An ninh tài chính trước sức ép từ AI và công nghệ lượng tử

Rủi ro an ninh mạng gia tăng cùng tốc độ phát triển

Tại Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) cảnh báo những rủi ro an ninh mạng đang gia tăng cùng tốc độ phát triển của công nghệ tài chính.

Dẫn chứng các vụ tấn công nhằm vào những sàn giao dịch tài sản mã hóa như Binance và Bybit, ông Huân cho rằng quy mô thiệt hại ngày càng lớn. Theo thông tin ông đề cập tại diễn đàn, vụ việc liên quan đến Binance có giá trị lên tới 6,36 tỷ USD trong vòng 30 phút, trong khi Bybit từng bị tin tặc chiếm đoạt 1,5 tỷ USD.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: BTC

“Giờ đây con số là 6,36 tỷ USD và trong tương lai con số này có thể còn cao hơn nữa”, ông Huân nhận định. Đáng chú ý, AI đang làm thay đổi phương thức và tốc độ khai thác lỗ hổng bảo mật. Những nguy cơ trước đây đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực để thực hiện nay có thể được hỗ trợ bởi các công cụ AI, khiến hệ thống phòng thủ phải đối mặt với áp lực lớn hơn.

Theo ông Huân, quá trình chuyển đổi sang tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) cũng đặt ra những yêu cầu mới về an ninh mạng. Khi dòng tiền được số hóa và luân chuyển chủ yếu trên các hệ thống thông tin, việc kiểm soát, truy vết tài sản khi xảy ra sự cố có thể trở nên phức tạp.

Các rủi ro không chỉ đến từ tấn công mạng mà còn có thể xuất phát từ sự cố hạ tầng tính toán, nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba hoặc thông tin sai lệch. Vì vậy, các tổ chức cần chuẩn bị phương án ứng phó khẩn cấp (Plan B) về công nghệ, quản trị và truyền thông để hạn chế thiệt hại khi sự cố phát sinh.

Một thách thức khác là sự phát triển của máy tính lượng tử. Ông Huân cho rằng năng lực tính toán ngày càng mạnh có thể tạo sức ép lớn lên các phương thức mã hóa hiện nay, trong đó có những hệ thống được sử dụng trong lĩnh vực tài chính và tài sản số. Điều này đòi hỏi các tổ chức phải chủ động nghiên cứu, chuẩn bị giải pháp bảo mật trước những thay đổi công nghệ.

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, ông Huân nhấn mạnh ổn định tài chính và an ninh tiền tệ là nền tảng để duy trì tăng trưởng bền vững. Một hệ thống tài chính thiếu ổn định có thể tạo ra những cú sốc lớn, khiến tốc độ tăng trưởng biến động mạnh qua từng năm.

Theo ông, mục tiêu không chỉ là đạt tăng trưởng cao trong ngắn hạn mà còn phải duy trì được sự ổn định trong suốt 20 năm. Muốn vậy, hệ thống tài chính cần đủ vững chắc để trở thành bệ đỡ cho nền kinh tế trước những biến động trong và ngoài nước.

AI cần đi cùng quản trị và kiểm soát

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Tấn Lực, Giám đốc Giải pháp số, Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank), chỉ ra những hạn chế phổ biến trong quá trình ứng dụng AI.

Theo ông, nhiều tổ chức đang mắc sai lầm khi lựa chọn công nghệ trước khi xác định rõ bài toán nghiệp vụ cần giải quyết. Thay vì làm rõ nhu cầu thực tế rồi mới tìm kiếm giải pháp phù hợp, doanh nghiệp lại chạy theo xu hướng AI và tìm cách đưa công nghệ vào hoạt động bằng mọi giá.

Bên cạnh đó, các bản trình diễn và mô hình thử nghiệm (prototype) thường tạo ra kỳ vọng quá lớn, khiến doanh nghiệp nhầm tưởng công nghệ đã sẵn sàng để triển khai thực tế. Trong khi đó, hiệu quả của một mô hình thử nghiệm chưa đồng nghĩa với khả năng vận hành an toàn, ổn định trên quy mô lớn.

Các bản trình diễn và mô hình thử nghiệm (prototype) thường tạo ra kỳ vọng quá lớn.

Một vấn đề quan trọng khác là trách nhiệm của con người chưa được xác lập đầy đủ trong quá trình đưa AI vào vận hành. Theo ông Lực, hiệu quả ứng dụng không chỉ phụ thuộc vào năng lực của mô hình mà còn nằm ở cách doanh nghiệp tổ chức sử dụng, giám sát và kiểm soát công nghệ.

Ông đề xuất một số hướng ứng dụng AI thiết thực như quản trị tri thức, giám sát chất lượng tương tác khách hàng tại trung tâm chăm sóc khách hàng (Call Center) và kiểm toán tự động (Smart Audit).

Tuy nhiên, doanh nghiệp cần xác định rõ bài toán nghiệp vụ trước khi lựa chọn công nghệ, kiểm soát dữ liệu đầu vào, bảo đảm thông tin cá nhân được mã hóa và thiết lập ngưỡng dừng nếu thử nghiệm không đạt hiệu quả.

Đặc biệt, con người phải giữ vai trò chịu trách nhiệm và giải trình đối với các quyết định có sự tham gia của AI. Mức độ tự động hóa càng cao càng cần tăng cường giám sát, đồng thời phải có cơ chế can thiệp, dừng hệ thống kịp thời khi xảy ra sự cố.

Chủ động cảnh báo sớm các cú sốc tài chính

Về giải pháp ở cấp độ hệ thống, ông Huân đề xuất xây dựng Hệ thống Cảnh báo Sớm (Early Warning System) ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data) và các mô hình dự báo.

Hệ thống này có thể hỗ trợ phân tích, dự báo xu hướng lãi suất, tỷ giá và mức độ ổn định tài chính, qua đó nhận diện sớm những nguy cơ có thể dẫn đến khủng hoảng. Trên cơ sở đó, AI hỗ trợ đề xuất các kịch bản ứng phó với những cú sốc từ bên trong lẫn bên ngoài nền kinh tế.

Quang cảnh Diễn đàn. Ảnh: BTC

Theo ông Huân, Việt Nam cần bảo đảm đồng thời hai trụ cột là an ninh số (Cybersecurity) và an ninh tài chính (Financial Security). Đây là những yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ, quyết định khả năng chống chịu của hệ thống tài chính trong giai đoạn công nghệ phát triển nhanh.

Những cảnh báo tại diễn đàn cho thấy, thách thức của ngành tài chính trong kỷ nguyên AI không chỉ nằm ở việc đầu tư công nghệ hiện đại mà còn ở năng lực quản trị, dự báo và kiểm soát rủi ro. Đây là nền tảng để bảo vệ tài sản, củng cố niềm tin số và duy trì sự ổn định của nền kinh tế trong dài hạn.