng là một khoản chi phí kinh doanh.

Đó là lý do dự thảo đề xuất mô hình quản trị tối giản đối với “doanh nghiệp một người”. Theo đó, hộ kinh doanh chuyển đổi thành công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ, nếu đáp ứng quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ, có thể không bắt buộc phải có Chủ tịch công ty, kế toán trưởng, được tổ chức công tác kế toán phù hợp và áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản.

Về bản chất, đây là cách thiết kế pháp lý theo quy mô. Một doanh nghiệp chỉ có một chủ sở hữu, ít lao động và hoạt động chưa phức tạp sẽ không phải gánh ngay toàn bộ cấu trúc quản trị vốn phù hợp với một doanh nghiệp lớn.

Nếu được luật hóa, “doanh nghiệp một người” có thể trở thành một nấc chuyển tiếp thực tế hơn giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp trưởng thành.

Đơn giản hóa để doanh nghiệp lớn lên

Tuy nhiên, một chính sách dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ không thể chỉ được đo bằng số thủ tục được cắt giảm. Câu hỏi quan trọng hơn là sau khi bước qua cánh cửa doanh nghiệp, chủ thể kinh doanh có đủ điều kiện để phát triển hay không.

Đây cũng là lý do dự thảo không chỉ tập trung vào thuế và quản trị. Các nhóm chính sách hỗ trợ chung được thiết kế xoay quanh những nhu cầu lớn của DNNVV như vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường. Với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, giai đoạn 36 tháng đầu được xem là khoảng thời gian để giảm chi phí tuân thủ, làm quen với mô hình mới và từng bước chuẩn hóa hoạt động.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng phải có một “đường ra” khỏi cơ chế hỗ trợ khi đã lớn lên.

Tại các phiên thảo luận về dự thảo, vấn đề phân loại và cơ chế “trưởng thành” của DNNVV được đặt ra theo hướng doanh nghiệp không nên phụ thuộc lâu dài vào ưu đãi. Khi quy mô tăng lên, doanh nghiệp cần từng bước nâng cấp quản trị, minh bạch tài chính và khả năng tiếp cận vốn.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng với mô hình một người. Mục tiêu của chính sách không phải giữ một cá nhân mãi ở quy mô siêu nhỏ, mà tạo điều kiện để họ có thể đi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, từ doanh nghiệp siêu nhỏ lên doanh nghiệp nhỏ và tiếp tục mở rộng khi đủ năng lực.

Bởi vậy, hiệu quả của chính sách sẽ không chỉ nằm ở việc một doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu chi phí kế toán hay thực hiện ít hơn bao nhiêu biểu mẫu. Giá trị lớn hơn là tạo ra một môi trường để doanh nghiệp có thể tích lũy lịch sử hoạt động, chuẩn hóa quản trị, tiếp cận vốn, tham gia chuỗi cung ứng và từng bước nâng quy mô.