Tắt mạng viễn thông 2G: Bài toán chuyển người dùng sang công nghệ mới

Tắt 2G không đơn thuần là ngừng một công nghệ cũ. Để mạng lưới có thể chuyển sang các thế hệ mới, các nhà mạng phải đồng thời mở rộng vùng phủ, chuyển đổi thiết bị, SIM và bảo đảm người dùng vẫn duy trì được dịch vụ liên lạc.

Hơn ba thập kỷ của 2G

2G được thương mại hóa trên thế giới từ năm 1991 và xuất hiện tại Việt Nam năm 1993. Trong hơn 30 năm, công nghệ này gắn với quá trình điện thoại di động trở thành phương tiện liên lạc phổ biến.

Theo lộ trình của cơ quan quản lý, từ ngày 15/9/2026, các doanh nghiệp viễn thông Việt Nam sẽ chính thức tắt sóng mạng 2G trên phạm vi toàn quốc.

Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng di động hiện nay đã thay đổi đáng kể. Video, mạng xã hội, thanh toán số, dịch vụ công trực tuyến và các ứng dụng thời gian thực khiến nhu cầu dữ liệu ngày càng tăng.

Trong khi đó, 4G đã trở thành nền tảng kết nối phổ biến và 5G tiếp tục được mở rộng. Việc duy trì một lớp mạng cũ vì vậy không còn phù hợp với yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên tần số.

Các băng tần từng được sử dụng cho GSM, trong đó có 900 MHz và 1800 MHz, có thể được quy hoạch cho các hệ thống thông tin di động hiện đại hơn. Đây là một trong những cơ sở của lộ trình dừng công nghệ 2G được cơ quan quản lý triển khai từ năm 2024.

Không chỉ là chuyện tắt trạm phát sóng

Với nhà mạng, việc dừng một hệ thống đã vận hành hàng chục năm đặt ra yêu cầu lớn hơn việc ngừng các trạm phát sóng.

2G có ưu thế về vùng phủ, trong khi một bộ phận khách hàng vẫn sử dụng điện thoại chỉ hỗ trợ công nghệ này. Nếu hạ tầng mới chưa đủ khả năng thay thế hoặc người dùng chưa chuyển đổi thiết bị, việc dừng 2G có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng liên lạc.

Vì vậy, quá trình chuyển đổi phải được thực hiện theo nguyên tắc đưa người dùng sang công nghệ mới trước khi công nghệ cũ rời mạng.

Đây cũng là phần việc được VNPT chuẩn bị trong nhiều năm. Theo nhà mạng, quá trình chuẩn bị bắt đầu từ năm 2021, tập trung nâng cấp, mở rộng và tối ưu mạng 4G, đặc biệt tại những khu vực vùng phủ 4G còn hạn chế so với 2G.

Các khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo được chú trọng trong quá trình mở rộng hạ tầng.

Đến nay, vùng phủ 4G/5G của VNPT đạt trên 99% dân số, cao hơn vùng phủ 2G, tạo điều kiện để lớp mạng cũ từng đảm nhiệm phần lớn nhu cầu liên lạc di động được thay thế.

Chuyển thuê bao trước khi tắt mạng

Hạ tầng là một phần của quá trình chuyển đổi. Phần còn lại nằm ở thiết bị và SIM của người sử dụng.

Ngay khi có lộ trình dừng 2G, VNPT đã rà soát các thuê bao, thiết bị thuộc nhóm này để có phương án tiếp cận. Khách hàng được thông tin qua tin nhắn, cuộc gọi, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh tại xã, phường và tư vấn trực tiếp. Cùng với việc thông báo là các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi như trợ giá thiết bị, tặng máy cho hộ nghèo, đổi SIM, hỗ trợ data, gói cước ưu đãi và thúc đẩy sử dụng VoLTE - (Ảnh minh họa).

Với khách hàng đang dùng smartphone hỗ trợ 4G/5G, việc chuyển đổi có thể diễn ra khá thuận lợi. Nhưng với người cao tuổi, người có thu nhập thấp hoặc người vẫn sử dụng điện thoại chỉ hỗ trợ 2G, thay đổi công nghệ đồng nghĩa với việc phải thay thiết bị hoặc thực hiện thêm các bước kỹ thuật.

VNPT cho biết đã rà soát nhóm thuê bao và thiết bị 2G để xây dựng phương án hỗ trợ. Thông tin được truyền tải qua tin nhắn, cuộc gọi, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh tại xã, phường và tư vấn trực tiếp.

Cùng với đó là các giải pháp như trợ giá thiết bị, tặng máy cho hộ nghèo, đổi SIM, hỗ trợ data, cung cấp gói cước ưu đãi và thúc đẩy sử dụng VoLTE.

Trong quá trình chuyển từ 2G lên 4G, VoLTE có vai trò quan trọng bởi cho phép thực hiện cuộc gọi trên nền mạng 4G. Khi thiết bị, SIM và dịch vụ thoại đã sẵn sàng, người dùng có thể tiếp tục sử dụng dịch vụ thoại mà không cần duy trì lớp mạng 2G.

Hoàn tất chuyển đổi theo từng nhóm kết nối

Quá trình chuyển đổi được thực hiện theo từng chặng thay vì đồng loạt.

Theo VNPT, các thuê bao điện thoại 2G được hoàn thành chuyển đổi trước ngày 15/10/2024. Đối với các kết nối M2M/IoT vẫn sử dụng nền tảng 2G, thời gian chuyển đổi kéo dài hơn và hoàn thành trước ngày 15/9.

Đến mốc 15/9, các thuê bao 2G của VNPT đã được chuyển đổi lên các công nghệ cao hơn, khép lại quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều năm.

Điểm đáng chú ý của quá trình này không chỉ là thời điểm mạng 2G dừng hoạt động, mà còn nằm ở việc thuê bao và các kết nối cần thiết đã được chuyển sang hạ tầng mới trước thời điểm đó.

Tài nguyên cũ, không gian mới

Đối với người sử dụng, việc một công nghệ di động kết thúc vòng đời có thể không phải điều dễ nhận biết. Điều quan trọng hơn là điện thoại vẫn gọi được, dữ liệu vẫn kết nối và các dịch vụ quen thuộc không bị gián đoạn.

Ở góc độ hạ tầng, việc dừng 2G tạo thêm dư địa để tổ chức lại tài nguyên tần số và tập trung cho những công nghệ có khả năng đáp ứng nhu cầu dữ liệu ngày càng lớn.

Sau hơn ba thập kỷ, 2G rời mạng không đồng nghĩa với việc kết nối bị thu hẹp. Ngược lại, mục tiêu của quá trình chuyển đổi là đưa kết nối từ một nền tảng cũ sang hạ tầng mới có khả năng đáp ứng tốt hơn nhu cầu sử dụng hiện tại.