Không gian phát triển mới mở lối tăng trưởng kinh tế hai con số bền vững

Không gian phát triển mới cho tăng trưởng 2 con số

Nền kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, tự động hóa và chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, áp lực đổi mới mô hình tăng trưởng không còn là lựa chọn, mà trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi quốc gia và doanh nghiệp nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh.

Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới đòi hỏi những động lực mới, thay thế cho các mô hình truyền thống dựa vào lao động giá rẻ hay đầu tư công. Kinh tế số được xác định là trụ cột, đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển đổi này.

Không gian phát triển mới mở lối tăng trưởng kinh tế hai con số bền vững (Ảnh: Minh họa)

Theo số liệu năm 2025, quy mô kinh tế số Việt Nam đạt khoảng 39 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 17%, thuộc nhóm nhanh nhất Đông Nam Á. Doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số đạt khoảng 198 tỷ USD, với hơn 75.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Kỳ vọng đến năm 2030, kinh tế số sẽ đóng góp khoảng 30% GDP, trong khi hiện nay tỷ lệ này mới ở mức 17-19%.

Giám đốc công nghệ IBM Việt Nam, ông Ngô Thanh Hiền đánh giá, mục tiêu này vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp số đồng hành với phát triển quốc gia. Theo ông, hạ tầng số và kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng mới. Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, các mô hình cũ dựa vào đầu tư công hay lao động giá rẻ sẽ không còn phù hợp, mà cần phải tạo ra các mô hình kinh tế và kinh doanh mới dựa trên tri thức và hạ tầng số.

Bà Nguyễn Thị Thu Giang, Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) cho rằng, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đang đặt ra những bài toán lớn chưa từng có, đặc biệt là làm thế nào để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn mới. Khi các động lực tăng trưởng truyền thống dần chạm ngưỡng, công nghệ số không còn là xu hướng, mà đã trở thành hạ tầng của tăng trưởng, năng suất và đổi mới sáng tạo.

Theo bà Giang, hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang trưởng thành nhanh chóng. Doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ, từng bước tạo ra nền tảng, giải pháp và sản phẩm có khả năng giải quyết những bài toán lớn của quốc gia và khu vực.

“Cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ là nhà cung cấp giải pháp, mà còn là lực lượng kiến tạo năng lực cạnh tranh mới cho nền kinh tế”, bà Giang nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Ngô Diên Hy, Phó tổng giám đốc Tập đoàn VNPT bổ sung, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số đòi hỏi phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng quốc gia. Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành những động lực quan trọng nhất.

Đảng, Nhà nước, Chính phủ đã mở sẵn cơ chế với Nghị quyết 57-NQ/TW, xác định khoa học, công nghệ là nền tảng phát triển, trong khi Luật Công nghiệp công nghệ số thiết lập hành lang pháp lý và mở rộng không gian thử nghiệm (sandbox). Vấn đề còn lại là hành động của doanh nghiệp công nghệ số.

“Kinh tế số bắt buộc phải gánh vác vai trò hạt nhân. Ngành công nghiệp công nghệ số phải nhận hai nhiệm vụ chiến lược: thúc đẩy nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng cao năng suất cho nền kinh tế thực; đồng thời tiên phong khai phá các không gian phát triển mới”, ông Hy nói.

Những điểm nghẽn và thách thức cần vượt qua

Dù tiềm năng lớn, hành trình hướng tới tăng trưởng hai con số vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản nội tại. Ông Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng ban Tổ chức Trung ương, Phó trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhấn mạnh, chúng ta đang ở giai đoạn chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất.

Dưới góc độ quản lý vĩ mô, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở chất lượng dữ liệu và hạ tầng nền tảng. Dữ liệu quốc gia vẫn còn phân tán, thiếu tính liên thông và chưa được khai thác hiệu quả để tạo ra giá trị kinh tế. Nhiều nền tảng số phát triển rời rạc, chưa thực sự thân thiện với người dùng.

“Chúng ta chưa thể biến dữ liệu thành dòng chảy giá trị kinh tế bởi cơ chế liên thông còn nghẽn, nền tảng số phát triển manh mún và một số nền tảng cốt lõi chưa thực sự thân thiện với người dân, doanh nghiệp. Cùng với đó là sự thiếu đồng bộ về thể chế cho các mô hình kinh doanh mới; hạ tầng số và năng lượng chưa đủ sẵn sàng cho làn sóng AI diện rộng; cùng bài toán thiếu hụt nhân lực công nghệ lõi như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng. Nếu không quyết liệt tháo gỡ, chúng ta có thể bỏ lỡ cơ hội bứt phá”, ông Ngọc cảnh báo.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Thanh Hiền cho rằng dữ liệu phân mảnh vẫn là một thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành và ra quyết định. Việc xây dựng kiến trúc liên thông giữa các bộ, ngành, thúc đẩy số hóa quy mô lớn và ứng dụng AI vào hệ thống dịch vụ công là yêu cầu cấp thiết.

“Trước đây, chuyển đổi số chủ yếu là đưa giấy tờ lên môi trường trực tuyến, nhưng như vậy là chưa đủ. Chúng ta cần xây dựng các hệ thống thông minh hơn, hiểu rõ nhu cầu người dân hơn và vận hành hiệu quả hơn nhờ AI”, ông Hiền nêu quan điểm.

Mở lối vào các không gian phát triển chiến lược

Để tạo đột phá, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt đang hướng tới những “không gian phát triển mới” mang tính chiến lược, nơi giá trị gia tăng cao và ít cạnh tranh trực tiếp.

Theo định hướng từ VINASA, bốn lĩnh vực trọng điểm đang được thúc đẩy gồm: trí tuệ nhân tạo chuyên ngành (AI), kinh tế tầm thấp, robotics và công nghệ lượng tử.

AI chuyên ngành được xem là chìa khóa nâng cấp các ngành kinh tế xương sống, giúp gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Thay vì chỉ dừng ở các ứng dụng đơn giản, doanh nghiệp Việt cần phát triển các mô hình AI chuyên sâu phục vụ sản xuất, nông nghiệp và logistics.

Kinh tế tầm thấp – lĩnh vực liên quan đến không phận thấp và thiết bị bay không người lái – mở ra một không gian hoàn toàn mới. Việc làm chủ hệ sinh thái UAV “Make in Vietnam” sẽ giúp Việt Nam khai thác hiệu quả nguồn lực này.

Trong khi đó, robotics và tự động hóa công nghiệp Deep Tech được xem là nền tảng để nâng cao năng suất và tự chủ sản xuất. Đây là lĩnh vực đòi hỏi đầu tư lớn nhưng mang lại giá trị dài hạn.

Công nghệ lượng tử, đặc biệt là mật mã hậu lượng tử, cũng được đánh giá là “lá chắn” bảo vệ chủ quyền số trong tương lai.

“Doanh nghiệp công nghệ Việt phải chủ động bước vào các lĩnh vực như robotics, kinh tế tầm thấp để khai phá không gian phát triển mới. Chúng ta phải có mặt trong phòng thí nghiệm bán dẫn, có đóng góp vào các thuật toán lượng tử, đưa AI xuống đồng ruộng, nhà máy và từng bước chiếm lĩnh không phận kinh tế tầm thấp. Đó không chỉ là bài toán kinh doanh, mà còn là trách nhiệm phụng sự đất nước”, ông Hy nhấn mạnh.

Tương tự, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch FPT khuyến nghị: “Doanh nghiệp công nghệ không nên bằng lòng với các báo cáo doanh thu từ những ứng dụng bề nổi. Hãy dũng cảm đầu tư mạnh cho R&D, mở lối vào các công nghệ lõi thượng nguồn như kinh tế tầm thấp, robotics và AI công nghiệp. Đây không chỉ là bài toán kinh doanh, mà còn là yêu cầu tự cường để bảo vệ chủ quyền số quốc gia”.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, việc chủ động khai phá các không gian phát triển mới không chỉ giúp doanh nghiệp Việt nâng cao vị thế, mà còn góp phần định hình tương lai tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.