Đề xuất đầu tư công 63.120 tỷ đồng làm cao tốc qua Sơn La

Hơn 63.000 tỷ đồng vốn đầu tư công được đề xuất cho 179,5 km cao tốc qua tỉnh Sơn La, nhằm tăng kết nối Tây Bắc và tháo gỡ trở ngại vận tải. Cùng phương án vốn, Bộ Xây dựng đề xuất các cơ chế đặc thù về thủ tục, tái định cư, lựa chọn nhà thầu và điều kiện thi công. Đây là những nội dung đang được xem xét, chưa phải cơ chế đã có hiệu lực áp dụng cho dự án.

Việc dự án sớm được triển khai đầu tư sẽ hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng, nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị và triển khai các quy hoạch; đáp ứng nhu cầu đi lại, nhu cầu vận tải khu vực Tây Bắc và tỉnh Sơn La, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ biên giới và ứng phó các tình huống khẩn cấp.

Khó hoàn vốn theo phương án PPP

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, dự án cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên qua Sơn La có sơ bộ tổng mức đầu tư 63.120 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương. Nhu cầu vốn giai đoạn 2026–2030 khoảng 43.812 tỷ đồng.

Phạm vi này bắt đầu tại nút giao quốc lộ 43, phường Vân Sơn, nối với điểm cuối cao tốc Hòa Bình – Mộc Châu; kết thúc tại khu vực xã Mường Bám, giáp tỉnh Điện Biên, kết nối dự án cao tốc Sơn La – Điện Biên – cửa khẩu Tây Trang. Chiều dài 179,5 km là đoạn qua Sơn La, không phải toàn tuyến đến cửa khẩu Tây Trang.

Trong quá trình nghiên cứu, các đơn vị chức năng đã tính toán phương án đối tác công tư, hợp đồng BOT. Với các mức ngân sách hỗ trợ khoảng 50% hoặc 70% tổng mức đầu tư sơ bộ, kết quả cho thấy có phương án không xác định được thời gian hoàn vốn hoặc thời gian thu phí vượt 35 năm.

Bộ Xây dựng vì vậy đề xuất đầu tư công, đồng thời xem xét đặc điểm kinh tế khó khăn của khu vực và vai trò quốc phòng, an ninh của tuyến đường. Các đoạn liền kề Hòa Bình – Mộc Châu và đoạn trên địa phận Điện Biên cũng được triển khai theo hình thức đầu tư công.

Từ góc độ doanh nghiệp, giá trị kỳ vọng của tuyến cao tốc nằm ở khả năng tổ chức vận tải thuận lợi hơn, kết nối vùng sản xuất với thị trường và các đầu mối giao thương. Tuy nhiên, hiệu quả này còn phụ thuộc tiến độ hình thành đồng bộ các đoạn tuyến và đường kết nối.

Đề xuất cơ chế để xử lý các khâu ảnh hưởng tiến độ

Trong 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt được đề xuất, Bộ Xây dựng kiến nghị phân cấp cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư.

Về mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật, Bộ đề xuất cho triển khai khu tái định cư trên cơ sở hồ sơ thiết kế sơ bộ trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư. Tập đoàn Điện lực Việt Nam được đề xuất làm chủ đầu tư các tiểu dự án di dời công trình điện từ 110 kV trở lên.

Một nội dung đáng chú ý là đề xuất cho phép chỉ định thầu đối với tất cả các gói thầu thuộc dự án. Trình tự, thủ tục vẫn thực hiện theo pháp luật về đấu thầu.

Với nội dung dự án khác quy hoạch liên quan, phương án đề xuất cho phép phê duyệt dự án mà không phải điều chỉnh quy hoạch trước; sau đó phải kịp thời rà soát, điều chỉnh, cập nhật và công bố các quy hoạch.

Bộ cũng kiến nghị cho UBND các tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khu vực bãi đổ chất thải rắn xây dựng trong hồ sơ khảo sát, bàn giao mặt bằng để nhà thầu sử dụng phục vụ dự án.

Các đề xuất tập trung vào những khâu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức thi công. Khi xem xét cơ chế rút ngắn thủ tục, yêu cầu đặt ra đồng thời là kiểm soát chất lượng, chi phí và trách nhiệm thực hiện từng phần việc.

Mục tiêu khai thác năm 2031

Dự án dự kiến chia thành 4 đoạn tuyến; mỗi đoạn có hai dự án thành phần về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xây dựng cao tốc.

Theo khảo sát, thiết kế sơ bộ, tuyến đi qua địa hình hiểm trở, chênh lệch cao độ khoảng 1.000 m, đường tiếp cận công trường khó khăn. Mục tiêu dự kiến là cơ bản hoàn thành, bảo đảm thông xe kỹ thuật năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.

Doanh nghiệp và Hội nhập đã phản ánh việc Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư ba dự án cao tốc liên vùng, trong đó có đoạn qua Sơn La.

Việc lựa chọn đầu tư công đặt trọng tâm vào lợi ích phát triển vùng, bên cạnh khả năng hoàn vốn trực tiếp của công trình. Để kỳ vọng kết nối chuyển thành lợi ích thực tế cho người dân và doanh nghiệp, phương án vốn, mặt bằng và tiến độ thi công cần được bảo đảm thống nhất ngay từ khâu chuẩn bị.