Hơn 22 tấn gạo giả Séng Cù và “hàng rào” bảo vệ thương hiệu nông sản Lào Cai

Ngày 7/8/2026 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lào Cai ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố Nguyễn Thị Trang Nhung và Phan Thị Lan về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực”, theo Điều 193 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, ngày 8/7, thực hiện kế hoạch phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Công Thương về tổng rà soát, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm, lực lượng Công an tỉnh Lào Cai phối hợp với Quản lý thị trường kiểm tra hai cơ sở sản xuất, kinh doanh lương thực tại phường Lào Cai và phường Cam Đường.

(Ảnh minh họa do AI tạo)

Theo thông tin chính thức, lực lượng chức năng xác định hai cơ sở có phương thức tương tự: thu mua thóc có nguồn gốc từ khu vực Bản Xèo, Mường Vi thuộc địa bàn Bát Xát trước sáp nhập, sau đó xay xát thành gạo và đóng vào bao bì ghi nhãn “Gạo Séng Cù Mường Khương” để bán ra thị trường nhằm thu lợi bất chính.

Tại hộ kinh doanh Quân Lan, lực lượng chức năng thu giữ 10.950 kg gạo, trị giá 350,4 triệu đồng cùng 395 vỏ bao bì chưa đóng thành phẩm.

Tại Công ty TNHH 2 thành viên Nông sản Biên Ly, vật chứng thu giữ gồm 11.200 kg gạo, trị giá 377,44 triệu đồng cùng 16.800 vỏ bao bì.

Như vậy, tổng số gạo bị thu giữ tại hai cơ sở lên tới 22.150 kg, trị giá 727,84 triệu đồng, cùng 17.195 vỏ bao bì mang nhãn “Gạo Séng Cù Mường Khương” chưa đóng thành phẩm.

Hơn 22 tấn gạo cho thấy quy mô của vụ việc. Nhưng 17.195 vỏ bao bì chưa sử dụng lại gợi ra một câu hỏi khác đáng quan tâm hơn: điều gì bảo đảm một sản phẩm mang tên một vùng đất thực sự có nguồn gốc phù hợp với thông tin mà người tiêu dùng nhìn thấy?

Với nông sản đặc sản, tên gọi địa phương là một phần của giá trị hàng hóa. Người tiêu dùng tìm mua Séng Cù Mường Khương không đơn thuần mua một loại gạo. Họ còn đặt niềm tin vào nguồn gốc, chất lượng và danh tiếng của sản phẩm gắn với vùng đất.

Nếu một sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực khác được đóng vào bao bì mang tên vùng sản xuất nổi tiếng, tác động không chỉ dừng ở người mua. Những hộ nông dân, cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp đang làm ăn chân chính cũng đứng trước nguy cơ phải cạnh tranh với hàng hóa sử dụng chính tên tuổi mà cộng đồng đã góp công gây dựng.

Vụ việc cũng đặt ra bài toán về cách quản trị nông sản mang thương hiệu địa phương. Nếu người mua chủ yếu phân biệt sản phẩm thông qua tên gọi, hình ảnh và những dòng chữ trên bao bì, khoảng trống cho việc lợi dụng uy tín của sản phẩm vẫn còn.

Truy xuất nguồn gốc có thể là một lớp bảo vệ, nhưng một mã QR không tự động biến sản phẩm thành hàng thật.

Điều quan trọng nằm ở dữ liệu phía sau: sản phẩm đến từ vùng nguyên liệu nào, cơ sở nào thu mua và chế biến, thuộc lô sản xuất nào, đơn vị nào đóng gói, chủ thể nào chịu trách nhiệm và đường đi của hàng hóa đến hệ thống phân phối.

Khi những dữ liệu đó được kết nối và có thể kiểm chứng, người tiêu dùng có thêm công cụ nhận biết; doanh nghiệp chân chính có thêm phương tiện bảo vệ sản phẩm; cơ quan quản lý cũng thuận lợi hơn khi truy ngược chuỗi hàng hóa.

Xa hơn, cần nhìn việc bảo vệ thương hiệu như một chuỗi liên tục từ vùng nguyên liệu – thu mua – xay xát – đóng gói – phân phối – thị trường, thay vì chỉ bắt đầu khi một lô hàng có dấu hiệu vi phạm bị phát hiện.

Việc phát hiện và khởi tố vụ án cho thấy hoạt động kiểm tra, xử lý đã được triển khai. Tuy nhiên, vụ án vẫn đang trong quá trình điều tra; trách nhiệm cụ thể của các bị can cần được xác định theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền.

Ở góc độ quản trị, câu chuyện có thể được nhìn xa hơn một vụ án. Lào Cai có nhiều nông sản tạo dựng giá trị từ đặc trưng vùng đất, khí hậu, phương thức sản xuất và văn hóa bản địa. Khi một sản phẩm có thương hiệu, giá trị của nó không còn nằm riêng trong nguyên liệu mà còn nằm trong niềm tin của thị trường.

Thương hiệu càng có giá trị, nguy cơ bị lợi dụng càng lớn. Bởi vậy, sau hơn 22 tấn gạo giả bị phát hiện, câu hỏi không nên chỉ dừng ở ai làm giả và sẽ bị xử lý như thế nào.

Câu hỏi quan trọng hơn đối với quản lý thị trường và phát triển nông sản địa phương là: Làm thế nào để một sản phẩm không đúng nguồn gốc khó có cơ hội khoác lên mình tên tuổi của đặc sản Lào Cai ngay từ đầu?

Trả lời được câu hỏi đó cũng đồng nghĩa việc chống hàng giả đi thêm một bước: từ phát hiện hàng giả sang bảo vệ hàng thật; từ xử lý người vi phạm sang bảo vệ người sản xuất chân chính.

Và trên hết, đó là bảo vệ thứ khó gây dựng nhưng rất dễ đánh mất: niềm tin của người tiêu dùng đối với thương hiệu nông sản Lào Cai.