Độc quyền công nghệ lượng tử: Cuộc đua địa chính trị mới của các siêu cường

Sự phát triển của công nghệ lượng tử ngày nay không còn là nỗ lực đơn độc của giới khoa học, mà đã trở thành một cuộc đua chiến lược mang tính toàn cầu. Khác với thế giới vật lý cổ điển, cơ học lượng tử can thiệp vào cách các hạt siêu nhỏ tương tác, từ đó mở ra những ứng dụng mang tính cách mạng: từ những máy tính lượng tử có khả năng giải quyết các phép tính siêu phức tạp trong vài phút nhờ hiện tượng siêu định thức, hệ thống bảo mật mật mã lượng tử tuyệt đối, cho đến các cảm biến siêu nhạy và vật liệu siêu dẫn thế hệ mới.

Công nghệ lượng tử (quantum computing) từ lâu chỉ tồn tại trong lý thuyết, nhưng giờ đây nó đang bước vào một kỷ nguyên mới của các thử nghiệm thực tiễn và tham vọng thương mại. Các gã khổng lồ công nghệ, chính phủ và các startup đang đầu tư nguồn lực đáng kể để khai phá tiềm năng thương mại của công nghệ này.

Chính vì tiềm năng thay đổi hoàn toàn cục diện khoa học máy tính và quốc phòng, công nghệ lượng tử hiện đã có mặt trong danh sách "tối quan trọng" của các chính phủ. Khi một công nghệ bị gắn mác này, bài toán an ninh quốc gia lập tức được kích hoạt, đồng nghĩa với việc các quốc gia sẽ tìm cách siết chặt kiểm soát và hạn chế tối đa các triển vọng hợp tác quốc tế nhằm nắm giữ chuỗi cung ứng độc lập trong tương lai.

Theo báo cáo Critical Technology Tracker của Viện Chính sách Chiến lược Úc (ASPI), Trung Quốc hiện là quốc gia dẫn đầu tuyệt đối về quy mô tài trợ công với hơn 14 tỷ USD được phân bổ cho các công nghệ lượng tử. Quốc gia này đang tập trung mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng an ninh mạng, mật mã và mạng lượng tử quốc gia, thiết lập một hàng rào bảo mật có lợi thế vượt trội.

Bám đuổi quyết liệt ở vị trí thứ hai là Liên minh Châu Âu (EU) với tư cách là một khối thống nhất. Với nguồn ngân sách đầu tư công lên tới 7,2 tỷ USD, trong đó các quốc gia như Đức, Pháp, Hà Lan và Thụy Điển là những đầu tàu kinh tế đi đầu, EU đang chứng minh mình là một đối thủ cạnh tranh sòng phẳng với Trung Quốc trên mọi phân khúc, đặc biệt là trong lĩnh vực mật mã hậu lượng tử và cảm biến siêu nhạy.

Trong khi đó, Hoa Kỳ lại chọn một lối đi khác biệt dựa vào tiềm lực tài chính của khu vực tư nhân. Tại Mỹ, hơn 80% kinh phí nghiên cứu lượng tử đến từ các tập đoàn công nghệ khổng lồ như IBM, Google, Microsoft và Amazon. Sự can thiệp mạnh mẽ này giúp Mỹ bỏ xa Trung Quốc với biên độ lớn ở một số lĩnh vực phần cứng điện toán, tiêu biểu là việc đạt được các cột mốc về "ưu thế lượng tử" khi xử lý các thuật toán phức tạp chỉ trong vài phút thay vì mất nhiều ngày như các siêu máy tính cổ điển.

Nằm trong nhóm các thực thể định hình bản đồ lượng tử toàn cầu còn có Israel và Úc. Israel hiện là quốc gia giữ vị trí quán quân về tỷ lệ đầu tư cho công nghệ lượng tử tính trên bình quân đầu người, tập trung sâu vào các thuật toán ứng dụng cho y tế và an ninh quốc phòng. Trong khi đó, Úc đã chính thức gia nhập bàn cờ chiến lược sau khi kích hoạt Chiến lược lượng tử quốc gia cùng gói tài trợ trị giá 111 triệu đô la Úc, tập trung vào các cụm nghiên cứu R&D chuyên sâu về điện toán lượng tử dựa trên silicon.

Dữ liệu từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) nhận định, tổng vốn đầu tư công và tư nhân toàn cầu vào lĩnh vực này đã tiệm cận mức 35,5 tỷ USD, và đây vẫn là một ước tính thấp do nhiều khoản ngân sách quốc phòng bị ẩn đi vì lý do an ninh. Sự dịch chuyển dòng vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm sang các dịch vụ công thương mại ban đầu là minh chứng cho thấy ngành công nghiệp này đang trưởng thành một cách nhanh chóng.

Cuộc chiến phần cứng cũng đang diễn ra khốc liệt khi có ít nhất 46 công ty trên thế giới đang tích cực phát triển các nền tảng qubit khác nhau, từ qubit siêu dẫn, nguyên tử trung tính cho đến ion bị bẫy. Việc làm chủ các khối xây dựng nền tảng này sẽ quyết định ai là người nắm giữ quyền lực tối cao trong việc quản trị dữ liệu, mô phỏng phức tạp và bảo mật thông tin toàn cầu ở thế kỷ mới.